Ακόμη και τη μυρωδιά της βρώμας

Το 2001 ο συγγραφέας Πάολο Ρουμίτς ταξίδεψε με ποδήλατο από την Τεργέστη έως την Κωνσταντινούπολη – σε αυτά τα 2000 χιλιόμετρα, ήταν συνταξιδιώτης του ο σκιτσογράφος Αλτάν. Έναν χρόνο αργότερα, διέσχισε τη Ρωσία από τα Ουράλια έως το Βλαδιβοστόκ με τον Υπερσιβηρικό. Και μετά έπλευσε με ένα ιστιοπλοϊκό από τη Βενετία ως τη Ναύπακτο κι έπειτα με ένα 500αράκι διέτρεξε ολόκληρα τα Απέννινα Ορη κι έπειτα ακολούθησε τα ίχνη του Αννίβα από την Καρχηδόνα έως την Καλαβρία και κάποια στιγμή επισκέφθηκε όλα τα μέτωπα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και κάποια άλλη δεκάδες μοναστήρια της Ευρώπης.

Αλλά τώρα, γράφει στην ιταλική Λα Ρεπούμπλικα, η μοναδική γεωγραφία που έχει μπροστά στα μάτια του είναι αυτή του σπιτιού του. Και για να ξεφύγει από το φάντασμα της κλειστοφοβίας, χαράσσει νοητά όρια ανάμεσα στα δωμάτια επειδή, όπως έμαθε πολύ καλά από τα ταξίδια του στην Ευρώπη, τα σύνορα προκαλούσαν μεγαλύτερη επιθυμία να κινηθείς όταν υπήρχαν παρά τώρα που έχουν καταργηθεί. Τα σύνορα σε προδιέθεταν για τον «Άλλο» χωρίς να εμποδίζουν τη συνάντηση μαζί του. Και αν ταξιδεύεις, είναι ακριβώς γι’ αυτό – για να γνωρίσεις έναν άλλον κόσμο.  

Πόσους όμως άλλους τέτοιους κόσμους μπορείς να κατασκευάσεις στο σπίτι σου; Πόσα σύνορα και πόση φαντασία χρειάζεται για να μετατρέψεις, ας πούμε, την κουζίνα σου σε εστιατόριο για να φας με την αίσθηση πως βγαίνεις για φαγητό; Και η τελετουργία της απολύμανσης με τα παπούτσια που βγάζεις αμέσως ή ακόμη και πριν μπεις στο σπίτι σου και τα χέρια που πλένεις πολύ καλά έχουν ένα στοιχείο θρησκευτικής ευλάβειας, είναι σαν να μπαίνεις σε τέμενος. Αλλά μετά, πόσα ακόμη τέτοια ταξίδια μπορείς να κάνεις; Για πόσο μπορείς να ξεφεύγεις από το φάντασμα της κλειστοφοβίας;

Στον Εκόνομιστ διαβάζω για την Κλάουντια. Είναι 33 χρονών, πρώην αλκοολική και με μια εμπειρία σε ίδρυμα απεξάρτησης που τώρα μπορεί να της φανεί χρήσιμη. Ξέρει τι σημαίνει να πρέπει να κάνεις τα ίδια πράγματα κάθε μέρα σε έναν περιορισμένο χώρο, στις πιο δύσκολες στιγμές βάζει δουλειές στον εαυτό της, όπως να στρώνει το κρεβάτι ή να κάνει ένα ντους. Αλλά για πόσο; Η Κλάουντια φοβάται πως μπορεί να μην αντέξει για πολύ ακόμη. Και ο Εκόνομιστ παρατηρεί πως τραυματικά γεγονότα, όπως φυσικές καταστροφές και πόλεμοι, μπορεί να βλάψουν την πνευματική υγεία του ανθρώπου και πως από αυτά τα τραυματικά γεγονότα δεν εξαιρούνται ασφαλώς οι πανδημίες. Η καραντίνα, ή η «κοινωνική απομάκρυνση» όπως λέγεται πιο τεχνικά, μπορεί να προκαλέσει άγχος και κατάθλιψη. Η καραντίνα είναι ενάντια στην ανθρώπινη φύση, είναι ξένο σώμα στο κοινωνικό ζώο που είναι ο άνθρωπος και κάθε πρωτεύον θηλαστικό – δεν έχει αποδειχθεί πως οι θηλυκοί μπαμπουίνοι που έχουν περισσότερους συντρόφους και φίλους παράγουν χαμηλότερα ποσοστά κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες;

Οι έρευνες έχουν δείξει πολλά ακόμη. Μια τέτοια έρευνα έγινε στο Πεκίνο το 2009 ανάμεσα σε ανθρώπους που έξι χρόνια νωρίτερα είχαν προσβληθεί από SARS και είχαν τεθεί σε απομόνωση. Πολλοί από αυτούς, ήταν το συμπέρασμα, είχαν εκδηλώσει μετατραυματικό στρες. Άλλη έρευνα του 2013 συνέκρινε παιδιά που είχαν υποχρεωθεί σε καραντίνα εξαιτίας του SARS με άλλα που δεν είχαν. Τα κρούσματα του μετατραυματικού στρες ήταν τέσσερις φορές υψηλότερα στην πρώτη ομάδα, ενώ στους γονείς τους το ποσοστό ήταν 28% έναντι 6%.

Ο συγγραφέας Πάολο Ρούμιτς κάνει χωρίς να το ξέρει αυτό που του συνέστησε προ ημερών από τους Νιου Γιορκ Τάιμς ο Σκοτ Κέλι, ένας αμερικανός αστροναύτης που πέρασε έναν ολόκληρο χρόνο στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Κρατάει ημερολόγιο. Το ίδιο κάνει, χωρίς επίσης να το ξέρει, και η 33χρονη Κλάουντια – εκείνη έχει βάλει ένα πρόγραμμα και το ακολουθεί όσο πιο πιστά μπορεί. Αλλά ο Σκοτ Κέλι, το έχει νιώσει πολύ καλά στο πετσί του. Έρχεται κάποια στιγμή που είναι ακατανίκητη η επιθυμία της επαφής με τη φύση – με το πράσινο, την αίσθηση της θερμότητας του ήλιου στο πρόσωπο, ακόμη και τη μυρωδιά της βρώμας. Γι’ αυτό, λέει, δεν πρέπει να ξεχνάει κανείς να κάνει πού και πού καμιά βόλτα κι έξω.

Με όλες τις προφυλάξεις που επιβάλλουν οι καιροί της πανδημίας, θα προσέθετα εγώ, αλλά, αλίμονο, χωρίς να του κουνάει κανένας το δάκτυλο για αντικοινωνική συμπεριφορά. Μάρτυρές μου, ένας παλιός ταξιδευτής, μια πρώην αλκοολική και ένας γενναίος αστροναύτης.