Κυριακή του Τυφλού: Η ίαση της τύφλωσης και ο συμβολισμός

Όποιος έχει ημερολόγιο που σημειώνει όλες τις γιορτές στο σπίτι του ίσως ξαφνιαστεί βλέποντας πως σήμερα, 25 Μαΐου, είναι η Κυριακή του Τυφλού. Πρόκειται για μία κινητή θρησκευτική γιορτή, που πέφτει κάθε χρόνο την πέμπτη Κυριακή μετά το Πάσχα, σε θύμηση της συνάντησης του Ιησού με έναν εκ γενετής τυφλό, τον οποίο θεράπευσε. Το θαύμα της ίασης της τύφλωσης και ο συμβολισμός αυτού αποτελούν ένα μοτίβο που συναντάται από τα αρχαία χρόνια, τόσο στις μυστηριακές σχολές όσο και στον Πλάτωνα, στην αλληγορία του σπηλαίου. Αν και η συγκεκριμένη ημέρα αφορά στην θεραπεία του τυφλού από την Ιερουσαλήμ, που γεννήθηκε τυφλός «ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ» (Ιωαν. θ’, 1 – 38), στα Ευαγγέλια περιγράφεται και η θεραπεία ενός ακόμα τυφλού από τον Χριστό, στον δρόμο για την Ιεριχώ.

Στο έβδομο κεφάλαιο του πιο γνωστού από τους πλατωνικούς διαλόγους σήμερα, της «Πολιτείας», ο Σωκράτης συνδιαλέγεται με τον αδελφό του Πλάτωνα, τον Γλαύκωνα, και του παραθέτει την αλληγορία του σπηλαίου για να του περιγράψει τις επιπτώσεις της παιδείας και της έλλειψής της στη φύση του ανθρώπου. Ο Σωκράτης —και κατά προέκταση ο Πλάτωνας που κατέγραψε όλους τους φιλοσοφικούς του διαλόγους που σώζονται μέχρι σήμερα— χρησιμοποιούσε συχνά μύθους και αλληγορίες για να κάνει πιο κατανοητά κάποια σύνθετα νοήματα που ήθελε να μεταφέρει στους συνομιλητές του. Η συγκεκριμένη αλληγορία κάνει λόγο για μια ομάδα ανθρώπων που ζουν σε μια σπηλιά και περνάνε τις μέρες τους εκεί αλυσοδεμένοι από τα σκέλη και τον αυχένα, έχοντας τη δυνατότητα να κοιτάζουν μόνο ευθεία μπροστά. Ένα φως έρχεται από πολύ ψηλά και μια φωτιά που καίει πίσω τους, στο βάθος, κάνει τις σκιές κάποιων άγνωστων περαστικών από ένα δρομάκι, ακριβώς πίσω τους, να φαίνονται στον απέναντι τοίχο. Η πραγματικότητα των δεσμωτών είναι αυτές οι παραλλαγμένες σκιές. Σε αυτό το σημείο, θα μπορούσε κάποιος να αντιπαραβάλλει και το «βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι᾽ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι» (Γιατί τώρα βλέπουμε αμυδρά σαν μέσα σε καθρέφτη) που λέει ο Απόστολος Παύλος (Πρὸς Κορινθίους Α' 13), διαμηνύοντας τον ερχομό του Χριστιανισμού.

Ο Σωκράτης καταλήγει λέγοντας πως αν κάποιος από τους δεσμώτες ξαφνικά ελευθερωνόταν, θα τυφλωνόταν βλέποντας το φως της πραγματικής φωτιάς πίσω του, πόσο μάλλον το δυνατό φως του ήλιου που ερχόταν από την οροφή της σπηλιάς. Αν δε κάποιος τον οδηγούσε έξω από τη σπηλιά, με τα μάτια του να έχουν συνηθίσει στο ελάχιστο φως που έβλεπε ως τώρα, θα του ήταν αδύνατο να διακρίνει οτιδήποτε από αυτά που εκείνος θα του έλεγε πως είναι αληθινά, χωρίς τον κατάλληλο χρόνο προσαρμογής. Για τον Σωκράτη, ο φιλόσοφος είναι εκείνος που έχει δει το αληθινό φως και τα μάτια του έχουν συνηθίσει σε αυτό, οπότε η σπηλιά του φαίνεται πολύ σκοτεινή για να την ξανασυνηθίσει.

Η ίαση των τυφλών από τον Ιησού στην Καινή Διαθήκη διαθέτει έναν παρόμοιο συμβολισμό, που αφορά όμως πιο συγκεκριμένα το θέμα της πίστης στον αληθινό Θεό. Ο τυφλός έξω από την Ιεριχώ φαίνεται να έχει τυφλωθεί εξαιτίας των αμαρτιών του ή αυτών των γονιών του —μια κοινή αντίληψη την εποχή εκείνη— καθώς στην περίπτωση του τυφλού στην Ιερουσαλήμ διευκρινίζεται πως δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο. Αντίθετα, ο τυφλός από τα Ιεροσόλυμα γεννήθηκε τυφλός για να του φανερωθούν τα έργα του Θεού, όταν τον θεράπευσε ο Ιησούς.

Πολλές ψαλμωδίες και θρησκευτικά τραγούδια αναφέρονται στην ίαση από την τύφλωση και πάντα ο συμβολισμός είναι ο ίδιος. Οι πιστοί βλέπουν το «αληθινό φως» και βγαίνουν από το σκοτάδι στο οποίο βρίσκονταν ως τώρα. Ο ίδιος συμβολισμός υπάρχει και στον Τεκτονισμό ή τους Illuminati (ή αλλιώς Πεφωτισμένους), όπου τα νέα μέλη, πριν μυηθούν, έχουν τα μάτια τους δεμένα με ένα μαντήλι και κατά την μύηση αυτό αφαιρείται. Αυτή η παράδοση προέρχεται από τις αρχαίες μυστηριακές σχολές, όπως τα Ελευσίνια Μυστήρια, όπου και πάλι οι μυούμενοι είχαν δεμένα τα μάτια κατά την τελετή μύησής τους. Τέλος, μπορούμε να θυμηθούμε τους μάντεις της αρχαιότητας (όπως για παράδειγμα τον Τειρεσία), που ήταν τυφλοί, αλλά είχαν τη δύναμη της ενόρασης και οι βασιλείς τούς χρησιμοποιούσαν ως συμβούλους για τις εκστρατείες τους.