Younger: Τι συμβαίνει με έναν άνθρωπο που αναζητά εργασία, ενώ δεν βρίσκεται στην πρώτη νεότητα

Δεν έχουν σημασία
Τα λίγα γκρίζα μου μαλλιά
Η αξία βρίσκεται μέσα στην καρδιά
Μην κοιτάς τα χρόνια μου λοιπόν
Ο άνδρας πρέπει να 'χει παρελθόν

Φοβάμαι πως στην εποχή μας, ούτε ο άντρας ούτε η γυναίκα πρέπει να έχουν παρελθόν, ό,τι κι αν έλεγε ο Γιάννης Πάριος κάποτε…

Βλέποντας τη σειρά «Younger», που προβάλλεται στο Netflix –βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Πάμελα Ρίντμοντ Σατράν (Pamela Redmond Satran)–, σκεφτόμουν ότι, πέρα από τις γνωστές αμερικάνικες συνταγές που από ένα σημείο και πέρα την καθιστούν προβλέψιμη και βαρετή, θίγει ένα πολύ σοβαρό θέμα. Το τι συμβαίνει με έναν άνθρωπο που αναζητά εργασία, ενώ δεν βρίσκεται στην πρώτη νεότητα.

Η υπόθεση σε περίληψη:

Στα 40 της, η Λάιζα αντιμετωπίζει διακρίσεις σε κάθε συνέντευξη για δουλειά. Έτσι, παριστάνει μια 26χρονη αρχάρια και ξεκινά από την αρχή στον κόσμο των εκδόσεων.

Και σκεφτείτε πως η ηρωίδα είναι μόλις 40 ετών. Κι ήδη θεωρείται «παρελθόν» για τον εκδοτικό χώρο. Οι καταιγιστικές εξελίξεις, οι όλο και νεότεροι που χειρίζονται πια τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που γίνονται influencer κ.λπ., καθιστούν τις προηγούμενες γενιές «γέρους».

Θα σας το πουν ωμά τα παιδιά, αν τους μιλήσετε π.χ. για Facebook ή για τον τρόπο που αντιμετωπίζετε τη σύγχρονη τεχνολογία. Και καλά τα 40. Μια σαραντάρα/ένας σαραντάρης ίσον με δύο εικοσάρες/εικοσάρηδες, που θα έλεγε κι η Ρίτα Σακελλαρίου. Τι γίνεται όμως στις μεγαλύτερες ηλικίες; Τι γίνεται στα πενήντα, στα εξήντα;

Το παίρνω προσωπικά. Βαδίζοντας πλέον στα 65+, μάλλον αρχίζω να θεωρούμαι έκθεμα για μουσείο. Πρόσφατα, αναζητώντας μια παράλληλη απασχόληση, έστειλα το βιογραφικό μου, όπως είχε ζητηθεί, σε γνωστό φορέα με κοινωνική δράση. Κάποια στιγμή έλαβα την –αρνητική– απάντηση, όπου, μεταξύ άλλων, αναφέρεται: «… Το βιογραφικό σας είναι εξαιρετικό και το ενδιαφέρον σας, ειλικρινά, μας τιμά. Ωστόσο, δυστυχώς, αυτή τη φορά, δεν βρίσκεστε στην τελική λίστα επιλογής.

Το στοιχείο που εκτιμήθηκε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της επίπονης διαδικασίας της αξιολόγησης ήταν η βαθιά εμπειρία και γνώση στην υποστήριξη ευάλωτων πληθυσμών, αλλά και η εμπειρία και γνώση των ζητημάτων που άπτονται της κυκλικής οικονομίας και της κοινωνικής οικονομίας…». Ούτε καν στη λίστα επιλογής. Και να σκεφτείτε πως έχω σπουδάσει Οικονομικά, έχω δουλέψει χρόνια ολόκληρα με ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, για να μη μιλήσω για τα 35 χρόνια δημοσιογραφικής εμπειρίας. Δεν το λέω για να αυτοπροβληθώ. Απλώς είμαι –σχεδόν– σίγουρος πως η ανάγνωση του βιογραφικού μου σταμάτησε στην ημερομηνία γέννησης… Αλλιώς θα είχαν προσέξει κάποιες «λεπτομέρειες» της δουλειάς μου.

Είμαι επίσης πάλι –σχεδόν– σίγουρος πως για τη θέση θα επιλεγεί άτομο κάτω των τριάντα και πιθανότατα εμφανίσιμο, αφού πρώτα βρεθεί στην τελική λίστα επιλογής. Όσο για μας τους μεγαλύτερους, ούτε καν για μια γνωριμία δεν δίνεται χρόνος. Το κυνήγι της νεότητας και ο ηλικιακός ρατσισμός δεν έχουν φυσικά να κάνουν μόνο με τις θέσεις εργασίας.

Ήδη από το σχολείο ακούς παιδιά αποφασισμένα, μόλις μεγαλώσουν λίγο να εξαφανίσουν κάθε σημάδι που θα αφήνει η ηλικία πάνω τους. Μια τεράστια βιομηχανία έχει στηθεί για να χαρίσει την ψευδαίσθηση της νεότητας. Εκατομμύρια –ή μάλλον δισεκατομμύρια– ο τζίρος.

Από την κινηματογραφική βιομηχανία μέχρι τις πλαστικές επεμβάσεις, τις φαρμακευτικές εταιρείες, τα γυμναστήρια, όπου συρρέουν οι συμπολίτες μας, το κυνήγι της νεανικής εμφάνισης, του σφριγηλού σώματος γίνεται όλο και πιο έντονο.

Η άλλη όψη αυτής της κατάστασης είναι το ποιοι έχουν την εξουσία. Εδώ μάλλον αντιστρέφεται ο ρατσισμός. Η εξουσία ξεπερνά κάθε όριο ηλικίας. Από τις κυβερνήσεις μέχρι τις επιχειρήσεις, σπανίως θα αφήσει κάποιος την «καρέκλα» που κατέκτησε για κάποιον νεότερο. Όμως αυτό φορά σε μια ελίτ. Οι ίδιοι που δεν δίνουν σημασία στη δική τους ηλικία, δίνουν σημασία στην ηλικία των συνεργατών, των υφισταμένων και φυσικά των ερωτικών συντρόφων.  Η τάση αυτή προς το νεανικό σώμα φτάνει σε ακρότητες. Τα όσα περιλαμβάνει η «Λίστα Επστίν» είναι άκρως διαφωτιστικά.

Αν κατέχεις εξουσία και χρήμα, μπορείς να είσαι όσων ετών θες:

«Χρυσάφι! Κίτρινο ακριβό,
γυαλιστερό χρυσάφι! όχι θεοί, δεν είμαι
πιστός ματαιόδοξος. Τόσο απ’ αυτό κάνει
το μαύρο άσπρο, τ’ άσκημο ωραίο, τ’ άδικο δίκιο, το χυδαίο ευγενικό,
το παλιό νέο, τη δειλία αντρειά…
…τούτο ξαναπαντρεύει χήρα μαραμένη
γυναίκα από το νοσοκομείο με σπυριά εμπυασμένα
που προκαλεί εμετόν, αυτό την μπαλσαμώνει
και την αρωματίζει πάλι ανθόν τ’ Απρίλη…»
(Σαίξπηρ, Τίμων ο Αθηναίος, μετ. Βασίλη Ρώτα, εκδόσεις Ίκαρος)

Το απόσπασμα αυτό παραθέτει ο Καρλ Μαρξ στα «Φιλοσοφικά και Οικονομικά Χειρόγραφα» (εκδόσεις Γλάρος, μετάφραση Μπάμπη Γραμμένου), όπου παίρνοντας το νήμα συνεχίζει ο ίδιος: «… Αυτό που μπορεί να πληρώσει το χρήμα, αυτό ακριβώς είμαι εγώ, ο κάτοχος του χρήματος. Οι ιδιότητες του χρήματος είναι δικές μου… Έτσι αυτό που είμαι και αυτό που μπορώ να κάνω σε καμία περίπτωση δεν καθορίζεται από την ατομικότητά μου. Είμαι άσχημος, αλλά μπορώ να αγοράσω την πιο όμορφη γυναίκα. Πράγμα που σημαίνει ότι δεν είμαι άσχημος, γιατί το αποτέλεσμα της ασχήμιας, η απωθητική της δύναμη, εξουδετερώνεται από το χρήμα…

… Ο κάτοχος χρήματος μπορεί να αγοράσει έξυπνους ανθρώπους για λογαριασμό του. Συνεπώς έχει την εξουσία πάνω σε έξυπνους ανθρώπους, εξυπνότερους από αυτόν…

… Με το χρήμα μπορώ να έχω καθετί που επιθυμεί η ανθρώπινη καρδιά. Δεν είμαι έτσι κάτοχος όλων των ανθρώπινων ικανοτήτων; Δεν αντιστρέφει, λοιπόν, το χρήμα όλες μου τις ανικανότητες σε ικανότητες;»

Δεν είμαι νέος αλλά αγοράζω τη νεότητα. Τόσο στους ανθρώπους που με περιβάλλουν, όσο και με τα όσα προσφέρω στον εαυτό μου για να φαίνομαι πιο νέος.

Κάτι τέτοιο έλεγε κι ένα τραγούδι παραφράζοντας την παροιμία από «ο έρως χρόνια δεν κοιτά» σε «ο γέρος χρόνια δεν κοιτά».

Σε ό,τι αφορά τους πληβείους, τους μη έχοντες, ισχύει το «σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν». Μετά από κάποια ηλικία, χωρίς το ανάλογο οικονομικό επίπεδο βρίσκεσαι ξαφνικά στην κατηγορία των «ευάλωτων ομάδων».

Ας μη μιλήσουμε για το τι θα σου συμβεί αν αντιμετωπίζεις το οποιοδήποτε ζήτημα υγείας… Από ευάλωτος γίνεσαι αναλώσιμος. Ένα κομμάτι της στατιστικής.

Η Σιμόν Ντε Μποβουάρ στα 62 της γράφει «Τα γηρατειά», όπου θέτει προκλητικά το ερώτημα: «Είναι οι γέροι ανθρώπινα πλάσματα;»

Η ίδια σημειώνει: «Κρίνοντας από τον τρόπο που η κοινωνία μας τους μεταχειρίζεται, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό στην αμφιβολία. Από τη στιγμή που η κοινωνία τούς αρνείται αυτό που θεωρείται σαν ελάχιστα αναγκαίο, και από τη στιγμή που σκόπιμα τους καταδικάζει στη φτώχεια, τη μοναξιά και την απελπισία, δείχνει με τη στάση της αυτή ότι οι γέροι δεν έχουν ούτε τις ίδιες ανάγκες ούτε τα ίδια δικαιώματα με τα άλλα μέλη της ανθρώπινης κοινότητας... Ναι, τα γηρατειά κατάντησαν να γίνουν ένα ντροπιασμένο μυστικό, ένα απαγορευμένο θέμα».

Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1980 στα ελληνικά και πλέον δεν υπάρχει. Εξαντλήθηκε. Ποιος θα το διαβάσει σήμερα;

***

Ζοφερό αν είσαι στη λεγόμενη «τρίτη ηλικία», ειδικά στη χώρα μας. Όμως η ηρωίδα της σειράς «Younger» και ως νέα θα αντιμετώπιζε έναν διαφορετικό κοινωνικό ρατσισμό. Οι νέοι προσλαμβάνονται μεν πιο εύκολα, αλλά…

Στον δημοσιογραφικό χώρο δουλεύουν κυριολεκτικά «γαλέρα». Ατέλειωτες ώρες εργασίας με ελάχιστες αποδοχές. Πρόσχημα πως μπαίνουν σε έναν χώρο. Οι «μεγαλόθυμοι» εργοδότες τούς δίνουν ευκαιρία όπως λένε. Πολλές φορές για να έχουν την ευκαιρία εργάζονται ακόμη και δωρεάν.

Η γνώμη τους… Αυτό έλειπε, να έχουν και γνώμη μόλις βγήκαν από τ’ αυγό!

Φυσικά αναμένεται να μη συνδικαλίζονται, να μη διεκδικούν οτιδήποτε, να εκτελούν εντολές και να αποφεύγουν τις πολλές πρωτοβουλίες.

Έξω περιμένουν δεκάδες άλλοι για ν’ αρπάξουν την «ευκαιρία».

Αυτό δεν ισχύει φυσικά μόνο για τον δημοσιογραφικό/εκδοτικό χώρο, απλώνεται σε δεκάδες θέσεις εργασίας.

Έχετε μιλήσει με τα παιδιά που δουλεύουν στην εστίαση ή στο delivery; Στον κλάδο του τουρισμού; Ξέρετε τι απαιτούν από αυτούς;

Και δεν μπαίνω σε θέματα κάθε είδους παρενόχλησης, που οι νέοι άνθρωποι, και περισσότερο οι γυναίκες, θα πρέπει να ανεχτούν για να μπορέσουν να κρατήσουν τη δουλειά τους.

Επιπλέον οι νέοι θα πρέπει να ριχτούν σε κυνήγι πτυχίων, πιστοποιητικών, σεμιναρίων, χάνοντας τελικά την ίδια τη νεότητά τους.

Η ηλικία της νιότης συρρικνώνεται επικίνδυνα. Δεν αφήνεται χώρος για ανάσα.

Μια τεράστια αντίφαση: Θεοποιούνται τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της νεότητας, αλλά φοβάμαι πως οι νέοι γερνάνε συναισθηματικά πριν της ώρας τους.

Τραγικά συντηρητικές αντιλήψεις, με εξαίρεση έναν ψευδεπίγραφο «δικαιωματισμό», κυριαρχούν όλο και περισσότερο.

Η ιδεολογία του ατομισμού που καλλιεργείται πια από το νηπιαγωγείο έχει φέρει τους πικρούς καρπούς της. Όλοι είναι εχθροί στον δρόμο προς την επιτυχία. Κι εγώ ελπίζω να τη βολέψω, ό,τι κι αν συμβεί.

Τα αθέμιτα μέσα δεν προκαλούν κανέναν αποτροπιασμό. Όλα γύρω δείχνουν πως όσο πιο διεφθαρμένος είσαι, τόσο περισσότερο «πετυχαίνεις».

Κι ο ηλικιακός ρατσισμός χτυπά περισσότερο όχι όλους τους νέους, αλλά αυτούς που δεν βολεύονται με το καθεστώς που επικρατεί.

Οι άλλοι, οι ημιμαθείς/αμαθείς «ξερόλες», χρησιμοποιώντας κάθε μέσον, θα θριαμβεύσουν.

Τα «περήφανα νιάτα/τιμημένα γηρατειά» είναι κομμάτι πια ενός θολού παρελθόντος. Η κοινωνία, όπως έχει διαμορφωθεί, ούτε περήφανα νιάτα θέλει ούτε τιμά τα γηρατειά… Κι όλα αυτά συμβαίνουν σε μια χώρα που γερνά απελπιστικά. Κι ό,τι κι αν λέμε αυτή τη στιγμή, το βάρος αυτού του γεγονότος θα πέσει πάνω στους νέους.

Το 2025 ο πληθυσμός ηλικίας 65 ετών και άνω αντιστοιχούσε στο 23,7%, ενώ τα παιδιά 0-14 ετών είναι μόλις το 12,8% του πληθυσμού.

Μπορούμε να φανταστούμε τι θα σημάνει αυτό για το κοντινό μέλλον.

Οι «γέροι» θα θεωρούνται όλο και περισσότερο «βάρος» για την κοινωνία κι αυτό ίσως να φέρει ακόμη πιο σκληρή στάση απέναντι στους ηλικιωμένους…

Είναι άραγε αντιστρέψιμη/αναστρέψιμη η κατάσταση;