Ο ρόλος του δασκάλου για τα παιδιά-θύματα κακοποίησης

Πολύ συχνά, ο εκπαιδευτικός είναι η πρώτη επαφή των παιδιών έξω από το στενό οικογενειακό περιβάλλον και σίγουρα είναι κάποιος που τον συναντούν καθημερινά, τον γνωρίζουν πολύ καλά και (θα θέλαμενα) τον εμπιστεύονται.

Ο εκπαιδευτικός καλείται να εκπαιδεύσει τα παιδιά, όχι μόνο ως προς τη διδακτέα ύλη, αλλά και ως προς τη φροντίδα του εαυτού τους. Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί αντιλαμβάνονται ως ηθική τους υποχρέωση να προστατεύουν τα παιδιά και να προλαμβάνουν καταστάσεις που τα θέτουν σε κίνδυνο. Κατανοούν άλλωστε, ότι η βασική διδασκαλία δεν μπορεί να επιτευχθεί εάν ένα παιδί δεν αισθάνεται καλά και δε ζει σε ασφαλές περιβάλλον.

Με ποιον τρόπο, όμως ο εκπαιδευτικός μπορεί να αποτελέσει ένα δίχτυ ασφαλείας για τα παιδιά που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο κακοποίησης;

Ο Κωνσταντίνος Φύσσας, Ψυχοθεραπευτής, Project Manager στην ΑΜΚΕ SYMPLEXIS και Επιστημονικός Συνεργάτης του Σωματείου ΕΛΙΖΑ,  μας εξηγεί πώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να αναπτύξει μια σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί και να το ενθαρρύνει να μιλήσει για τα ζητήματα που το απασχολούν.

Μη φοβάστε

Τα παιδιά θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δε θα «μπλέξουν» εάν μιλήσουν για ένα περιστατικό κακοποίησης. Το παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι πρέπει να ενημερώσει αμέσως τον δάσκαλο/τη δασκάλα του, εάν κάποιος/κάποια του συμπεριφερθεί με τρόπο που τον κάνει να νιώσει άσχημα, ακόμη και αν αυτός ο κάποιος έχει υψηλή θέση, θέση εξουσίας.

Τα παιδιά αρκετές φορές εκφοβίζονται από το άτομο που τα κακοποιεί, καθώς συνήθως τα απειλεί ότι δε θα γίνουν πιστευτά και ότι θα τους κάνουν κακό αν το αναφέρουν. Ενημερώστε τα ότι αν υπάρχουν προβλήματα στη ζωή τους, μπορούν να σας μιλήσουν για αυτά. Τονίστε τους ότι τα μυστικά δεν θα τα κρατήσουν ασφαλή.

Ο εκπαιδευτικός πρέπει να δημιουργήσει μια στενή / δυνατή σχέση εμπιστοσύνης έτσι ώστε το παιδί να μην φοβάται να μιλήσει για περιστατικά κακοποίησης και να γνωρίζει ότι ο εκπαιδευτικός όχι μόνο θα το πιστέψει αλλά και ότι θα κάνει ό,τι χρειάζεται για την ασφάλειά του.

Προσωπικά όρια

Τα παιδιά έχουν δικαιώματα, τα οποία πρέπει να ακούγονται και να προστατεύονται. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αγγίζει τα παιδιά με βάση το «ποιος» είναι (π.χ. ο παππούς, η θεία, ο νονός, κ.λπ.). Τα παιδιά  πρέπει να ξέρουν να μην αφήνουν κανέναν να τα αγγίζει, αν δεν το θέλουν, πως μπορούν να επιλέξουν ποιος μπορεί να τα αγγίζει και πως πρέπει να βάζουν εκείνα τα προσωπικά τους όρια. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να εξηγήσει στα παιδιά τη σημασία των προσωπικών ορίων.

Ο εκπαιδευτικός ως πρότυπο για τα παιδιά

Ο εκπαιδευτικός  λειτουργεί ως πρότυπο για τα παιδιά. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να υπερασπίζεται το σωστό και το έντιμο. Τα παιδιά θα πρέπει να γνωρίζουν τι πρεσβεύει ο εκπαιδευτικός διαφορετικά, υπάρχει πιθανότητα να νιώσουν μπερδεμένα και αβέβαια για το τι πιστεύει ο εκπαιδευτικός και για το εάν μπορεί να τα βοηθήσει.

Στάσεις και αντιλήψεις όπως «καλύτερα να σιωπήσω», «να το αφήσω να περάσει», «να μην εμπλακώ»,  «δεν είναι δικό μας πρόβλημα», δεν είναι βοηθητικές και διαιωνίζουν μια εσφαλμένη νοοτροπία σχετικά με την κακοποίηση.

Ενδυναμώστε τα παιδιά

Όλα όσα διδάσκει ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να καταλήγουν στη ψυχική ενδυνάμωση των παιδιών. Τα παιδιά θα πρέπει να υποστηρίζονται έτσι ώστε να αναπτύξουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, θετική αυτοαντίληψη, ευπροσάρμοστο  χαρακτήρα, αισιοδοξία, αυτοέλεγχο και να δημιουργήσουν υποστηρικτικές σχέσεις στην οικογένεια. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από ασκήσεις ρόλων ενδυνάμωσης.

Δημιουργία πολιτικών

Τα περισσότερα σχολεία  θα πρέπει να έχουν πολιτικές για θέματα, όπως η κακοποίηση και η σεξουαλική παρενόχληση. Αν δεν υφίστανται κάποια, ενθαρρύνετε τη δημιουργία πολιτικών, έτσι ώστε όλοι (τόσο οι μαθητές όσο και οι εκπαιδευτικοί και το βοηθητικό προσωπικό) να γνωρίζουν και να κατανοούν τα δικαιώματά τους, καθώς και το τι πρέπει να κάνουν αν πέσουν θύματα κακοποίησης.

Ενθάρρυνση των γονέων

Οι γονείς αποτελούν την πιο σημαντική πηγή πληροφοριών για τα παιδιά τους. Πολλοί γονείς μπορεί να μη συζητούν με τα παιδιά τους σχετικά με τους τρόπους προφύλαξης από την κακοποίηση, είτε επειδή δε συνειδητοποιούν τη σοβαρότητα του προβλήματος, είτε επειδή νιώθουν άβολα με το συγκεκριμένο θέμα. Ως εκπαιδευτικοί, μπορείτε να τους ενθαρρύνετε να πραγματοποιούν μικρές συζητήσεις για το θέμα αυτό. Προτρέψτε τους γονείς να μιλήσουν στα παιδιά τους ανοιχτά και ειλικρινά για την κακοποίηση και για τους τρόπους που μπορούν να κρατούν το σώμα τους ασφαλές. Η συζήτηση αυτή μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στη μείωση του κινδύνου κακοποίησης του παιδιού ή της κακοποίησης άλλων.

Υλοποίηση του Προγράμματος «Ασφαλές Άγγιγμα»

Το «Ασφαλές Άγγιγμα» είναι ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα πρόληψης της σεξουαλικής κακοποίησης για παιδιά 5 – 9 ετών, που υλοποιείται στο πλαίσιο των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Κύριος στόχος του προγράμματος είναι να βοηθήσει τα μικρά παιδιά να αναγνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στο «Ασφαλές» και το «ΟΧΙ Ασφαλές» άγγιγμα και να γνωρίζουν πότε να λένε OΧΙ, ώστε να προστατεύουν τον εαυτό τους από τη σεξουαλική κακοποίηση. Το πρόγραμμα παρέχει ανάλογη εκπαίδευση στην αναγνώριση και την αντιμετώπιση του φαινομένου, για γονείς και εκπαιδευτικούς.

Επισκεφθείτε την εκπαιδευτική πλατφόρμα, ενημερωθείτε για το Πρόγραμμα και υλοποιήστε το στην τάξη σας, ώστε να οχυρώσετε τα παιδιά προλαμβάνοντας τυχόν περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης ή/και κακοποίησης.