Η Αθήνα κάθε χρόνο σπάει ρεκόρ επισκεπτών, παρ' όλα αυτά, η EIU την τοποθετεί στην 88η θέση. Αυτό δείχνει ότι άλλο είναι μια πόλη που αγαπάς να επισκέπτεσαι κι άλλο μια πόλη στην οποία η καθημερινότητα λειτουργεί τόσο καλά ώστε να θέλεις να ζήσεις εκεί
Το πρώτο πράγμα που προκαλεί έκπληξη στην ετήσια έκθεση του Economist Intelligence Unit (EIU) δεν είναι η πρώτη θέση της Κοπεγχάγης, αλλά η θέση της Αθήνας. Η ελληνική πρωτεύουσα βρίσκεται μόλις στην 88η θέση ανάμεσα σε 173 πόλεις, με βαθμολογία 78 στα 100. Δεν είναι στις χειρότερες πόλεις του κόσμου. Απέχει όμως πολύ από τις καλύτερες.
Δεν είναι μια πόλη που κατέρρευσε. Δεν είναι Δαμασκός, ούτε Τρίπολη, ούτε Κίεβο, που ζει υπό καθημερινές πυραυλικές επιθέσεις. Είναι μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τουριστικό ρεκόρ, επενδύσεις δισεκατομμυρίων, συνεχή προβολή στα διεθνή μέσα και μια εικόνα που τα τελευταία χρόνια δείχνει να βελτιώνεται. Κι όμως, όταν μετριέται η πραγματική ποιότητα της καθημερινότητας, παραμένει καθηλωμένη στη μέση της παγκόσμιας κατάταξης.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η EIU δεν αξιολογεί πόσο όμορφη είναι μια πόλη ούτε πόσο ωραία περνά σ’ αυτήν ένας τουρίστας. Μετρά το πώς είναι να ζεις εκεί, να έχεις μια σταθερή καθημερινότητα – που ενδέχεται να μετατρέπει το 24ωρο σου σε αβίωτο. Όχι, πάντα μα τακτικά.
Ο Economistμετράει σειρά στοιχείων: Υπάρχει γιατρός όταν τον χρειάζεσαι; Πόση ώρα κάνεις για να φτάσεις στη δουλειά; Περπατιούνται τα πεζοδρόμια; Υπάρχουν πάρκα; Αναπνέεις καθαρό αέρα; Είναι αξιόπιστες οι συγκοινωνίες; Αντέχει η πόλη στον καύσωνα; Είναι ασφαλής; Λειτουργούν οι υποδομές;
Αθήνα: Η πόλη που όλοι θέλουν να επισκεφθούν, αλλά όχι να ζήσουν
Σε αυτά τα ερωτήματα η Αθήνα δεν αποτυγχάνει, δεν καταρρέει, δεν είναι ουραγός. Αλλά ούτε διακρίνεται – είναι καθηλωμένη στη μέση. Κι εκεί μπορεί κανείς να εντοπίσει το μεγαλύτερο πρόβλημά της, στην καθήλωση, που διαμορφώνει μια κουλτούρα μετριότητας, ενώ παράλληλα εμβολιάζει τους πολίτες της με την αίσθηση της ματαιότητας.
Το διάγραμμα της EIU αποτυπώνει κάτι αποκαλυπτικό. Εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία η βαθμολογία της Αθήνας παραμένει σχεδόν αμετάβλητη. Είπαμε, η πόλη μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση μόνιμης μετριότητας.
Στο μεταξύ, η ζωή γίνεται δυσκολότερη. Οι καύσωνες διαρκούν περισσότερο κάθε καλοκαίρι. Το τσιμέντο διατηρεί τη θερμότητα μέχρι αργά τη νύχτα. Το πράσινο παραμένει ελάχιστο και συγκεντρωμένο σε πολύ συγκεκριμένα σημεία. Τα πεζοδρόμια παραμένουν στενά, κατεστραμμένα ή κατειλημμένα. Η μετακίνηση με αυτοκίνητο απαιτεί ολοένα περισσότερο χρόνο, τα οχήματα διπλοπαρκάρουν ελλείψει χώρου στάθμευσης, ενώ η μετακίνηση με τα πόδια συχνά μοιάζει με κούρσα μετ’ εμποδίων (και αντοχής μαζί).
Δεν είναι τυχαίο ότι στις κατηγορίες «Πολιτισμός και Περιβάλλον» και «Υποδομές» η Αθήνα χάνει το μεγαλύτερο μέρος της βαθμολογίας της.
Η αντίθεση με τις πόλεις που βρίσκονται στην κορυφή είναι εντυπωσιακή. Η Κοπεγχάγη, η Βιέννη, η Ζυρίχη ή η Γενεύη δεν κέρδισαν επειδή διαθέτουν σημαντικότερα μνημεία ή πιο ένδοξη ιστορία. Κέρδισαν επειδή κάνουν τη ζωή του κατοίκου ευκολότερη, βιώσιμη.
Η καθημερινότητα εκεί είναι αυτονόητα ομαλή, δεν μοιάζει με μάχη επιβίωσης, όπως στην Αθήνα, αντίθετα, όπου κάθε ημέρα συνεπάγεται μια μικρή διαπραγμάτευση, αν όχι σύγκρουση, με την πόλη. Θα βρεις σκιά; Θα περάσει το λεωφορείο; Θα βρεις θέση στάθμευσης; Θα φτάσεις στην ώρα σου; Θα μπορέσεις να κυκλοφορήσεις με παιδικό καρότσι ή αναπηρικό αμαξίδιο; Θα αντέξει το σπίτι άλλη μία εβδομάδα με σαράντα βαθμούς; Δεν βάζουμε καν την καθαριότητα και τα σκουπίδια στην εξίσωση…
Υπάρχει κι ένα παράδοξο, το λες και ειρωνεία: Ποτέ άλλοτε η Αθήνα δεν ήταν τόσο δημοφιλής. Σπάει κάθε χρόνο ρεκόρ αφίξεων. Ψηφιακοί νομάδες εγκαθίστανται για μήνες. Ξένα κεφάλαια αγοράζουν ακίνητα. Οι διεθνείς ταξιδιωτικοί οδηγοί την αποθεώνουν. Αλλά άλλο είναι να αγαπάς μια πόλη για τέσσερις ημέρες κι άλλο να τη ζεις καθημερινά.
Το 2026, μάλιστα, η EIU επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη μεταβολή στην ποιότητα ζωής των πόλεων δεν προήλθε από την οικονομία αλλά από τη γεωπολιτική.
Ο πόλεμος Ισραήλ-Ιράν υποβάθμισε πόλεις όπως το Ντουμπάι, το Αμπού Ντάμπι και η Ντόχα, ενώ το Κίεβο παραμένει στις τελευταίες θέσεις λόγω του πολέμου. Η σταθερότητα επανέρχεται ως βασικός παράγοντας της ποιότητας ζωής.
Η Αθήνα έχει αυτό το πλεονέκτημα που πολλές πόλεις του κόσμου θα ζήλευαν: είναι ασφαλής και πολιτικά σταθερή. Κι όμως, αυτό δεν αρκεί. Γιατί η ποιότητα ζωής δεν κρίνεται μόνο από το αν πέφτουν πύραυλοι. Κρίνεται κι από το αν μπορείς να ζήσεις χωρίς να εξαντλείσαι από την ίδια την πόλη.
Κι αν ζητάμε ένα πόρισμα της έκθεσης, ίσως το βασικότερο να είναι αυτό: Η Αθήνα δεν είναι μια αποτυχημένη πόλη. Είναι μια πόλη που έχει μάθει να συμβιβάζεται με τον ίδιο τον κακό εαυτό της. Κι αυτό είναι πιο δύσκολο να αλλάξει από οποιοδήποτε έργο υποδομής ή οποιαδήποτε ανάπλαση.
Γιατί οι πραγματικά βιώσιμες πόλεις δεν είναι εκείνες που εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη. Είναι εκείνες που σέβονται τον κάτοικό τους. Και σε αυτό το κριτήριο η Αθήνα εξακολουθεί να έχει πολύ δρόμο μπροστά της.
17°
