Βυθίσατε το Χόρα

Το 1976 το τουρκικό ωκεανογραφικό σκάφος Χόρα βγήκε για έρευνες στο Αιγαίο και στις 6  Αυγούστου παραβίασε την ελληνική υφαλοκρηπίδα βορειανατολικά της Λέσβου. Από την κρίση αυτή έμεινε η φράση του Ανδρέα Παπανδρέου «Βυθίσατε το Χόρα». Η φράση αυτή χαρακτηρίστηκε ιστορική και είναι ενδεικτική για τον τρόπο που ασκούσε αντιπολίτευση ο Παπανδρέου στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Η βύθιση του Χόρα θα σήμαινε την έναρξη ενός ελληνοτουρκικού πολέμου με αβέβαιη  έκβαση. Ακόμη και να τον κέρδιζε η Ελλάδα, θα έβγαινε ζημιωμένη. Η χώρα μας δεν είχε να κερδίσει κάτι καθώς δεν διεκδικεί τίποτε από την Τουρκία. Όμως, ακόμη και ένας σύντομος πόλεμος θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την πορεία της χώρας προς τον ανεπτυγμένο κόσμο.

Αργότερα, το 1980, ο  Ανδρέας Παπανδρέου ισχυρίστηκε ότι βρισκόταν σε συνεννόηση με την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή και η φράση ειπώθηκε για λόγους εθνικού συμφέροντος. Ο στενός συνεργάτης του Καραμανλή Πέτρος Μολυβιάτης το διέψευσε δηλώντας στη βουλή το 2002 ότι το «βυθίσατε το Χόρα» ειπώθηκε «χωρίς καμία προσυνεννόηση, χωρίς καμία επαφή με τον πρωθυπουργό».

Αυτό που είναι αναμφισβήτητο είναι ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου, πριν το 1981, όταν βρισκόταν στην αντιπολίτευση, χρησιμοποιούσε επιθετική ρητορική στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Υπήρχε μια πλειοδοσία πατριωτισμού και άφηνε να εννοηθεί ότι αυτός θα είναι ανένδοτος σε αντίθεση με την κυβερνητική διαλλακτικότητα. Από εκείνη την εποχή έρχεται και ο χαρακτηρισμός «πατριωτικό ΠΑΣΟΚ».

Ο Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας στην κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματός του, κατηγόρησε την κυβέρνηση για πολιτική «αδράνειας και κατευνασμού» απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα. Σε non paper που εξέδωσε ο ΣΥΡΙΖΑ αναφέρεται ότι «ο κ. Μητσοτάκης ήταν ο πρώτος Έλληνας πρωθυπουργός που δεν έθεσε θέμα τουρκικής προκλητικότητας στο Αιγαίο κατά την πρώτη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν»

Στην ουσία η κριτική στην κυβέρνηση δεν γίνεται πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα. Δεν την κατηγορούν ότι δεν έκανε κάτι που θα έπρεπε να κάνει, αλλά επιδιώκεται να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η στάση της Τουρκίας σκληραίνει γιατί η κυβέρνηση είναι υποχωρητική και αφήνεται να εννοηθεί πως αν ήταν κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ (με τον Πάνο Καμμένο υπουργό Άμυνας;) τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Λες και η Τουρκία θα φοβόταν και θα έκανε πίσω αν η ελληνική πλευρά ανέβαζε τους τόνους.

Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ ως μόνιμος μιμητής του Ανδρέα Παπανδρέου αποφάσισε να μιμηθεί το πρότυπό του και στα ελληνοτουρκικά για να επιδιώξει να αποκομίσει πολιτικά οφέλη από την κρίση με την Τουρκία.  Για μια ακόμη φορά τα κρίσιμα και δύσκολα προβλήματα της εξωτερικής πολιτικής μπαίνουν στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση, χωρίς να υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ των κομμάτων.

Ο Αλέξης Τσίπρας σηκώνει μια ακόμη σημαία ευκαιρίας, αυτή της αδιαλλαξίας απέναντι στην Τουρκία. Για εκείνον όλα είναι σημαίες ευκαιρίας. Έγινε αντιεθνικιστής στο μακεδονικό αφού μυρίστηκε ότι με τη συμφωνία μπορεί να διασπάσει τη Νέα Δημοκρατία (αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού την είχε ονομάσει ο Νίκος Βούτσης) και τώρα κάνει κριτική από σκληρές θέσεις και ανακαλύπτει «αδράνεια και κατευνασμό» απέναντι στην Τουρκία.

Μέχρι πριν μερικούς μήνες ήταν στελέχη της Νέας Δημοκρατίας που κατηγορούσαν τον ΣΥΡΙΖΑ για ενδοτικότητα στο ζήτημα της συμφωνίας με την Βόρεια Μακεδονία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης καταλόγισε τον Αλέξη Τσίπρα ότι προχώρησε στη συμφωνία με τη γειτονική χώρα με αντάλλαγμα διευκολύνσεις των εταίρων σε εσωτερικά οικονομικά θέματα. Η συναλλαγή αυτή μπορεί να έγινε, μπορεί και όχι. Εφόσον ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν παρουσίασε αποδείξεις για τον ισχυρισμό του, η κατηγορία του παραμένει ατεκμηρίωτη.

Με την οικονομική κρίση ζήσαμε μια λυσσαλέα πολιτική αντιπαράθεση με χαρακτηρισμούς για προδότες, μερκελιστές και πολιτικούς που δεν είναι και τόσο Έλληνες. Μετά την στροφή του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ το καλοκαίρι του 2015 το μνημόνιο απενοχοποιήθηκε και έγινε η μόνη ρεαλιστική διέξοδος από την κρίση. Η ακραία αντιπαλότητα γύρω από το μνημόνιο- αντιμνημόνιο αποδείχτηκε ψεύτικη.

Ανάλογα είναι τα πράγματα και στα ελληνοτουρκικά. Από παλιά τα κόμματα θεωρούν ότι αν εκμεταλλευτούν τις ανησυχίες των πολιτών για τις σχάσεις με τους γείτονες, θα μπορέσουν εύκολα να κερδίσουν το πολιτικό  παιγνίδι. Όμως σήμερα οι πολίτες καταλαβαίνουν ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στις θέσεις των κομμάτων γύρω από την αντιμετώπιση της Τουρκίας. Ευτυχώς, δεν ζούμε πλέον στην εποχή του «Βυθίσατε το Χόρα» και η μίμηση του Ανδρέα Παπανδρέου καταντά γραφική.