Στην επικράτεια του ανορθολογισμού

Στην ιστορική διαχρονία, σε περιόδους πολιτικών και οικονομικών κρίσεων, μεγάλων φυσικών καταστροφών, λιμών και επιδημιών, παρατηρείται πάντα η ανάδυση ανορθολογικών αντιλήψεων και συμπεριφορών και διαφόρων συνωμοσιολογικών ερμηνειών. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με την τωρινή πανδημία. Το περίεργο είναι ότι εκδηλώνεται με ιδιαίτερη ένταση και στις δυτικές χώρες, ακόμα και σε ιδιαίτερα ορθολογικά δομημένες, όπως η Γερμανία. Οι διαδηλώσεις κατά των διαφόρων περιοριστικών μέτρων είναι καθημερινές και η αμφισβήτηση της ίδιας της ύπαρξης του ιού διατυπώνεται ευθέως. Ο δυτικός κόσμος, ο οποίος είχε απωθήσει από την ιστορική του μνήμη το σκοτεινό και γεμάτο λοιμούς παρελθόν του, αντιλαμβάνεται σοκαρισμένος ότι δεν είναι άτρωτος. Βιώνει, έντρομος, την ατομική και συλλογική ευθραυστότητα του βίου του και ζει στο τρέχον παρόν τη δυστοπία που έβλεπε παλιότερα στις μελλοντολογικές κινηματογραφικές μυθοπλασίες. 

Σε αυτήν την υπαρκτική κατάσταση της γενικευμένης ανασφάλειας και αβεβαιότητας βρίσκει εύφορο έδαφος ο ανορθολογισμός και γενικότερα οι αντιδιαφωτιστικές κουλτούρες και συμπεριφορές. Αντί για την επιστημονική ανάλυση και αντιμετώπιση της πραγματικότητας της πανδημίας, προτάσσεται η άρνησή της και η κατασκευή διαφόρων τερατωδών συνωμοσιών για την προέλευση και τη χρήση της.

Φυσικά, οι τέτοιου είδους αντιλήψεις και συμπεριφορές δεν θα μπορούσαν να λείπουν από την εγχώρια δημόσια σφαίρα. Πόσο μάλλον όταν στην ελληνική κοινωνία υπάρχει ιστορικά ένα μεγάλο απόθεμα ανορθολογικών απόψεων και συμπεριφορών, άγνοιας και προκαταλήψεων, μεσαιωνικών θρησκευτικών δοξασιών και εμμονών, συνωμοσιολογικών ερμηνειών και προσλήψεων. Μέρος του αποθέματος αυτού και ανατροφοδότης του είναι και η εκκλησία, τόσο η οργανωμένη έκφρασή της όσο και η εν γένει κουλτούρα της που δείχνει μια ιδιαίτερη επιμονή, αντίθετα με την στάση των άλλων χριστιανικών ευρωπαϊκών δογμάτων, στον τύπο της τέλεσης των διαφόρων μυστηρίων αδιαφορώντας για τις όποιες συνέπειες.

Δυστυχώς, απέναντι στο πάντα ελλοχεύον ανορθολογικό απόθεμα, η αντίσταση των φορέων της κοσμικής δημοκρατικής κοινωνίας και των εγχώριων διανοουμένων δεν είναι η δέουσα. Παρά την κρισιμότητα της κατάστασης υπάρχει από την πολιτεία μια περίεργη φοβία και ανοχή, αλλά και μια ενίσχυση και νομιμοποίηση των ανορθολογικών συμπεριφορών, όπως με τους υπουργούς που μεταλαμβάνουν απαθανατιζόμενοι. Οι δε διανοούμενοι, που σε άλλες περιπτώσεις αντιδρούσαν με οξύτητα, τώρα, ζαλισμένοι προφανώς από τις πολλές και ποικίλες ιδεολογικές ανατροπές, καταγγέλλουν περισσότερο την επίκληση από την πολιτεία της ευθύνης των πολιτών για την τήρηση των μέτρων ως «λαϊκισμό της ευθύνης» (!!!) παρά τις ανορθολογικές απόψεις και πρακτικές. Όμως και η αριστερά, η κληρονόμος του Διαφωτισμού, ασχολείται αποκλειστικά με την αντιπολιτευτική εκμετάλλευση των αστοχιών της κυβέρνησης και αφήνει στο απυρόβλητο την περιρρέουσα ανορθολογική ατμόσφαιρα που μάλιστα μορφοποιείται και σε πολιτικές πράξεις, όπως οι καταλήψεις των σχολείων. Βέβαια, η κυρίαρχη εκδοχή της είναι υπονομευμένη στο ζήτημα αυτό αφού χρησιμοποίησε δεόντως τον πολιτικό ανορθολογισμό για να συγκροτηθεί ως κόμμα εξουσίας.

Περιέργως ακόμα, η νεοαριστερίστικη θεώρηση των μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας ως δοκιμής και ως αρχής μιας επιτηρητικής διαδικασίας της κοινωνίας από το κράτος - λεβιάθαν συναντάται με τον παρανοϊκό λόγο διαφόρων παραθρησκευτικών σεχτών για τον επερχόμενο έλεγχο των ανθρώπων από το Θηρίο της Αποκάλυψης .

Η πανδημία, λοιπόν, εκτός από τις άμεσες συνέπειές της στη ζωή και στην υγεία των ανθρώπων, στην οικονομία και στις κοινωνικές σχέσεις, προκαλεί και ένα ανορθολογικό κύμα. Η αντιμετώπισή του είναι απαραίτητη για να αντιμετωπίσει η κοινωνία την πανδημία.