Ελπίδα για τη Δημοκρατία: Οξεία εσωκομματική κρίση, αποχωρήσεις και θολό ιδεολογικό στίγμα δοκιμάζουν την αξιοπιστία και την εκλογική πορεία του κόμματος Καρυστιανού.
Η πρόσφατη απομάκρυνση τριών ακόμα προσώπων από το κόμμα της κ. Μαρίας Καρυστιανού, Ελπίδα για τη Δημοκρατία, σε συνέχεια προηγούμενων αποχωρήσεων αρκετών οργανωτικών στελεχών από την Κρήτη και άλλες περιοχές, αλλά και της ηχηρής παραίτησης και μετέπειτα διαγραφής του μέχρι πρότινος εκπροσώπου Τύπου, Θανάση Αυγερινού, συνοδεύτηκαν κατά περίπτωση από αιχμές για «παράλληλα κέντρα αποφάσεων», «έλλειψη καταστατικής λειτουργίας», «απουσία σαφών θεσμικών διαδικασιών» και «καταπάτηση κάθε έννοιας δημοκρατίας» στο εσωτερικό του νέου πολιτικού φορέα, υποδεικνύοντας ότι διέρχεται μια σοβαρή εσωκομματική κρίση από πολύ νωρίς, πριν ακόμη χαρεί την ίδρυσή του, αποκτήσει γερά θεμέλια και δοκιμαστεί ως εκλογική παρουσία.
Αυτές οι εξελίξεις στην Ελπίδα για τη Δημοκρατία αποκαλύπτουν, κατά πρώτον, τις πρακτικές δυσκολίες μετάβασης από κίνημα σε κόμμα, οι οποίες μάλλον δεν είχαν ληφθεί αρκούντως σοβαρά υπόψη. Ένα κοινωνικό κίνημα μπορεί να λειτουργεί με συνθήματα, συναίσθημα και χαλαρές δομές, όμως ένα πολιτικό κόμμα χρειάζεται καταστατικό, εσωτερικές διαδικασίες, εκλογή οργάνων, σαφείς μηχανισμούς λήψης αποφάσεων και λογοδοσία. Η μετάβαση αυτή αποδείχτηκε δύσκολη και, όπως έρχονται τα πράγματα, αναδεικνύουν κλασικές παθογένειες των νεοσύστατων κομμάτων, όταν αυτά αποφεύγουν να προτεραιοποιήσουν τη θέσπιση ενός σοβαρού πλαισίου λειτουργίας και τη διασφάλιση της αναγκαίας θεσμικής συνοχής.
Όταν η αρχική δυναμική ενός πρωτοεμφανιζόμενου κόμματος δεν μετουσιώνεται γρήγορα σε σταθερή οργανωτική δομή και όταν οι ασαφείς εσωτερικές διαδικασίες δρομολογούν παρατεταμένες αντιπαραθέσεις για την κατανομή ρόλων και τον έλεγχο της ηγεσίας, οι πρόωρες αποχωρήσεις στελεχών είναι αναπόφευκτες και η κρίση θεσμικής ωρίμανσης φυσικό επακόλουθο. Πολύ περισσότερο όταν, όπως εν προκειμένω, το εγχείρημα έχει προσελκύσει αθρόα ανθρώπους από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες. Μια τόσο ετερογενής στελέχωση αρχικά μπορεί να λειτούργησε θετικά από πλευράς πολυσυλλεκτικότητας και να αύξησε τη δημόσια απήχηση του κόμματος, όμως, σε συνδυασμό με την πολιτική απειρία, φαίνεται να δυσκόλεψε τελικά σε σημαντικό βαθμό την απαραίτητη διαμόρφωση κοινής πολιτικής ταυτότητας και ξεκάθαρου ιδεολογικού στίγματος.
Πράγματι, θα λέγαμε ότι οι ιδέες του κόμματος της κ. Καρυστιανού ακόμα και σήμερα δεν έχουν αποκτήσει ένα εντελώς ξεκάθαρο και αποκρυσταλλωμένο ιδεολογικό στίγμα, με αποτέλεσμα το εγχείρημα, παρά τον κομματικό του μανδύα, να εξακολουθεί να μοιάζει περισσότερο με κίνημα πολιτών, με προβεβλημένα χαρακτηριστικά διαμαρτυρίας και έμφαση στα εύηχα, πλην γενικόλογα προτάγματα της δικαιοσύνης, της διαφάνειας, του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και της πάταξης της ατιμωρησίας. Επίσης, αν ανατρέξουμε σε παλαιότερες απόψεις της κ. Καρυστιανού (π.χ. για τις αμβλώσεις), η υιοθετούμενη ρητορική της, που συμπαρασύρει ταυτοτικά και το κόμμα του οποίου ηγείται, δείχνει να γέρνει περισσότερο προς τον συντηρητισμό και να κρατά σαφείς αποστάσεις από την κλασική κεντροαριστερά, ενώ η κριτική που αρέσκεται να ασκεί στο «σάπιο σύστημα», το οποίο θεωρεί ότι μπορεί να ανατραπεί μόνο με ευρεία λαϊκή κινητοποίηση, προσιδιάζει σε αντισυστημικό λόγο, εμφορούμενο από μια ηθικο-θεσμική ατζέντα με ετερόκλητες επιρροές που συναντούμε τόσο στη λαϊκίστικη δεξιά όσο και στη ριζοσπαστική αριστερά.
Η πρόδηλη αδυναμία αξιοποίησης της πολλά υποσχόμενης δυναμικής που είχε το κόμμα εν τη γενέσει του και η σταδιακή υποκατάστασή της από εσωτερικές συγκρούσεις και τριβές φαίνεται πως υπονομεύουν μακροπρόθεσμα την ίδια την εκλογική επιρροή του
Η παρατηρούμενη, τον τελευταίο καιρό, δημοσκοπική κάμψη του κόμματος της κ. Καρυστιανού έρχεται απλώς να επιβεβαιώσει την εικόνα (ή μπορεί και να συγκαταλέγεται στις αιτίες) της πολυεπίπεδης εσωκομματικής κρίσης: Από περίπου 11% τον Μάιο σε 8-8,5% τον Ιούλιο και, συνάμα, απώλεια ενός 50% στην πρόθεση ψήφου από αριστερούς/κεντρώους ψηφοφόρους. Η πρόδηλη αδυναμία αξιοποίησης μιας όντως αξιοπρόσεκτης και πολλά υποσχόμενης δυναμικής που είχε το κόμμα εν τη γενέσει του και η σταδιακή υποκατάστασή της από εσωτερικές συγκρούσεις και τριβές φαίνεται πως όχι μόνο επιβραδύνουν τη συντεταγμένη οργανωτική ανάπτυξη, αλλά και υπονομεύουν μακροπρόθεσμα την ίδια την εκλογική επιρροή του.
Η πραγματική, όμως, φθορά σημειώνεται σε συνειδησιακό επίπεδο και συντελείται στα μάτια και στο μυαλό εκείνου του μέρους του εκλογικού σώματος που με υψηλές προσδοκίες και θέρμη πίστεψε στο εγχείρημα, αλλά πλέον παρακολουθεί την απομάκρυνσή του από το αρχικό αφήγημα που αναπτύχθηκε γύρω από το ζήτημα των Τεμπών και έχει ατονήσει (δεν αποκλείεται, μάλιστα, να έχει προκληθεί απογοήτευση κάποιων φίλων του κόμματος και λόγω της σύγκρουσης της κ. Καρυστιανού με τον Σύλλογο Θυμάτων, που επιβάρυνε την εικόνα της ηγεσίας).
Γίνεται, ίσως, με αυτόν τον τρόπο εκ των υστέρων αντιληπτό (πολλοί, βέβαια, το είχαν καταλάβει και νωρίτερα) ότι το δυστύχημα των Τεμπών αποτέλεσε σίγουρα έναν εξαιρετικά ισχυρό κοινωνικό και πολιτικό καταλύτη, δημιουργώντας σε πολλούς πολίτες την αίσθηση ότι δεν υπήρξε επαρκής απόδοση ευθυνών ή ότι υπήρξαν καθυστερήσεις στη διερεύνησή του και μετατρέποντας την ευρύτερη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα σε πολιτική πρόταση, με απώτερο στόχο την εκπροσώπηση όσων ένιωθαν ότι δεν εκφράζονται από τα υπάρχοντα κόμματα. Αλλά γίνεται επίσης αντιληπτό ότι το δυστύχημα από μόνο του δεν εγγυάται τη μακροημέρευση κινηματικών πρωτοβουλιών που γεννήθηκαν από τα σπλάχνα του και που, όμως, με την πάροδο του χρόνου έδειξαν ότι δεν διαθέτουν ευρύτερη ατζέντα, στελεχιακό βάθος, σαφή ιδεολογική ταυτότητα και πειστική προγραμματική προοπτική.
Οι δημόσιες καταγγελίες πρώην στελεχών περί έλλειψης εσωκομματικής δημοκρατίας πλήττουν ένα κόμμα που εμφανίστηκε με ψηλά τη σημαία της διαφάνειας και του κράτους δικαίου
Αυτή, πάντως, που ίσως αποδειχτεί ακόμα σοβαρότερη και δύσκολα αναστρέψιμη συνέπεια είναι το πλήγμα αξιοπιστίας. Όχι μόνο επειδή η αποχώρηση προσώπων με προβεβλημένη παρουσία και πρωταγωνιστική θέση εντός του συγκεκριμένου πολιτικού φορέα δίνει την αίσθηση εκτεταμένης εσωτερικής αστάθειας και δύναται να επηρεάζει αρνητικά την εμπιστοσύνη των αναποφάσιστων ψηφοφόρων, αλλά –το κυριότερο– επειδή οι δημόσιες καταγγελίες πρώην στελεχών περί έλλειψης εσωκομματικής δημοκρατίας, συγκεντρωτικού τρόπου λήψης αποφάσεων και περιορισμένης συμμετοχής των μελών πλήττουν ένα κόμμα που εμφανίστηκε με ψηλά τη σημαία της διαφάνειας και του κράτους δικαίου.
Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το κόμμα της κ. Καρυστιανού δεν ανταποκρίθηκε με την αναμενόμενη επιτυχία στη μεγάλη πρόκληση της έγκαιρης οργανωτικής συγκρότησης και της επίτευξης εσωκομματικής συνοχής, με αποτέλεσμα να βιώνει προς τα παρόν σφοδρά κύματα αποσταθεροποίησης και μια πρόδηλη αδυναμία περιορισμού εσωτερικών συγκρούσεων και προβολής συνεκτικού προγράμματος και αταλάντευτου δημόσιου λόγου. Μένει να εξακριβωθεί εάν μέσα στον πυκνό πολιτικό χρόνο που ακολουθεί θα καταφέρει γρήγορα να ξεπεράσει τα προβλήματά του, από τον τρόπο διαχείρισης των οποίων θα εξαρτηθεί εν πολλοίς και η πορεία του προς τις εκλογές (ίσως και η τύχη του, ύστερα από αυτές).
23°
