Ο όρος «Permacrisis» παραμένει πιο επίκαιρος από ποτέ
Το 2022 ο όρος permacrisis (μόνιμη κρίση) ανακηρύχθηκε «Λέξη της Χρονιάς» από το Collins Dictionary, περιγράφοντας μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας και ανασφάλειας. Τέσσερα χρόνια μετά, ο όρος παραμένει πιο επίκαιρος από ποτέ και πλέον ορίζει το νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να δραστηριοποιηθούν οι επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο χαμηλότερης ανάπτυξης και αυξημένης μεταβλητότητας, με τις επιχειρήσεις να καλούνται να λειτουργήσουν σ’ ένα περιβάλλον όπου οι προβλέψεις καθίστανται όλο και πιο δύσκολες. Ενδεικτικά, η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει ότι η δεκαετία του 2020 θα είναι η πιο αδύναμη σε ρυθμούς ανάπτυξης από τη δεκαετία του 1960.
Permacrisis: Ξαναγράφοντας τα εγχειρίδια
Η αβεβαιότητα, που κάποτε θεωρούνταν παροδική, πλέον φαίνεται να αποτελεί τη νέα κανονικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, τα παραδοσιακά μοντέλα διοίκησης, που βασίζονταν σε σταθερότητα, προβλεψιμότητα και γραμμικό σχεδιασμό, αποδεικνύονται ανεπαρκή. Οι επιχειρήσεις καλούνται να επαναπροσδιορίσουν όχι μόνο τις στρατηγικές τους, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την ίδια την έννοια της ανάπτυξης.
Ωστόσο, η permacrisis δεν είναι μόνο απειλή. Μπορεί να αποτελέσει και ευκαιρία. Η ιστορία δείχνει ότι σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας αναδύονται νέες επιχειρηματικές πρακτικές, καινοτόμα μοντέλα και πιο ανθεκτικοί οργανισμοί. Η μετατροπή της αβεβαιότητας σε ευκαιρία προϋποθέτει μια σειρά μετασχηματισμούς.
Πρώτον, οι επιχειρήσεις οφείλουν να υιοθετήσουν μια πιο ευέλικτη στρατηγική. Αντί για μακροπρόθεσμα σχέδια με αυστηρές παραμέτρους, απαιτείται δυναμικός σχεδιασμός, με συνεχή αναθεώρηση και προσαρμογή. Έρευνες της τελευταίας τριετίας από οργανισμούς όπως η Mc Kinsey και ο ΟΟΣΑ δείχνουν ότι οι εταιρείες που ενσωματώνουν ευελιξία και σενάρια πολλαπλών εκβάσεων στη στρατηγική τους εμφανίζουν σημαντικά καλύτερες επιδόσεις σε περιόδους κρίσεων.
Δεύτερον, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας αποτελεί βασικό ζητούμενο, καθώς δεν αφορά μόνο την ικανότητα επιβίωσης, αλλά και της προσαρμογής και της εξέλιξης. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, οι επιχειρήσεις που επενδύουν σε διαφοροποίηση εφοδιαστικών αλυσίδων, ψηφιακό μετασχηματισμό και ανθρώπινο κεφάλαιο καταφέρνουν να ανακάμπτουν ταχύτερα μετά από κρίσεις.
Τρίτον, η καινοτομία αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας. Σε περιβάλλοντα permacrisis, η καινοτομία δεν περιορίζεται σε προϊόντα και υπηρεσίες, αλλά επεκτείνεται σε επιχειρηματικά μοντέλα, διαδικασίες και τρόπους συνεργασίας. Η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης κατά την πανδημία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: επιχειρήσεις που υιοθέτησαν γρήγορα ψηφιακά εργαλεία και νέες μορφές εργασίας κατάφεραν όχι μόνο να αντέξουν, αλλά και να αναπτυχθούν.
Τέταρτον, η βιωσιμότητα και τα κριτήρια ESG αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία. Η permacrisis συνδέεται στενά με την κλιματική αλλαγή και τις κοινωνικές ανισότητες, κάτι που ωθεί τις επιχειρήσεις να ενσωματώσουν τη βιωσιμότητα στον πυρήνα της στρατηγικής τους. Έρευνες δείχνουν ότι οι εταιρείες με ισχυρές επιδόσεις σε θέματα ESG είναι πιο ανθεκτικές σε κρίσεις και προσελκύουν περισσότερες επενδύσεις.
Οι διαδοχικές κρίσεις και τα αντανακλαστικά των ελληνικών επιχειρήσεων
Παρά τις προκλήσεις, τα δεδομένα της τελευταίας τριετίας δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις επιδεικνύουν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με αναλύσεις διεθνών οργανισμών, η παγκόσμια επιχειρηματική δραστηριότητα όχι μόνο ανέκαμψε μετά την πανδημία, αλλά σε ορισμένους τομείς ξεπέρασε τα προ κρίσης επίπεδα. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αν και πιο ευάλωτες, έχουν επιδείξει προσαρμοστικότητα, αξιοποιώντας την τεχνολογία και αναζητώντας νέες αγορές.
Ευτυχώς η Ελλάδα δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Μετά από μια δεκαετία οικονομικής κρίσης, οι ελληνικές επιχειρήσεις εισήλθαν στην περίοδο της permacrisis με ήδη ανεπτυγμένα αντανακλαστικά προσαρμογής, συνεισφέροντας σημαντικά στο ΑΕΠ της περιόδου 2022-2025, με αύξηση των εξαγωγών και των επενδύσεων. Αξιοποιώντας τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, επένδυσαν στον ψηφιακό μετασχηματισμό τους. Η υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων βελτίωσε την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους, ενώ ενίσχυσε και την ικανότητα προσαρμογής τους σε απρόβλεπτες συνθήκες.
Η ενίσχυση της εξωστρέφειας αποτέλεσε ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής επιχειρηματικότητας τα τελευταία χρόνια. Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν σημαντικά, περιορίζοντας την εξάρτηση από την εγχώρια ζήτηση και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα απέναντι σε εσωτερικές διαταραχές.
Η τελευταία μελέτη της Εθνικής Τράπεζας για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις έδειξε ότι διατηρούν σταθερό επιχειρηματικό κλίμα και συνεχίζουν να κινούνται με αναπτυξιακό προσανατολισμό.
Αντίστοιχη οικονομική ευρωστία παρουσιάζουν και οι εταιρείες υψηλής κεφαλαιοποίησης, όπως αποτυπώνεται στα οικονομικά μεγέθη του 2025. Η Coca Cola ΗΒC πέτυχε ισχυρή ανάπτυξη για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, ενώ προχώρησε στην εξαγορά-ορόσημο της Coca-Cola Beverages Africa. Ισχυρή κερδοφορία συσσώρευσαν το 2025 και οι τέσσερις συστημικές τράπεζες (Alpha Bank, Εθνική Τράπεζα, Eurobank, Τρ. Πειραιώς). Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τα ισχυρά «μαξιλάρια» ρευστότητας που έχουν σχηματίσει τα προηγούμενα χρόνια, τους έδωσε τη δυνατότητα να μοιράσουν συνολικό μέρισμα στους μετόχους τους 2,83 δισ. ευρώ.
Άλλο ένα μέλος του FTSE/ATHEX Large Cap, η Lamda Development, ολοκλήρωσε το 2025 με ισχυρές οικονομικές επιδόσεις, χάρη στην ανάπτυξη στο Ελληνικό, στα εμπορικά κέντρα και στις μαρίνες. Στον μεταλλευτικό τομέα, σταθερή αναπτυξιακή πορεία έδειξαν τα μεγέθη της Viohalco, η οποία αξιοποίησε τη διεθνή παρουσία της παρά το σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Φυσικά, οι προκλήσεις παραμένουν. Το υψηλό ενεργειακό κόστος, η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση για μικρότερες επιχειρήσεις και οι δημογραφικές πιέσεις αποτελούν σημαντικά εμπόδια. Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν αναπτύξει μια «κουλτούρα κρίσης», η οποία, αν και προέκυψε από δύσκολες συνθήκες, λειτουργεί πλέον ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Συνολικά, η permacrisis δεν αποτελεί απλώς μια περίοδο παρατεταμένης κρίσης, αλλά μια νέα πραγματικότητα, που απαιτεί διαφορετικό τρόπο σκέψης και δράσης. Οι επιχειρήσεις που θα καταφέρουν να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν δεν θα είναι απαραίτητα οι μεγαλύτερες ή οι πιο ισχυρές, αλλά εκείνες που θα είναι πιο ευέλικτες, καινοτόμες και προσαρμοστικές.
Η μετατροπή της αβεβαιότητας σε ευκαιρία δεν είναι εύκολη διαδικασία. Απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, επενδύσεις και, κυρίως, την αποδοχή ότι η σταθερότητα αποτελεί πλέον εξαίρεση και όχι κανόνα. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η επιτυχία θα ανήκει σ’ εκείνους που δεν θα προσπαθούν να προβλέψουν το μέλλον με ακρίβεια, αλλά θα είναι έτοιμοι να προσαρμοστούν σ’ αυτό, όποια μορφή κι αν πάρει.
Από την αμφισβήτηση παλιών διαδικασιών μέχρι την παρακολούθηση του ανταγωνισμού και των online κριτικών, ο περίεργος επιχειρηματίας βλέπει πράγματα που οι άλλοι προσπερνούν.
H δύναμη του χαρτιού και του μολυβιού, ηανάγκη να μειώσουμε τα ατελείωτα video calls, ησημασία της χαλάρωσης χωρίς οθόνη και η αξία ενός χόμπι που γίνεται με τα χέρια και όχι με pixels.
Αν η ΕΚΕ αποτέλεσε το πρώτο βήμα για την ανάδειξη του κοινωνικού ρόλου των επιχειρήσεων, το ESG έρχεται να προσδώσει σε αυτή την προσπάθεια μεγαλύτερη δομή, διαφάνεια και μετρησιμότητα.
Τι σημαίνει accessibility-first, γιατί δεν είναι απλώς τεχνική λεπτομέρεια ή νομική υποχρέωση και πώς η προσβασιμότητα μπορεί να γίνει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα
Γιατί η ενεργητική ακρόαση, οι ουσιαστικές ερωτήσεις, η ορατή καλοσύνη, το θετικό χιούμορ και η ειλικρινής ευγνωμοσύνη δεν είναι «soft» συμπεριφορές, αλλά βασικά εργαλεία διοίκησης και επιχειρηματικής αποτελεσματικότητας.
17°
