Άρση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων: Συζήτηση ουσίας ή εντυπωσιασμού;

Ο πρωθυπουργός έχει δεσμευτεί και διαμηνύει εμφατικά προς πάσα κατεύθυνση ότι στο πλαίσιο της συζήτησης περί αλλαγών στο Σύνταγμα, θα τεθεί και το ζήτημα της άρσης της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων.

Έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς ακριβώς θα ενταχθεί μία τέτοια επιχειρούμενη αλλαγή στην επικείμενη αναθεωρητική διαδικασία, λόγω -εκ πρώτης όψεως- έλλειψης πρωτοτυπίας, αφού το σχετικό άρθρο 103 του Συντάγματος ήδη περιλαμβάνει ξεκάθαρες αναφορές στις περιπτώσεις εκείνες όπου η μονιμότητα τίθεται υπό αίρεση, όπως ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις είναι μόνιμοι, εφόσον αυτές οι θέσεις υπάρχουν (άρα, με την οιονδήποτε τρόπο κατάργησή τους, λύεται αυτοδικαίως και η υπαλληλική σχέση), ενώ μπορούν να παύονται τόσο με δικαστική απόφαση (ποινική καταδίκη για εγκλήματα, όπως κλοπή, υπεξαίρεση, δωροδοκία) όσο και με αιτιολογημένη απόφαση πειθαρχικού συμβουλίου.

Είναι επιπλέον, δε, γεγονός ότι η οριστική λύση της υπαλληλικής σχέσης δεν είναι καθόλου ξένη έννοια προς τις ισχύουσες διατάξεις του Δημοσιοϋπαλληλικού Κώδικα, ο οποίος καθιερώνει τους κανόνες που διέπουν την υπηρεσιακή κατάσταση των δημοσίων υπαλλήλων και, μεταξύ αυτών, παραθέτει αναλυτικά και τα πειθαρχικά παραπτώματα που, με την τέλεσή τους, επισείουν την ποινή της απόλυσης. Δηλαδή, η μονιμότητα δεν προστατεύει από απόλυση σε περιπτώσεις σοβαρών πειθαρχικών παραπτωμάτων, αν και κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα την έκταση της ορθής εφαρμογής του νόμου σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις επίορκων δημοσίων υπαλλήλων που κανονικά θα έπρεπε.

Υπό αυτά τα δεδομένα, το στοιχείο που φαίνεται εν προκειμένω να προτάσσεται ως καινοτόμο είναι η σύνδεση της άρσης της μονιμότητας με ένα νέο, εξίσου Συνταγματικά κατοχυρωμένο, σύστημα αξιολόγησης, το οποίο θα ορθώνει ανάχωμα σε τυχόν αυθαίρετες απολύσεις υπαλλήλων με αδιαφανή (ως επί το πλείστον, πολιτικά) κριτήρια, που ήταν εξ αρχής και ο βασικός λόγος καθιέρωσης της μονιμότητας στο Δημόσιο, με το συνοδευτικό σκεπτικό παράλληλα ότι οι απολύσεις θα συνδέονται, εκτός των υφιστάμενων λόγων που ήδη ισχύουν, και με τη μετρήσιμη απόδοσή τους. Επομένως, το βασικό επίδικο της επεξεργαζόμενης μεταρρύθμισης δεν φαίνεται να είναι μόνο η άρση της μονιμότητας αυτή καθαυτή όσο, επιπλέον, η μεταχείρισή της ως Δούρειου Ίππου, με απώτερο σκοπό την καθιέρωση ενός συστήματος αξιολόγησης, στο οποίο κανείς δεν θα τολμά να αντιτάσσεται με την ευκολία που το κάνει σήμερα και το «Συνταγματικό ένδυμα» του οποίου δεν θα επιτρέπει πλέον να «τσαλαπατιέται» ελαφρά τη καρδία σε πορείες απεργιακών κινητοποιήσεων.

Προς μία τέτοια κατεύθυνση πιθανολογείται, αφενός, η δια του Συντάγματος κατοχύρωση της υποχρεωτικότητας της αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, αφετέρου, η δυνατότητα απομάκρυνσης όσων κρίνονται συστηματικά και δομικά ανεπαρκείς. Θα λέγαμε ότι η έλλειψη πρωτοτυπίας, που εν μέρει και εδώ παρατηρείται, αφορά στο πρώτο σκέλος της εικαζόμενης μεταρρύθμισης, δεδομένου ότι η άρνηση συμμετοχής στην αξιολόγηση συγκαταλέγεται, πλέον, με το νέο πειθαρχικό δίκαιο των δημοσίων υπαλλήλων στη λίστα των τελούμενων πειθαρχικών παραπτωμάτων. Όταν, δε, τέτοια άρνηση εκ μέρους του υπαλλήλου προβληθεί επί δύο συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους, τότε η επιβαλλόμενη ποινή μπορεί να φτάσει μέχρι την οριστική παύση. Άρα, η αποδοχή της αξιολόγησης ως υποχρεωτικό υπηρεσιακό καθήκον είναι και σήμερα μονόδρομος για τον υπάλληλο που δεν θέλει να κινδυνεύσει να χάσει τη δουλειά του.

Συνεπώς, το πραγματικά νέο στοιχείο, εάν τελικά αποφασιστεί και καθιερωθεί κατά πώς εξαγγέλλεται, θα αφορά στο προαναφερόμενο δεύτερο σκέλος της υπό σκέψη Συνταγματικής αλλαγής. Και τούτο, διότι το προσφάτως αναθεωρημένο και ήδη εφαρμοζόμενο πλαίσιο αξιολόγησης του ν. 4940/2022 έχει εισάγει μία νέα κατηγοριοποίηση υπαλλήλων, η οποία χρησιμοποιεί ως αντικειμενική βάση την απόδοσή τους: Στη χαμηλότερη κλίμακα τοποθετούνται αξιολογούμενοι υπάλληλοι που το επίπεδο δεξιοτήτων τους καθιστά εξαιρετικά δυσχερή την ανάληψη βελτιωτικών και αναπτυξιακών πρωτοβουλιών, ενώ στην εκ διαμέτρου ανώτερη κατηγορία κατατάσσονται όσοι υπάλληλοι χαρακτηρίζονται τεκμηριωμένα από τον αξιολογητή τους ως υψηλής απόδοσης και δυνατοτήτων (κάπως ως άριστοι, δηλαδή).

Σχετικό Άρθρο

Πολιτικη & Οικονομια Explainer | Ποιες οι διαδικασίες που προβλέπονται για τη Συνταγματική Αναθεώρηση

Newsroom 03.02.2026, 10:20

Καθώς το νέο σύστημα αξιολόγησης έχει θεσμοθετηθεί με τη φιλοσοφία της ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, μέσω της ενθάρρυνσης της διαρκούς ανάπτυξης δεξιοτήτων και της έμφασης στην ανατροφοδότηση και τη συνεργασία αξιολογητή-αξιολογούμενου, είναι γεγονός ότι δεν περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις που να ορίζουν άμεσες έννομες συνέπειες (όπως υποβιβασμό, απόλυση ή αυτόματη οριστική παύση) με μόνη τη χαμηλή κατάταξη του υπαλλήλου στην αξιολόγηση ή εξαιτίας των δυσκολιών που τυχόν αντιμετωπίζει στην ανάληψη αναπτυξιακών πρωτοβουλιών.

Υπό ένα τέτοιο πρίσμα, τότε ναι, μπορούμε να πούμε ότι το ενδεχόμενο της απόλυσης δημοσίων υπαλλήλων που θα αξιολογούνται ως ανεπαρκείς πρόκειται να διαμορφώσει μία καινούργια όσο, όμως, και κάπως προβληματική κατάσταση, διότι, κατά πρώτον, θα έρθει να αναιρέσει ευθέως τη (σωστή, κατ’ εμέ) φιλοσοφία του εφαρμοζόμενου συστήματος αξιολόγησης, που πριμοδοτεί την επιμόρφωση και την επαγγελματική ανάπτυξη των υπαλλήλων, ώστε να βελτιώνονται οι επιδόσεις τους, έναντι κάθε άλλης «τιμωρητικής» συνέπειας. Σε δεύτερο επίπεδο, θα προκαλέσει ίσως και σοβαρές θεσμικές αντιφάσεις μεταξύ διαμορφωμένου Συνταγματικού status quo και υφιστάμενης νομοθετικής πραγματικότητας, όσο κι αν το πρώτο θα έχει το προφανές προβάδισμα ως ανώτερη πηγή δικαίου, ενώ θα ανοίξει πιθανώς και τον δρόμο σε δικαστική κρίση περί ελεγχόμενης αντισυνταγματικότητας της δεύτερης (υπό την έννοια ότι ο ισχύων νόμος της αξιολόγησης που δεν θα προβλέπει απόλυση δημοσίου υπαλλήλου λόγω υπηρεσιακής ανεπάρκειας θα αντίκειται στο Σύνταγμα, που αντιθέτως θα την κατοχυρώνει).

Σε μία χώρα, όπου το Δημόσιο έχει συστηματικά ταυτιστεί στη συνείδηση μεγάλου μέρους της κοινωνίας -άλλες φορές δικαίως, κάποιες άλλες αδίκως- με πελατειασμό, βόλεμα, διαφθορά, ελιτισμό, αδιαφορία, οκνηρία, αναποτελεσματικότητα, γραφειοκρατία, επικάλυψη αρμοδιοτήτων, βραδυπορία, αδιαφάνεια, αναξιοκρατία, ατιμωρησία, εχθρότητα προς τον πολίτη, δυσλειτουργικότητα, διοικητική ανεπάρκεια, ανοργανωσιά και άλλα τέτοια συναφή, δεν προκαλεί έκπληξη που το άκουσμα της άρσης της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων ηχεί σαν μελωδία στα αυτιά όσων το συγκαταλέγουν στις αιτίες της μνημονιακής μας κατάντιας, καθώς και όσων ίσως βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε ένα ανούσιο, αλλά καλά συντηρούμενο beef μεταξύ δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, βγάζοντας by default νικητή τον δεύτερο με κυρίαρχο, πλην αφελές πρόσχημα απλώς ότι οι μισθοί του δεν καταβάλλονται από το κράτος (λες και στον ιδιωτικό τομέα δεν παρατηρούνται ανάλογες δυσλειτουργίες, χαλαρές εργασιακές σχέσεις, ύποπτες οικονομικές εξαρτήσεις από δημόσιο χρήμα και, εν γένει, προβληματικές καταστάσεις που δεν περιποιούν τιμή).

Στο τέλος της ημέρας, η επιδίωξη της κυβέρνησης για μία Συνταγματικά κατοχυρωμένη άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων με τον τρόπο που την περιγράψαμε παραπάνω δείχνει να ισορροπεί ανάμεσα στον φαινομενικό συμβολισμό και τις ουσιαστικές προθέσεις, θέλοντας, από τη μία πλευρά, από θέση ισχύος να σύρει τα κόμματα της αντιπολίτευσης σε ένα αφιλόξενο γι’ αυτά πεδίο δημόσιας συζήτησης και να καρπωθεί τα διόλου ευκαταφρόνητα εκλογικά οφέλη των πολλών «σκεπτικιστών» του δημόσιου τομέα και, από την άλλη, να εισάγει στο background μία καινοτόμα θεσμική αλλαγή, χωρίς όμως την ίδια στιγμή να εξηγεί πειστικά τον λόγο που ο χαμηλής απόδοσης δημόσιος υπάλληλος, από σημερινός ιδανικός λήπτης βελτιωτικών και αναπτυξιακών πρωτοβουλιών γίνεται, αίφνης, αυριανός υποψήφιος προς απόλυση.