- CITY GUIDE
- PODCAST
-
16°
Οι νεότερες γενιές περιμένουν τα κλειδιά: Η διαδοχή στις οικογενειακές επιχειρήσεις
Ιδρυτές που παραμένουν στο τιμόνι μετά τα 65, διάδοχοι χωρίς πραγματική εξουσία και επιχειρήσεις που δεν γνωρίζουν ποιος θα τις διοικεί την επόμενη μέρα.
Οικογενειακές επιχειρήσεις: Γιατί η αλλαγή γενιάς εξελίσσεται διεθνώς σε ένα από τα σημαντικότερα επιχειρηματικά ζητήματα της επόμενης δεκαετίας.
Μια επιχείρηση μπορεί να εμφανίζει κερδοφορία, να επενδύει, να εξάγει και να χρηματοδοτείται κανονικά, αλλά πίσω από αυτή την εικόνα να κρύβεται μια πρόκληση που δεν αποτυπώνεται εύκολα στον ισολογισμό της: Ποιος θα τη διοικεί όταν αποχωρήσει ο άνθρωπος που τη δημιούργησε. Σε διεθνές επίπεδο, αλλά και στην Ελλάδα, υπάρχει σήμερα μια γενιά στελεχών ηλικίας 35 έως 45 ετών που έχει σπουδάσει, έχει αποκτήσει επαγγελματική εμπειρία και εργάζεται εδώ και χρόνια στην οικογενειακή επιχείρηση, χωρίς να γνωρίζει με σαφήνεια αν και πότε θα αναλάβει τα ηνία. Πολλοί έχουν διευθυντικούς τίτλους, συμμετέχουν στις συσκέψεις και εκπροσωπούν την εταιρεία. Σε αρκετές περιπτώσεις, όμως, όταν έρχεται η ώρα μιας μεγάλης επένδυσης, μιας πρόσληψης σε κρίσιμη θέση ή μιας συμφωνίας με τράπεζα, η τελική απόφαση εξακολουθεί να ανήκει στην προηγούμενη γενιά.
Η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια οικογενειακή συζήτηση, είναι ζήτημα εταιρικής διακυβέρνησης και επιχειρηματικής συνέχειας. Καθορίζει αποφάσεις, τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και επηρεάζει επίσης την εικόνα της επιχείρησης απέναντι σε εργαζομένους, πελάτες, προμηθευτές, τράπεζες και υποψήφιους επενδυτές. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποίησε το 2026 ότι εκατομμύρια μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με αλλαγή ιδιοκτησίας μέσα στην επόμενη δεκαετία. Η γήρανση του πληθυσμού περιορίζει τον αριθμό των πιθανών διαδόχων και αυξάνει τον κίνδυνο να κλείσουν βιώσιμες εταιρείες, με απώλειες σε θέσεις εργασίας, τεχνογνωσία και οικονομική αξία. Το EY Entrepreneurship Barometer του 2026 αποτυπώνει το μέγεθος του κενού. Οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούσαν το 54% του δείγματος των 1.009 επιχειρηματιών από 14 ευρωπαϊκές χώρες. Μόνο το 23% διέθετε επίσημο σχέδιο διαδοχής, ενώ το 29% δεν είχε ακόμη ασχοληθεί με το θέμα.
Οικογενειακές επιχειρήσεις: Οι διάδοχοι που μεγαλώνουν περιμένοντας
Σύμφωνα με στοιχεία της European Family Businesses, το διάστημα μεταξύ 35 έως 45 ετών θεωρείται κατάλληλο για την ανάληψη της διοίκησης από την επόμενη γενιά. Ο πιθανός διάδοχος έχει προλάβει να αποκτήσει επαγγελματικές παραστάσεις και εμπειρία, ενώ έχει μπροστά του τον χρόνο που χρειάζεται για να χαράξει τη δική του στρατηγική. Για τον ιδρυτή, ως ενδεικτικό χρονικό σημείο μεταβίβασης αναφέρεται η ηλικία των 60 έως 65 ετών.
Οι ηλικίες αυτές δεν αποτελούν κανόνα. Ένας 40χρονος μπορεί να μην είναι έτοιμος, ενώ ένας 68χρονος επιχειρηματίας μπορεί να παραμένει ιδιαίτερα αποτελεσματικός. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ηλικία αντικαθιστά το σχέδιο. Ο διάδοχος περιμένει να «έρθει η σειρά του» και ο ιδρυτής περιμένει να αισθανθεί απολύτως βέβαιος ότι μπορεί να αποχωρήσει. Χωρίς συγκεκριμένα βήματα και κριτήρια, αυτή η βεβαιότητα μπορεί να μην έρθει ποτέ.
Άλλα στοιχεία που παρουσιάζει η European Family Businesses δείχνουν ότι το 47% των ιδιοκτητών ηλικίας 60 έως 69 ετών εξακολουθεί να μη διαθέτει επίσημο σχέδιο μεταβίβασης. Η καθυστέρηση δεν σημαίνει μόνο ότι ο ιδρυτής παραμένει περισσότερο χρόνο στη διοίκηση. Σημαίνει ότι η επιχείρηση μπορεί να χάσει το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο η παλαιά και η νέα γενιά θα μπορούσαν να συνυπάρξουν δημιουργικά.
«Συχνά εξετάζουμε μόνο αν ο διάδοχος είναι έτοιμος. Πρέπει όμως να δούμε και αν η επιχείρηση είναι έτοιμη να λειτουργήσει χωρίς τον ιδρυτή», επισημαίνει στην A.V. ο Θεόδωρος Κρίντας, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Koubaras Ltd, που εξειδικεύεται στον τομέα αυτό. Όπως εξηγεί, σε πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις ο ιδρυτής διατηρεί προσωπικά τις σχέσεις με τους σημαντικότερους πελάτες, τις τράπεζες και τους προμηθευτές. Εγκρίνει ακόμη και σχετικά μικρές αποφάσεις, ενώ κρίσιμες πληροφορίες για τη λειτουργία της εταιρείας δεν έχουν μεταφερθεί στα στελέχη ή καταγραφεί σε συγκεκριμένες διαδικασίες. Ένας 40χρονος μπορεί έτσι να βρίσκεται δέκα ή δεκαπέντε χρόνια μέσα στην επιχείρηση χωρίς να έχει δοκιμαστεί πραγματικά στη διοίκησή της. Μπορεί να συμμετέχει στις συναντήσεις με τις τράπεζες, αλλά να μην έχει κλείσει ποτέ ο ίδιος μια συμφωνία. Να προτείνει επενδύσεις, χωρίς να διαχειρίζεται συγκεκριμένο προϋπολογισμό. Να έχει τίτλο διευθυντή, χωρίς να διαθέτει την εξουσία να επιλέγει τους ανθρώπους της ομάδας του.
«Η πολυετής παρουσία στην εταιρεία δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με προετοιμασία για τη διοίκησή της. Ο διάδοχος πρέπει να αναλάβει πραγματικές αρμοδιότητες, να έχει μετρήσιμους στόχους και να κριθεί για τις αποφάσεις του. Διαφορετικά μπορεί να φτάσει στα 40 ή στα 45 χωρίς να έχει διοικήσει ουσιαστικά», αναφέρει ο κ. Κρίντας.
Τα ευρήματα της PwC όσον αφορά την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη επιβεβαιώνουν τη δυσκολία. Το 53% των εκπροσώπων της επόμενης γενιάς θεωρεί δύσκολο το ζήτημα της ετοιμότητας της σημερινής ηγεσίας να αποχωρήσει. Παράλληλα, το 41% δηλώνει ότι η επιχείρησή του δεν διαθέτει σχέδιο διαδοχής, ενώ ένα επιπλέον 8% δεν γνωρίζει αν υπάρχει τέτοιο σχέδιο.
Πώς δοκιμάζεται ένας πιθανός διάδοχος
Η επιλογή του επόμενου επικεφαλής δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη συγγένεια, στην ηλικία ή στη σειρά γέννησης των παιδιών. Οι σπουδές και η προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία έχουν σημασία, αλλά δεν απαντούν από μόνες τους στο αν ο υποψήφιος μπορεί να διοικήσει τη συγκεκριμένη επιχείρηση. Σύμφωνα με τον κ. Κρίντα, η αφετηρία πρέπει να είναι η αποτύπωση της σημερινής κατάστασης. Ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις, ποιος κατέχει τις μετοχές, ποια μέλη της οικογένειας εργάζονται στην εταιρεία, ποια επιθυμούν να συμμετάσχουν στο μέλλον και πόσο εξαρτάται η καθημερινή λειτουργία από τον ιδρυτή.
Η ετοιμότητα μπορεί να εξεταστεί σε πέντε βασικούς τομείς. Στην εταιρική διακυβέρνηση, στην οικονομική κατάσταση της επιχείρησης, στην προετοιμασία του διαδόχου, στον βαθμό συμφωνίας μέσα στην οικογένεια και στην ύπαρξη γραπτών κανόνων. Η αξιολόγηση βοηθά να εντοπιστούν τα πραγματικά κενά αντί η συζήτηση να περιορίζεται σε προσωπικές εντυπώσεις. Μια επιχείρηση μπορεί να διαθέτει ικανό υποψήφιο διάδοχο, αλλά να μην έχει συμφωνήσει πώς θα μεταβιβαστούν οι μετοχές. Μπορεί να βρίσκεται σε καλή οικονομική κατάσταση, αλλά να εξαρτάται αποκλειστικά από τις προσωπικές σχέσεις του ιδρυτή. Μπορεί επίσης να έχουν συζητηθεί οι μελλοντικοί ρόλοι, χωρίς να υπάρχει κανένας γραπτός μηχανισμός για την επίλυση διαφορών.
Η προετοιμασία περιλαμβάνει την ανάθεση πραγματικών ευθυνών και τη δοκιμή του υποψηφίου σε συνθήκες που πλησιάζουν την καθημερινότητα της διοίκησης. Ο πιθανός διάδοχος πρέπει να κληθεί να διαχειριστεί έναν προϋπολογισμό, μια επένδυση, μια δύσκολη διαπραγμάτευση ή μια επιχειρηματική κρίση. Να εξηγήσει τις αποφάσεις του και να αξιολογηθεί για τα αποτελέσματα, την κρίση, την επικοινωνία και τη σχέση του με τα στελέχη. Ακολουθεί μια περίοδος παράλληλης διοίκησης. Ο ιδρυτής δεν αποχωρεί ξαφνικά, αλλά παραδίδει σταδιακά συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Η παλιά και η νέα γενιά συνυπάρχουν για ένα διάστημα, με σαφή κατανομή ευθύνης, ώστε εργαζόμενοι, πελάτες και συνεργάτες να γνωρίζουν ποιος αποφασίζει για κάθε θέμα.
Η διαδικασία αυτή έχει σημασία και για τις τράπεζες ή τους επενδυτές. Μια εταιρεία που εξαρτάται πλήρως από ένα πρόσωπο παρουσιάζει μεγαλύτερο λειτουργικό κίνδυνο, ακόμη κι αν τα οικονομικά της μεγέθη είναι θετικά. Αντίθετα, η ύπαρξη στελεχών με πραγματικές αρμοδιότητες, οργανωμένων διαδικασιών και σχεδίου συνέχειας ενισχύει την αξιοπιστία της.
Άλλο η διοίκηση και άλλο η κληρονομιά
Η συζήτηση γίνεται δυσκολότερη όταν μαζί με τη διοίκηση πρέπει να ρυθμιστούν οι μετοχές, τα ακίνητα και οι υπόλοιπες επενδύσεις της οικογένειας. Τότε συχνά συγχέονται δύο διαφορετικές αποφάσεις: ποιος είναι καταλληλότερος για να διοικήσει και πώς θα κατανεμηθεί δίκαια η περιουσία. «Η ανάγκη των γονέων να μεταχειριστούν δίκαια τα παιδιά τους είναι απολύτως κατανοητή. Η ίση κατανομή των μετοχών, όμως, δεν αποτελεί πάντοτε και την καλύτερη διοικητική λύση», σημειώνει ο κ. Κρίντας. «Πρέπει να διαχωριστεί η επιλογή του επικεφαλής από τη συνολική κατανομή της οικογενειακής περιουσίας». Ένα παιδί μπορεί να διοικεί την εταιρεία και τα υπόλοιπα να παραμένουν μέτοχοι χωρίς εκτελεστικό ρόλο. Ο ιδρυτής μπορεί να αποχωρήσει από την καθημερινή διοίκηση, διατηρώντας μέρος των μετοχών. Σε άλλες περιπτώσεις, η καλύτερη λύση μπορεί να είναι η πρόσληψη επαγγελματία διευθύνοντος συμβούλου εκτός οικογένειας.
Σε όλες αυτές τις επιλογές χρειάζονται σαφείς κανόνες για τα μερίσματα, την ενημέρωση των μετόχων, την είσοδο συγγενών στην εταιρεία, την πώληση συμμετοχών και την επίλυση διαφωνιών. Χρειάζεται επίσης ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα απαντά στο ποιος αναλαμβάνει τις κρίσιμες αποφάσεις αν ο ιδρυτής αδυνατεί ξαφνικά να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Η διεθνής έρευνα της Deloitte για το 2026 δείχνει ότι το 40% των οικογενειακών επιχειρήσεων βρίσκεται ήδη ή αναμένεται να βρεθεί σε διαδικασία αλλαγής ηγεσίας μέσα στην επόμενη δεκαετία. Μεταξύ των κυριότερων προβλημάτων καταγράφονται η ανεπαρκής εμπειρία της επόμενης γενιάς, η δυσκολία επιλογής κατάλληλου διαδόχου και η απροθυμία της σημερινής ηγεσίας να παραδώσει τον έλεγχο. Μόλις το 37% δηλώνει μεγάλη εμπιστοσύνη στην ετοιμότητα της επόμενης γενιάς.
Το μεγαλύτερο ρίσκο, επομένως, δεν είναι μόνο να επιλεγεί ο λάθος διάδοχος. Είναι να φτάσει η ημέρα της αποχώρησης χωρίς να έχει δοκιμαστεί κανένας. «Η διαδοχή δεν ολοκληρώνεται με την αλλαγή ενός τίτλου ή με τη μεταβίβαση των μετοχών», τονίζει ο κ. Κρίντας. «Ολοκληρώνεται όταν η επιχείρηση συνεχίζει να αποφασίζει, να επενδύει και να λειτουργεί αποτελεσματικά, χωρίς να εξαρτάται από την καθημερινή παρουσία του ιδρυτή». Για χιλιάδες οικογενειακές επιχειρήσεις αυτή η στιγμή πλησιάζει. Και για μια ολόκληρη γενιά 35άρηδων και 40άρηδων το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Θα τους δοθεί εγκαίρως η ευκαιρία να αναλάβουν ή θα συνεχίσουν να περιμένουν τα κλειδιά;
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Real estate, ενέργεια, πράσινη μετάβαση, βιομηχανία, τουρισμός, φιλοξενία και φαρμακοβιομηχανία στο επίκεντρο
Ιδρυτές που παραμένουν στο τιμόνι μετά τα 65, διάδοχοι χωρίς πραγματική εξουσία και επιχειρήσεις που δεν γνωρίζουν ποιος θα τις διοικεί την επόμενη μέρα.
Οι στοχευμένες κινήσεις των Metlen, ΔΕΗ και ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στο εξωτερικό και τα επόμενα στοιχήματα
Οι μεγάλοι παίκτες της αγοράς που μετασχηματίζουν την ελληνική οικονομία
Ποιοι πολυεθνικοί κολοσσοί επενδύουν στην Ελλάδα: Τα μεγάλα projects και τα κεφάλαια δισεκατομμυρίων
Από το mega project του Ελληνικού και τη Γραμμή 4 του Mετρό μέχρι τη διπλή ανάπλαση στον Βοτανικό, το Μητροπολιτικό Πάρκο στο Φάληρο και το Κυβερνητικό Πάρκο στην ΠΥΡΚΑΛ
Μια ομάδα που μεγαλώνει μαζί και μια κουλτούρα που αποτυπώνεται στην καθημερινότητα
Ο Group CSO της BOX NOW, μιλά για τον νέο καταναλωτή, την εξέλιξη του e-commerce και την αξία της ευκολίας σε μια καθημερινότητα που δεν σταματά ποτέ να τρέχει
Ένας ανοιχτός χώρος 670 τ.μ. στην καρδιά της Αθήνας μάς καλεί να μαγειρέψουμε παρέα, να μειώσουμε το food waste και να διεκδικήσουμε διπλές προσκλήσεις για τα festive masterclasses του Δεκεμβρίου.
Πρωτοβουλίες με ουσιαστικό αποτύπωμα για την κοινωνία, τον πολιτισμό, το περιβάλλον και την καθημερινότητα των ανθρώπων
Επιβεβαιώνονται οι στόχοι του 2026 και το μέρισμα των 0,80 ευρώ ανά μετοχή.
Από τους «Talent Partners» μέχρι τους «Chief Happiness Officers», οι τίτλοι που καταλήγουν να θολώνουν τις ευθύνες
4 τρόποι με τους οποίους ένα σχόλιο μπορεί να δημιουργήσει αξία
Στη στήλη Business Backstage δεν βλέπεις απλώς την είδηση, αλλά και το τι κρύβεται πίσω από αυτή. Κάθε εβδομάδα, όλα όσα κινούν την οικονομία — αλλιώς
Πώς το σχεσιακό μάρκετινγκ μπορεί να βοηθήσει μια επιχείρηση να δημιουργήσει ουσιαστικές και μακροχρόνιες σχέσεις με τους πελάτες της
Μία αναβαθμισμένη omnichannel εμπειρία για τους καταναλωτές της Ρουμανίας
Η ανακοίνωση της εταιρείας
Στη στήλη Business Backstage δεν βλέπεις απλώς την είδηση, αλλά και το τι κρύβεται πίσω από αυτή. Κάθε εβδομάδα, όλα όσα κινούν την οικονομία — αλλιώς
Το Δημοτικό Συμβούλιο Παλλήνης γνωμοδότησε υπέρ του σχεδίου της Dimand
Στη στήλη Business Backstage δεν βλέπεις απλώς την είδηση, αλλά και το τι κρύβεται πίσω από αυτή. Κάθε εβδομάδα, όλα όσα κινούν την οικονομία — αλλιώς
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.