Data Centers: Το νέο, μεγάλο επενδυτικό στοίχημα της Ελλάδας

Σε μια εποχή που σχεδόν κάθε οικονομική δραστηριότητα περνά μέσα από το διαδίκτυο, τα δεδομένα έχουν γίνει η πιο πολύτιμη «πρώτη ύλη». Πίσω, όμως, από την ευκολία ενός email, μιας τραπεζικής συναλλαγής ή μιας αναζήτησης στο διαδίκτυο, κρύβονται τεράστιες εγκαταστάσεις, γεμάτες υπολογιστές, που λειτουργούν αδιάκοπα.

Ο λόγος για τα Data Centers. Κτίρια υψηλής τεχνολογίας που φιλοξενούν χιλιάδες servers και αποτελούν, ουσιαστικά, τα «εργοστάσια» της ψηφιακής οικονομίας. Εκεί αποθηκεύονται δεδομένα, λειτουργούν εφαρμογές, εξυπηρετούνται ιστοσελίδες και τίθενται υπό επεξεργασία τεράστιοι όγκοι πληροφοριών. Η σημασία τους διογκώνεται όσο αυξάνεται η χρήση του cloud, των ψηφιακών υπηρεσιών και, πλέον, της τεχνητής νοημοσύνης. Χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία της PricewaterhouseCoopers (PwC): η απαιτούμενη υπολογιστική ισχύς παγκοσμίως αναμένεται να αυξηθεί τρεις έως πέντε φορές έως το 2034.

Μέχρι πρόσφατα, η ευρωπαϊκή αγορά Data Centers συγκεντρωνόταν κυρίως σε πέντε πόλεις: Λονδίνο, Φρανκφούρτη, Άμστερνταμ, Παρίσι και Δουβλίνο. Σήμερα, όμως, οι πόλεις αυτές έχουν φτάσει στα όριά τους, καθώς οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις εμφανίζουν πληρότητα που ξεπερνά το 90%, ενώ, σε πολλές περιπτώσεις, το ηλεκτρικό δίκτυο δυσκολεύεται να υποστηρίξει νέες μονάδες. Ως απόρροια αυτού, οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αναζητούν νέες περιοχές για να αναπτύξουν υποδομές. Πάνω από το 80% των νέων επενδύσεων κατευθύνεται πλέον σε νέους περιφερειακούς κόμβους και σε αυτή τη μετατόπιση η Νοτιοανατολική Ευρώπη αρχίζει να αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η Ελλάδα στον «χάρτη» των Data Centers

Τι είναι αυτό που καθιστά ελκυστική την Ελλάδα για τέτοιου είδους επενδύσεις; Η γεωγραφική της θέση την τοποθετεί στο σημείο συνάντησης Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Αφρικής, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει να επιδείξει και υψηλή ικανότητα συνδεσιμότητας μέσω των νέων υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών. Και η συγκυρία είναι ευνοϊκή: στην περιοχή Ευρώπης-Μέσης Ανατολής-Αφρικής η ζήτηση για ηλεκτρικό χώρο, όπως αυτός που απαιτούν τα Data Centers, αναμένεται να υπερτριπλασιαστεί, από 18 GW το 2025, σε περίπου 58 GW έως το 2034. Η PwG εκτιμά ότι περίπου 5 GW νέας ισχύος θα μπορούσαν να εξυπηρετηθούν από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ανοίγοντας ένα σημαντικό «παράθυρο» ευκαιρίας για χώρες όπως η Ελλάδα.

Τα βασικά κριτήρια που λαμβάνουν υπόψη οι επενδυτές για τη χωροθέτηση εγκαταστάσεων Data Centers είναι η συνδεσιμότητα, η διαθεσιμότητα εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, τα οικονομικά και αδειοδοτικά κίνητρα, καθώς και η εγγύτητα σε αστικά και επιχειρηματικά κέντρα με καλή προσβασιμότητα. Με τον κατάλληλο σχεδιασμό πολιτικών και υποδομών και με αξιοποίηση της διεθνούς εμπειρίας, η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τη θέση της στον παγκόσμιο ψηφιακό χάρτη και να προσελκύσει επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Όταν οι τεχνολογικοί κολοσσοί κοιτούν την Ελλάδα

Η δυναμική της ελληνικής αγοράς Data Centers αποτυπώνεται ήδη στο ενδιαφέρον μεγάλων διεθνών τεχνολογικών ομίλων, οι οποίοι βλέπουν τη χώρα ως πιθανό ψηφιακό κόμβο για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Microsoft υλοποιεί μία από τις μεγαλύτερες επενδύσεις τεχνολογικών υποδομών που έχουν γίνει ποτέ στην Ελλάδα, με σχέδιο για τη δημιουργία τριών hyperscale data centers στην Αττική –σε Σπάτα, Κορωπί και Μαρκόπουλο–, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «GR for Growth». Η επένδυση εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 1 δισ. δολάρια και αποσκοπεί στη δημιουργία μιας πλήρους περιφερειακής υποδομής cloud («Azure Region») που θα εξυπηρετεί επιχειρήσεις και οργανισμούς σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Ισχυρή παρουσία στην ελληνική αγορά έχει και η Digital Realty, ένας από τους μεγαλύτερους παρόχους Data Centers παγκοσμίως.

Στο ίδιο οικοσύστημα δραστηριοποιείται και η Amazon Web Services, η οποία αναπτύσσει Local Zone στην Αθήνα, έναν τύπο υποδομής που χρησιμοποιείται για εφαρμογές οι οποίες απαιτούν πολύ γρήγορες αποκρίσεις, σε χιλιοστά του δευτερολέπτου.

Νέες επενδύσεις προωθούν, επίσης, ευρωπαϊκοί όμιλοι υποδομών όπως η Data4, που έχει ανακοινώσει «άνοιγμα» άνω των 300 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη συγκροτήματος Data Centers στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας.

Στις επενδυτικές κινήσεις συγκαταλέγεται και το project ανάπτυξης Data Center στα Σπάτα από την Dromeus Capital σε συνεργασία με την Apto – επενδυτικό όχημα της αμερικανικής Pimco στον τομέα των ψηφιακών υποδομών. Σε πλήρη ανάπτυξη το συγκρότημα θα μπορούσε να προσεγγίσει το 1 δισ. ευρώ.

Παρουσία υπάρχει και εξ ανατολών, με την Edgnex Data Centers, θυγατρική του ομίλου DAMAC από το Ντουμπάι, να προωθεί, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, επένδυση ύψους 150 εκατ. ευρώ για Data Center στα Σπάτα.

Να σημειωθεί ότι, μέχρι στιγμής, το επενδυτικό ενδιαφέρον για την ανάπτυξη Data Centers στην Ελλάδα ξεπερνά το 1 GW – πάνω από είκοσι φορές τη σημερινή εγκατεστημένη ισχύ σε λειτουργία. Συνολικά έχουν κατατεθεί περισσότερα από 35 αιτήματα σύνδεσης στο ηλεκτρικό σύστημα, εκ των οποίων περίπου το 35% έχει ήδη λάβει όρους σύνδεσης. Το μεγαλύτερο μέρος των αιτημάτων αφορά την Αττική, ενώ ενδιαφέρον καταγράφεται επίσης στη Θεσσαλονίκη, τη Δυτική Μακεδονία, τη Βοιωτία, την Κόρινθο, τη Μεγαλόπολη και την Κρήτη. Μέχρι στιγμής, η Ελλάδα έχει 21 data centers συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 44 MW.

Τα οικονομικά οφέλη

Η κατασκευή ενός Data Center απαιτεί περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ επένδυσης ανά Μegawatt ισχύος, πριν ακόμη υπολογιστεί ο εξοπλισμός πληροφορικής. Συνολικά, οι σχετικές επενδύσεις που εξετάζονται στην Ελλάδα θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ εκτιμάται ότι μπορούν να δημιουργήσουν περίπου 1.000 θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Σε αυτά έρχεται να προστεθεί ένα ισχυρό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα για την οικονομία, καθώς δημιουργείται ένα ευρύτερο οικοσύστημα δραστηριοτήτων γύρω από τις τηλεπικοινωνίες, την ενέργεια, τις ψηφιακές υπηρεσίες και τις υποδομές cloud.

Ο κυβερνητικός σχεδιασμός

Το ζωηρό ενδιαφέρον ώθησε την κυβέρνηση στην εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης μελέτης για τη χωροθέτηση και ανάπτυξη των Data Centers στην Ελλάδα, η οποία παρουσιάστηκε στα μέσα Μαρτίου από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης σε συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και μ’ αυτό της Ανάπτυξης.

Εξετάστηκε, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα του ηλεκτρικού συστήματος να υποστηρίξει τις νέες εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με την ανάλυση, η συνολική δυναμικότητα του δικτύου για Data Centers μπορεί να αυξηθεί από περίπου 1,9 GW σήμερα σε περίπου 2,9 GW έως το 2034. Παράλληλα σχεδιάζεται η δημιουργία ενός συστήματος παρακολούθησης των αιτημάτων σύνδεσης των επενδυτών, ώστε να υπάρχει καλύτερος συντονισμός μεταξύ επενδυτών και διαχειριστών δικτύου.

Φανερές και αθέατες προκλήσεις

Η ταχεία ανάπτυξη των Data Centers φέρνει στο προσκήνιο προκλήσεις που ξεπερνούν την τεχνολογία, μία από αυτές είναι και η ενεργειακή επάρκεια. Αν και σε εθνικό επίπεδο εκτιμάται ότι υπάρχει διαθέσιμη ισχύς, η γεωγραφική της κατανομή δεν συμβαδίζει με τη ζήτηση. Στην Αττική, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο επενδυτικό ενδιαφέρον, τα διαθέσιμα περιθώρια είναι περιορισμένα, σε αντίθεση με περιοχές όπως η Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, όπου υπάρχει μεγαλύτερη διαθεσιμότητα. Η ανισορροπία αυτή ήδη επηρεάζει τον σχεδιασμό των νέων έργων και ενδέχεται να κατευθύνει μέρος των επενδύσεων εκτός πρωτεύουσας.

Παράλληλα, τίθεται ζήτημα ενεργειακής αποσταθεροποίησης, αφού η ξαφνική σύνδεση ή αποσύνδεση των Data Centes από το δίκτυο μπορεί να προκαλέσει απότομες μεταβολές στην ισορροπία προσφοράς και ζήτησης. Την ίδια στιγμή, η λειτουργία των Data Centers συνοδεύεται από αυξημένες ανάγκες ψύξης, που μεταφράζονται σε σημαντική κατανάλωση ενέργειας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νερού. Σε μια χώρα με έντονες περιφερειακές διαφοροποιήσεις ως προς τους υδατικούς πόρους, η επιλογή της κατάλληλης τεχνολογίας και τοποθεσίας αποκτά κρίσιμη σημασία.

Το δυνάμει επιπλέον κόστος για τους καταναλωτές είναι άλλο ένα αντίβαρο στα πολλαπλασιαστικά οφέλη των Data Centers. Η Ελλάδα καλείται να προστατέψει τους καταναλωτές με ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο, ώστε να μην επιβαρυνθούν από το κόστος των νέων υποδομών δικτύου ή από την άνοδο της οριακής τιμής στην αγορά ενέργειας.

Εξίσου σημαντικό είναι και το ζήτημα της ασφάλειας των δεδομένων. Η ανάπτυξη υποδομών cloud από διεθνείς παρόχους δεν συνεπάγεται ότι οι εταιρείες αυτές αποκτούν πρόσβαση στα δεδομένα που φιλοξενούν, καθώς αυτά παραμένουν υπό τον έλεγχο των χρηστών και προστατεύονται από αυστηρά τεχνικά και κανονιστικά πλαίσια. Ωστόσο, η διεθνής συζήτηση για την «ψηφιακή κυριαρχία» παραμένει ανοιχτή, καθώς οι πάροχοι υπάγονται σε διαφορετικά νομικά καθεστώτα, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για τη δικαιοδοσία και τη διαχείριση ευαίσθητων πληροφοριών.

Παρά τα όποια προσκόμματα, η συγκυρία εγείρει μια σημαντική ευκαιρία για τη χώρα. Με τη ζήτηση για ψηφιακές υποδομές να αυξάνεται διεθνώς και τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές αγορές να εμφανίζουν σημάδια κορεσμού, η Ελλάδα μπορεί να διεκδικήσει έναν πιο ενεργό ρόλο στον νέο χάρτη των data centers της Ευρώπης και να εξελιχθεί σε έναν σημαντικό περιφερειακό κόμβο ψηφιακών υποδομών στη Μεσόγειο.

• Οι υπολογιστικές ανάγκες για AI μπορεί να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 60% των φορτίων των Data Centers έως το 2034.
• Η ψύξη είναι από τα μεγαλύτερα κόστη λειτουργίας ενός data center, καθώς οι χιλιάδες servers παράγουν τεράστιες ποσότητες θερμότητας.
• Η Microsoft διαθέτει σήμερα πάνω από 400 Data Centers σε περισσότερες από 70 περιοχές.
• Τα διεθνή τηλεπικοινωνιακά δίκτυα που διέρχονται από τη Μεσόγειο μετατρέπουν σταδιακά την Ελλάδα σε σημαντικό σημείο διακίνησης στο «σταυροδρόμι» τριών ηπείρων, γεγονός που αποτελεί βασικό κριτήριο για την εγκατάσταση μεγάλων ψηφιακών υποδομών.