Δημοσκοπήσεις: Ποια η διαφορά πρόθεσης και εκτίμησης ψήφου και πώς η δεύτερη απεικονίζει το πιθανό αποτέλεσμα των εκλογών
Στην Ελλάδα δημοσιεύονται πολύ συχνότερα πολιτικές δημοσκοπήσεις από ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και είναι βασικό εργαλείο της δημόσιας πολιτικής συζήτησης. Ο λόγος είναι ότι δημιουργούν πολιτική ατζέντα και εύκολο περιεχόμενο για τα μέσα ενημέρωσης και αποτελούν αφορμή συζήτησης και σχολιασμού για τα κόμματα, τους πολιτικούς και τους δημοσιολογούντες. Γι’ αυτό και οι περισσότερες δημοσκοπήσεις που βλέπουν το φως της δημοσιότητας διενεργούνται για λογαριασμό μέσων ενημέρωσης, κυρίως τηλεοπτικών καναλιών.
Τη συζήτηση την οδηγούν οι πίνακες με τη λεγόμενη πρόθεση ψήφου, που απεικονίζουν τα ποσοστά των κομμάτων, σε μια φωτογραφία της στιγμής. Και ακόμη περισσότερη συζήτηση προκαλούν οι πίνακες με την λεγομένη εκτίμηση ψήφου, που υπολογίζουν το πιθανό εκλογικό αποτέλεσμα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Τους τελευταίους μήνες, πολιτικοί της αντιπολίτευσης, αλλά και ορισμένοι δημοσιογράφοι και σχολιαστές, παρατηρώντας την αξιοσημείωτη σταθερότητα των ποσοστών του κυβερνώντος κόμματος και τη μεγάλη απόσταση από το δεύτερο κόμμα, είτε αμφισβητούν ευθέως την εγκυρότητα των δημοσκοπήσεων, είτε – προκειμένου να αμβλύνουν την εντύπωση που προκαλούν τα πέριξ του 29-30% ποσοστά της εκτίμησης ψήφου της Νέας Δημοκρατίας – επικαλούνται τα σαφώς χαμηλότερα ποσοστά 23-25% της πρόθεσης ψήφου.
Γιατί όμως αυτό είναι παραπλανητικό; Διότι η πρόθεση ψήφου δεν υπολογίζει το πιθανό εκλογικό αποτέλεσμα. Αυτό το κάνει η εκτίμηση ψήφου.
Η σύγχυση που επιχειρείται, συμβαίνει επειδή οι δύο πίνακες, δεν μετρούν το ίδιο πράγμα. Η πρόθεση ψήφου καταγράφει πόσοι θα ψήφιζαν το κόμμα Α, πόσοι το κόμμα Β και ούτω καθεξής, αλλά και πόσοι δεν έχουν αποφασίσει ή δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν λευκό ή άκυρο (η λεγόμενη αδιευκρίνιστη ψήφος). Όμως, στις πραγματικές εκλογές δεν υπάρχουν αναποφάσιστοι (γιατί έχουν αποφασίσει) και τα λευκά και άκυρα δεν προσμετρώνται στο αποτέλεσμα (γιατί έτσι προβλέπει ο εκλογικός νόμος).
Εδώ ακριβώς έρχεται η εκτίμηση ψήφου, όπου για να προσεγγιστεί το πιθανό εκλογικό αποτέλεσμα, υπολογίζονται μόνο οι ψηφοφόροι, που τελικά θα επιλέξουν κόμμα, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην καταμέτρηση των έγκυρων ψηφοδελτίων στις εκλογές. Γι’ αυτό αφαιρούνται τα λευκά και άκυρα και κατανέμονται οι αναποφάσιστοι, με βάση ποικίλα στατιστικά μοντέλα και την εκλογική συμπεριφορά του παρελθόντος. Με τη μέθοδο αυτή, η εκτίμηση ψήφου απεικονίζει το πιθανό εκλογικό αποτέλεσμα, τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Συνεπώς, η επίκληση της πρόθεσης ψήφου για να αμφισβητηθεί ένα πιθανό εκλογικό αποτέλεσμα, γίνεται εκ του πονηρού. Δεν αποτελεί μόνο διαφορετική ανάγνωση των στοιχείων, αλλά σύγκριση δύο μεγεθών που δεν είναι συγκρίσιμα. Άλλο είναι η καταγραφή της στιγμιαίας απάντησης των ερωτώμενων και άλλο η προσπάθεια εκτίμησης του τελικού εκλογικού αποτελέσματος. Η πρόθεση ψήφου δείχνει το πρώτο και η εκτίμηση ψήφου επιχειρεί το δεύτερο. Όταν αγνοείται αυτή η βασική διαφορά, η όποια ανάλυση δεν είναι απλώς μια διαφορετική ερμηνεία των στοιχείων, αλλά μια σκόπιμα παραπλανητική ανάγνωση των δημοσκοπήσεων.
17°
