Το ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» αφηγείται την ιστορία που δεν άλλαξε μόνο την Ελλάδα – αλλά και την ίδια την Ευρώπη.
Θυμάμαι όταν διάβασα το βιβλίο «Η μεγάλη μπλόφα» των δύο δημοσιογράφων Ελένη Βαρβιτσιώτη και Βικτώριας Δενδρινού, όπου ήταν καταγεγραμμένα τα γεγονότα της ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία μέσα στη μεγάλη κρίση του χρέους και της ευρωπαϊκής ταυτότητας της χώρας. Θυμάμαι τον τρόμο που ένιωθα σελίδα τη σελίδα. Θυμάμαι ότι παρόμοιο συναίσθημα είχα όταν διάβαζα το μυθιστόρημα του Γκόμπροβιτς «Οι Μαγεμένοι», με τις έξοχες περιγραφές για τον τρόμο που απλωνόταν στον σκοτεινό πύργο από έναν ρυθμικό ήχο, σαν να χτυπάει κάποιος αόρατος ένα τζάμι. Και ο τρόμος γινόταν ο καταλύτης προσωπικών σχέσεων και εξουσίας, γελοιοποιώντας και ταπεινώνοντας όσους έμοιαζαν πανίσχυροι. Στο τέλος, όταν γίνεται η απόλυτη αποκάλυψη της ανοησίας των ανθρώπων που ανέτρεψαν ζωές και όνειρα, επειδή ένα παγωμένο πανί χτυπούσε στο τζάμι καθώς το κουνούσε ο αέρας, αισθάνεται ο αναγνώστης την ειρωνεία του συγγραφέα και τη δύναμη των φαντασιώσεων και των ενοχών.
Στην κάμερα οι πρωταγωνιστές περιγράφουν μόνον γεγονότα της πιο δραματικής στιγμής στην ιστορία της Ευρωζώνης. Και η πραγματικότητα δεν έχει δράκους που τους σκοτώνουν οι κακοί, δεν έχει «φωτόσπαθα» και καλούς Τζεντάι, παρόλο που πολύ ήθελαν να το πιστέψουν γενιές που μεγάλωσαν με την πεποίθηση ότι και στην πολιτική υπάρχει η πλευρά του απόλυτα καλού όπου κάθε επιλογή είναι καθαγιασμένη εξ ορισμού λόγω των ιδανικών μύθων που την περιβάλλουν.
Κάπως έτσι και ο Νίκος Παπάς, υπουργός Επικρατείας το 2015, απαντά ευθαρσώς στην ερώτηση για την επιλογή συνεργασίας με τον Πάνο Καμμένο. Πώς επέλεξαν έναν ακροδεξιό για συνεργάτη: «Μα ο Καμμένος δεν είναι ακροδεξιός γιατί συνεργάστηκε μαζί μας» (καθαγιασμός στην ιερή φαντασίωση).
Υπήρξε αιφνιδιασμός; Κάθε άλλο. Παρακολουθούμε αφηγήσεις που αναφέρονται σε δεκαετίες πριν τη μεγάλη κρίση κατά τις οποίες υπήρχε μια «όχι συνετή διαχείριση των οικονομικών της χώρας» (Τζέφρι Φρανς).
Η πρώτη ηχηρή καμπάνα, πάντως, ήταν η κατάρρευση της στεγαστικής αγοράς των ΗΠΑ το 2008. Όσοι χρεώνονται πολύ, έρχεται η στιγμή που πρέπει να πληρώσουν και είναι η σοφή ρήση του Γουόρεν Μπάφετ που περιγράφει την κατάσταση της Ελλάδας: «Μόνο όταν πέσει η παλίρροια θα καταλάβεις ποιος κολυμπάει γυμνός». Στην κρίση που βάθαινε και απλωνόταν, η Ελλάδα κολυμπούσε γυμνή, με τη Θεσσαλονίκη του Καραμανλή το 2009 αλλά και το «λεφτά υπάρχουν» του Γιώργου Παπανδρέου ως το Καστελόριζο και το ΔΝΤ. Αλλά δεν υπήρχαν. Όχι για χάρισμα. Και ο τόπος έβραζε. Και ήρθε το πρώτο μνημόνιο που δεν εφαρμόστηκε όπως έπρεπε. Και η κυβέρνηση των τριών (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΔΗΜΑΡ) που δεν ανταποκρίθηκε.
Και μετά ήρθε μια ακόμη Θεσσαλονίκη, από τον ΣΥΡΙΖΑ που κάλπαζε, με παροχές για τον λαό και δωρεάν ρεύμα και κουπόνια για σίτιση και αύξηση χαμηλότερου μισθού και… πάρε, κόσμε (τα ‘χε ξανακούσει ο κόσμος και πάντα τα πίστευε).
Το καλύτερο πλάνο ήταν αυτό του Λαφαζάνη που στην ερώτηση «τα βάλατε με χαρτί και στυλό κάτω…» απαντάει με γλαφυρό αυθορμητισμό «Οοοοοχι, μα τι να βάζαμε κάτω; Δεν έβγαιναν…»
Τα βλέπουμε πάλι όλα, τη βεβαιότητα ότι θα γίνει διαγραφή χρέους και αν όχι, τότε «γκόου μπακ μίσες Μέρκελ, γκόου μπακ μίστερ Σόιμπλε…» και ζουρνάδες για τις αγορές και εμείς μάγκες, όλα με μια κάπως κωμική «δραματικότητα» για έναν πολιτικό λόγο, που σήμερα οι τότε συνοδοιπόροι τον χαρακτηρίζουν λαϊκίστικο, «αλλά τα ήθελε ο κόσμος, έβγαινε και χειροκροτούσε». Να, αυτό το απλό.
Και κατόπιν έρχεται η είσοδος στη «σκηνή» του Βαρουφάκη. Χαρακτηριστική η περιγραφή από τον Βίζερ και τον Ντάισελμπλουμ της πρώτης συνάντησής του με τους θεσμούς στο Υπουργείο Οικονομικών: «ήταν άδειο, περπατούσαμε σε άδειους διαδρόμους… ακουγόταν ο ήχος των βημάτων μας», «σκέφτηκα ότι είχε πραγματοποιήσει την απειλή του, ότι θα απολύσει εκατοντάδες υπαλλήλους του Υπουργείου γιατί δεν τους θεωρούσε αξιόπιστους…» θα πει ο Ντάισενμπλουμ. Ακούγεται τρελό; Ίσως ποτέ δεν αντιληφθήκαμε πόσο και γι’ αυτό εκπλαγήκαμε όταν ακούσαμε τα ίδια από τον Τραμπ, πριν λίγο καιρό, για τους δημόσιους υπαλλήλους των ΗΠΑ (αυτός τα έκανε πράξη, τους απέλυσε).
Είναι τα γεγονότα μιας ολόκληρης εποχής που κράτησε μια στιγμή ή αιώνες, διαλύοντας όνειρα, σχέσεις κοινωνικές και προσωπικές, μιας εποχής που έμοιαζε με ειρωνεία απέναντι σε όσα είχαν συνθέσει την ίδια μας την προσωπικότητα μέχρι τότε.
11°
