Η προειδοποίηση του ΙΕΑ για τα αεροπορικά καύσιμα και η κρίση στο Στενό του Ορμούζ αναδεικνύουν την ευαλωτότητα της ελληνικής οικονομίας και του τουρισμού
Ίσως πρόκειται για μία από τις πιο ανησυχητικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών. Την Πέμπτη (16/3), ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας προειδοποίησε ότι τα αποθέματα αεροπορικών καυσίμων στην Ευρώπη επαρκούν για μόλις έξι εβδομάδες υπό τις παρούσες συνθήκες κρίσης στο Στενό του Ορμούζ, ανοίγοντας τη συζήτηση για πιθανές διαταραχές ακόμη και στις αερομεταφορές.
Το τι σημαίνει αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό. Αν τα καύσιμα περιοριστούν, οι πτήσεις μειώνονται. Αν οι πτήσεις μειωθούν, οι αφίξεις καταρρέουν. Και αν οι αφίξεις καταρρεύσουν, ένα κρίσιμο τμήμα της ελληνικής οικονομίας συμπαρασύρεται. Σε μια χώρα όπου ο τουρισμός αντιστοιχεί σε περίπου το ένα πέμπτο του ΑΕΠ, η αλυσίδα αυτή είναι άμεση και δυνητικά εκρηκτική.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα: αυτή η αλληλουχία δεν είναι συγκυριακή, αλλά δομική. Η Ελλάδα έχει μετατρέψει έναν δυναμικό αλλά ευμετάβλητο κλάδο σε βασικό μοχλό οικονομικής σταθερότητας. Με άλλα λόγια, έχει αναγάγει την εξάρτηση σε στρατηγική επιλογή.
Οι καλές τουριστικές χρονιές λειτουργούν ως πολιτική επιβεβαίωση. Καλλιεργούν την εικόνα μιας οικονομίας που ανακάμπτει και αποδίδει. Όμως αυτή η εικόνα είναι μερική. Δεν αποτυπώνει το κόστος ευκαιρίας: την υποχώρηση άλλων παραγωγικών τομέων, τη διοχέτευση ανθρώπινου δυναμικού σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας, τη δυσκολία οικοδόμησης μιας πιο σύνθετης και ανθεκτικής οικονομικής βάσης.
Η κρίση στο Ορμούζ έρχεται να αποκαλύψει αυτό που σε περιόδους κανονικότητας συγκαλύπτεται: ότι η ανάπτυξη που εξαρτάται από τη ροή των αεροπορικών καυσίμων και τη λειτουργία των διεθνών μεταφορών δεν είναι πραγματικά εθνικά ελεγχόμενη. Εξαρτάται από γεωπολιτικές ισορροπίες που μπορούν να ανατραπούν αιφνιδιαστικά.
Και εδώ αναδεικνύεται η ουσία του ζητήματος. Δεν πρόκειται απλώς για μια επιλογή παραγωγικής εξειδίκευσης, αλλά για μια στρατηγικά λάθος κατεύθυνση. Όσο μεγαλύτερη είναι η μονομέρεια, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευαλωτότητα. Και όσο πιο περιορισμένα είναι τα εναλλακτικά στηρίγματα, τόσο πιο έντονες γίνονται οι συνέπειες κάθε εξωτερικού σοκ.
Στην πράξη, η ελληνική οικονομία μεγιστοποιεί τις αποδόσεις σε περιόδους διεθνούς σταθερότητας, αλλά στερείται επαρκών μηχανισμών απορρόφησης κραδασμών όταν αυτή η σταθερότητα διαταράσσεται. Αυτό δεν συνιστά απλώς οικονομική αδυναμία. Συνιστά στρατηγικό κενό.
Μια σοβαρή αναπτυξιακή πολιτική θα όφειλε να κινηθεί διαφορετικά. Όχι εγκαταλείποντας τον τουρισμό, αλλά εξισορροπώντας τον. Προϋποθέτει σαφή ιεράρχηση: την ενίσχυση της μεταποίησης με εξαγωγικό προσανατολισμό και τη συστηματική επένδυση σε τομείς τεχνολογίας και καινοτομίας που δημιουργούν υψηλή προστιθέμενη αξία. Παράλληλα, απαιτεί τη διασύνδεση της αγροδιατροφής με διεθνείς αλυσίδες αξίας και την αξιοποίηση της ενεργειακής μετάβασης όχι απλώς ως περιβαλλοντικής υποχρέωσης, αλλά ως πεδίου παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Με άλλα λόγια, τη μετάβαση από μια οικονομία μονοσήμαντης απόδοσης σε μια οικονομία πολλαπλών αντοχών.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο τουρισμός αποδίδει — αποδίδει. Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν δεν μπορεί να αποδώσει. Και σε αυτό το ερώτημα, μέχρι σήμερα, η απάντηση παραμένει ανεπαρκής.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η προειδοποίηση για τα καύσιμα αποτελούν ένα τεστ ανθεκτικότητας για το ελληνικό αναπτυξιακό μοντέλο — και ταυτόχρονα μια προειδοποίηση.
Γιατί όταν η οικονομική σταθερότητα εξαρτάται από το αν επαρκούν τα καύσιμα για έξι εβδομάδες, δεν μιλάμε απλώς για ευαλωτότητα. Μιλάμε για το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών που προτίμησαν τη βραχυπρόθεσμη απόδοση από τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.
17°
