Ο Αίσωπος στα μπλόκα 

Η απόπειρα «ανακαίνισης» της εικόνας ενός τέως απετέλεσε πρόσφατα αφορμή να ασχοληθούμε ξανά με τα ομηρικά έπη. Ίσως όχι εφάμιλλη του Όμηρου, αλλά πάντως εξέχουσα θέση στη λίστα των δημιουργών με βαθύ αποτύπωμα στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά κατέχει αναμφισβήτητα και ο Αίσωπος. Η ανά τους αιώνες αναλλοίωτη φύση των ανθρώπινων φόβων, ελαττωμάτων και παθών αποδίδεται αριστουργηματικά στα αρχετυπικά, εμποτισμένα με την πεμπτουσία της αρχαιοελληνικής σοφίας έργα και των δυο.

Όσο απολαυστικά ποιητικές είναι οι αλληγορίες της Ιλιάδας και της Οδύσσειας περί πειρασμών και δυσκολιών που συναντά κανείς στην ενήλικη ζωή του, άλλο τόσο ηθικά διδακτικά και παιδαγωγικά είναι τα αισωπικά παραμύθια περί της διάκρισης μεταξύ καλού και κακού, προνοητικότητας και αμέλειας, εργασίας και οκνηρίας.

Το γεγονός πως αμφότερα είναι γραμμένα από ημέτερους αρχαίους προγόνους τα καθιστά έτι περαιτέρω διαχρονικά επίκαιρα στα καθ’ ημάς τεκταινόμενα - όπως άλλωστε απέδειξε και το «rebranding» που εσχάτως μονοπώλησε καθ’ υπερβολή την εγχώρια πολιτική επικαιρότητα, το οποίο μετήλθε της Ιθάκης προσχηματικά ως πολιτικό προορισμό.

Ο γάιδαρος με όλα τα κιλά

Σ’ έναν από τους λιγότερο γνωστούς μύθους του Αισώπου ένας παραφορτωμένος με αλάτι όνος που αγκομαχά μες τη ζέστη σκοντάφτει και πέφτει σε μια λίμνη, με το ατύχημα να δρα αναπάντεχα ευεργετικά για τον ίδιο, αφού δια της πτώσης του αφενός δροσίζεται, αφετέρου απαλλάσσεται από το επαχθές (γι’ αυτόν, αλλά ωφέλιμο για τον κάτοχό του) αλάτι, το οποίο διαλύεται στα νερά της λίμνης, ανακουφίζοντάς τον. Την επομένη το αφεντικό του γαϊδάρου επιλέγει να διακομίσει σφουγγάρια, οπότε η εσκεμμένη από πλευράς τετραπόδου επανάληψη του περιστατικού της πτώσης έχει ως αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό του άχθους του φορτίου και την επακόλουθη μετάνοια του αφελούς ζώου.

Για έναν στοιχειωδώς ενήμερο αναγνώστη είναι αναπόφευκτος ο συσχετισμός μεταξύ βρεγμένων σπόγγων αφενός και βαμβακιών που βρεχόντουσαν εσκεμμένα ώστε ν’ αυξηθούν οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις αφετέρου, κατά το εμφατικά μαξιμαλιστικό (και απατεωνίστικο) συνδικαλιστικό αίτημα «όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά».

«Βοσκοί» στα τρακτέρ

Στον αντίποδα της δημοφιλίας των αισωπικών μύθων βρίσκεται ο πασίγνωστος συγκεκριμένος, κατά τον οποίο νεαρός βοσκός διασκεδάζει κατ’ επανάληψη κοροϊδεύοντας τους συγχωριανούς του περί υποτιθέμενης επίθεσης λύκου στο κοπάδι του, μ’ αποτέλεσμα επί πραγματικής επίθεσης να μην προστρέχει ουδείς προς αρωγή του ψεύτη κτηνοτρόφου.

Κατ’ αντιστοιχία, όταν μια ακραία μορφή διαμαρτυρίας, όπως είναι η εκβιαστική διακοπή κυκλοφορίας στη βασικότερη εθνική αρτηρία και σε βασικές υποδομές, επαναλαμβάνεται σχεδόν τελετουργικά επί πολλά συναπτά έτη, αποκτά εθιμοτυπικό χαρακτήρα και χάνει την εγκυρότητά της, ακόμα και αν έχει εν μέρει (ας όψεται ο ΟΠΕΚΕΠΕ) ή εν πολλοίς (ας όψεται ο μύθος…) δίκαια αιτήματα.

…το σαπούνι σου χαλάς

Μια φορά και έναν καιρό ένας δύσμοιρος από τις κακουχίες και την κακομεταχείριση των ανθρώπων όνος (το αγαπημένο τετράποδο του Αισώπου, γαρ) συναπαντώντας μια λεοντή σαν εκείνη του Ηρακλή, αποφάσισε να τη φορέσει για να αντλήσει λίγο από το κύρος και τον σεβασμό του φυσικού κατόχου της. Αντιλαμβανόμενος το δέος που προκαλούσε η νέα του όψη κατά την έλευσή του στο χωριό, αποφάσισε να το εκμεταλλευτεί κυνηγώντας και σκορπώντας φόβο στους χωριανούς που αντίκριζαν πλέον ένα λιοντάρι!

Η τροπή όμως άλλαξε όταν πάνω στη διέγερσή του ο γαϊδαράκος απώλεσε το λεόντιο δέρας, με την αποκάλυψη της πραγματικής του ταυτότητας να προκαλεί την αντιστροφή των ρόλων μεταξύ κυνηγού και διωκόμενου.

Οποιαδήποτε συσχέτιση του άνωθεν «rebranding» με την επανασύσταση της εικόνας ενός πρώην πρωθυπουργού, που στην (άγαρμπη) προσπάθειά του να παραστήσει έναν θεσμικό λόγιο -όντας στην πραγματικότητα το ακριβώς αντίθετο- μετήλθε μεταξύ (πολλών) άλλων μέσων και μια «εκδοτική λεοντή» επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του αναγνώστη.

Από λαγοί χελώνες

Ο μύθος του λαγού με τη χελώνα στηλιτεύει την υπεροψία: επιλέγοντας να ξαποστάσει εν μέσω αγώνα δρόμου με τη χελώνα ο λαγός αποκοιμιέται και έτσι βγαίνει χαμένος στο πλέον προνομιακό του πεδίο, την ταχύτητα, από το απόλυτο αουτσάιντερ, τη συμπαθή, πλην ακραία βραδεία, χελώνα.

Αν υπάρχει ένα δίδαγμα που θα μπορούσε ν’ αντλήσει η χώρα μας από το συγκεκριμένο παραμύθι - όπως και από εκείνο του τζίτζικα με το μέρμηγκα- είναι πως όταν επαναπαύεσαι στις δάφνες σου, παύεις να είσαι σε εγρήγορση και αδυνατείς να προσαρμοστείς στις ταχέως μεταβαλλόμενες εξελίξεις, τότε καταλήγεις από πρωταγωνιστής, θεατής του «αγώνα»: πριν από μόλις μισό αιώνα η χώρα μας «έτρεχε» με ρυθμό ανάπτυξης 7%. Τον ίδιο καιρό η μισή υφήλιος λιμοκτονούσε και μαστίζονταν από ακραία φτώχεια, ενώ λίγο αργότερα θα έπεφτε το σιδηρούν παραπέτασμα, επιτρέποντας τους πληθυσμούς της ανατολικής Ευρώπης να αναζητήσουν ένα καλύτερο αύριο στη δύση, μεταξύ άλλων και τη χώρα μας.

Σήμερα οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί, με τα ξενιτεμένα ελληνόπουλα να εξακολουθούν να πλημμυρίζουν τις τέσσερις γωνιές του πλανήτη, αφαιμάσσοντας δημογραφικά την πατρίδα μας, επιβαρύνοντας εμμέσως δημόσια ταμεία και ασφαλιστικό σύστημα –αφού, ενώ σπουδάζουν εδώ δημοσία δαπάνη, δεν εισέρχονται στην εγχώρια αγορά εργασίας- και φυσικά και πάνω απ’ όλα, στερώντας την παρουσία τους πρωτίστως από τις οικογένειές τους και κατά προέκταση από την κοινωνία που χάνει ό,τι πολυτιμότερο θα μπορούσε να διαθέτει: τη ζωτικότητα και το δυναμισμό της νεολαίας της.

Λιοντάρια και ποντίκια

…και κάπως έτσι φτάνουμε στον τελευταίο για σήμερα μύθο του Αισώπου: από περιέργεια για το πώς ένα ταπεινό ποντίκι θα μπορούσε ποτέ να του ξεπληρώσει τη χάρη, ένας λέων αποφασίζει να το αφήνει ελεύθερο. Όταν ο βασιλιάς των ζώων παγιδεύεται, το ταπεινό τρωκτικό ανταποδίδει ροκανίζοντας τα δίχτυα και χαρίζοντας έτσι την ελευθερία στο γιγαντόσωμο αιλουροειδές, σε μια διδακτική αλληγορία για το πως η ανθρώπινη κοινωνία -όπως το ζωικό βασίλειο- στηρίζεται στην αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια.

Ελλείψει αξιόπιστης (και αξιόμαχης) αντιπολίτευσης η παρούσα κυβέρνηση, σαν το λιοντάρι του μύθου, εμφορείται από υπεροψία και αλαζονεία- στερούμενη δυστυχώς της λεόντειου περιέργειας. Αδιαφορεί σκανδαλωδώς για την πρόοδο της πλειοψηφίας, αφού η επίπλαστη ανάπτυξη που διαρκώς επικαλείται αφορά τα λίγα τραπεζικά, ενεργειακά, τηλεπικοινωνιακά ή και τζογαδόρικα «λιοντάρια» και ουδόλως μετακυλίεται ή αφορά τα «ποντίκια» του μύθου: τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα.

Κανένας

Η ομολογημένη αδιαφορία της κυβέρνησης για την πατροπαράδοτη «ραχοκοκαλιά» της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, νομοτελειακά σύντομα θα αποτυπωθεί και εκλογικά. Μένει να δούμε ποιος θα καρπωθεί τα οφέλη καλύπτοντας αυτό το κενό εκπροσώπησης της μεσαίας τάξης, της παραγωγικής, δημιουργικής, της «άλλης Ελλάδας». Προς το παρόν ο επικρατέστερος «κερδισμένος» φαίνεται να είναι ο «κανένας», δηλαδή η αποχή.

Ας τελειώσουμε όπως ξεκινήσαμε, ομηρικά: ξεφεύγοντας από τη χώρα των λωτοφάγων, ο Οδυσσέας συστήνεται στον Κύκλωπα ως «Κανένας». Δυστυχώς εμείς ακόμα μηρυκάζουμε λωτούς, έχοντας στο μεταξύ ξεχάσει το πώς μπορούμε να ξεκολλήσουμε (από) αυτή τη χώρα: υπάρχει «Κανένας» να μας το θυμίσει;