Ο φόρος που αδυνατίζει

Είναι θεμιτό να επιβάλλει η κυβέρνηση επιπλέον φορολογία σε κατηγορίες τροφίμων, όπως τα γλυκά και τα αλμυρά σνακ, τα αναψυκτικά και οι τηγανητές πατάτες με τη δικαιολογία ότι η υψηλή τους περιεκτικότητα σε ζάχαρη ή λίπος βλάπτει την υγεία των καταναλωτών; 

Έχουμε ήδη δεχθεί ως λογική την επιβολή υψηλής φορολογίας σε ουσίες, όπως τα προϊόντα καπνού και το αλκοόλ, που όχι μόνο δεν αποτελούν είδη πρώτης ανάγκης αλλά και η συχνή κατανάλωσή τους επιφέρει βλάβες στην υγεία. Τι γίνεται όμως με τη ζάχαρη και το αλάτι;

Αναρωτιέμαι αν θα ήταν αρκετή μια επιθετική εκστρατεία πληροφόρησης για να διασφαλιστεί η προστασία των καταναλωτών. Μήπως το μόνο που ενδιαφέρει την κυβέρνηση είναι να μαζέψει χρήματα;

Το μέτρο αυξημένης φορολόγησης παχυντικών προϊόντων έχει τα τελευταία χρόνια καθιερωθεί σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Η Δανία, μία χώρα όπου μόνο το 10% των πολιτών είναι υπέρβαροι και το μέτρο μοιάζει περιττό, είναι η πρώτη δυτικοευρωπαϊκή χώρα που επέβαλε ειδική φορολογία σε τροφές με κορεσμένα λιπαρά το φθινόπωρο του 2011. Στη Βρετανία, όπου το 61% του ενήλικου πληθυσμού αποτελείται από υπέρβαρους ή υπερβολικά παχύσαρκους πολίτες, και οι πρόωροι θάνατοι από παχυσαρκία τις τελευταίες δεκαετίες παρουσιάζουν πρωτοφανή αύξηση, η επιβολή του σχετικού φόρου δεν φαίνεται παράλογη.

Τι συμβαίνει όμως στη χώρα μας; Είναι γεγονός ότι στις περισσότερες πόλεις οι αλυσίδες των ταχυφαγείων που προσφέρουν φθηνό και συνήθως ανθυγιεινό φαγητό, γνωρίζουν κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης πρωτοφανή άνθιση. Είναι άλλωστε γεγονός ότι σε όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις τα ταχυφαγεία ακμάζουν κυρίως σε υποβαθμισμένες περιοχές. Συνεπώς το μέτρο φορολόγησης των τροφών με υψηλά λιπαρά θα έπληττε σε μεγαλύτερο βαθμό τους πολίτες των χαμηλότερων οικονομικών ομάδων και σε μικρότερο τους ανθρώπους που δεν θα είχαν πρόβλημα να πληρώσουν τον ειδικό φόρο. 

Ας μη ξεχνάμε ότι η υπερβολική κατανάλωση φαγητού γενικότερα, και τροφών με υψηλά λιπαρά ειδικότερα, αποτελεί εθισμό, τόσο σωματικό όσο και ψυχικό. Όπως και στην περίπτωση της κατανάλωσης του αλκοόλ και του καπνίσματος, ο εθισμένος δεν πρόκειται να απαλλαγεί από την εξάρτησή του απλά και μόνο επειδή θα επιβληθεί ειδικός φόρος στο προϊόν που επιθυμεί.

Στη χώρα μας, όπου ο ανήλικος πληθυσμός είναι ο πιο παχύσαρκος της Ευρώπης, δεν είναι δύσκολο να υπάρξουν επιχειρήματα υπέρ της καθιέρωσης ειδικής φορολόγησης τροφών με κορεσμένα λιπαρά. Εάν σκοπός αυτού του μέτρου είναι πράγματι η βελτίωση της υγείας των πολιτών, τότε η κυβέρνηση θα πρέπει να συνδυάσει το τιμωρητικό μέτρο της αυξημένης φορολογίας με την ανάπτυξη μέτρων θετικής αντιμετώπισης του προβλήματος, όπως η ένταξη ειδικών μαθημάτων διατροφής στις πρώτες τάξεις του σχολείου, ο σχεδιασμός περισσότερων πάρκων και δημόσιων χώρων άθλησης κι η περαιτέρω μείωση φόρου σε υγιεινά και βιολογικά προϊόντα. Είναι αυτό εφικτό στην Ελλάδα της οικονομικής και πολιτιστικής κρίσης;

Όπως αποδείχθηκε, άλλωστε, και από την αποτυχία του μέτρου απαγόρευσης του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, καλό είναι το Υπουργείο Υγείας να λάβει υπόψη του την «ιδιοσυγκρασία» των Ελλήνων και τη στάση τους απέναντι στο νόμο. Απ’ ό,τι φαίνεται, καμία επιστημονική μελέτη ή επιβολή φορολογίας δεν πρόκειται από μόνη της να επηρεάσει αποτελεσματικά τον τρόπο σκέψης των περισσότερων πολιτών.