Η συντριβή των Ρεπουμπλικανών, οι πολλοί και διαφορετικοί λόγοι της εκλογικής τιμωρίας και ο κίνδυνος ενός ακόμη πιο ανεξέλεγκτου Τραμπ
Μία ημέρα πριν ανοίξουν οι κάλπες, ο Ντόναλντ Τραμπεπέλεξε να πραγματοποιήσει την τελευταία του εμφάνιση μπροστά από τη «λίμνη αντανάκλασης» στην Ουάσιγκτον. Σε αντίθεση με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο οποίος είχε εκφωνήσει τον εμβληματικό του λόγο «Έχω ένα όνειρο» στο ίδιο ακριβώς σημείο (αλλά με φόντο το Μνημείο του Λίνκολν), ο Τραμπ είχε για φόντο τη δεξαμενή, μιλώντας για φύκια, σωλήνες, γρασίδι και την «εξαιρετική αντανακλαστικότητα» του νερού.
Αφιέρωσε μεγάλο μέρος της τελευταίας προεκλογικήςτου εμφάνισης στην ανακαίνιση μιας τεχνητής λίμνης, την οποία αστειευόμενος πρότεινε να μετονομάσει προς τιμήν του. Η σκηνή συμπύκνωνε σχεδόν τέλεια την απόσταση ανάμεσα στις προτεραιότητες του προέδρου και στις αγωνίες των ψηφοφόρων. Εκείνοι, μεταξύ άλλων, ανησυχούν για την ακρίβεια, τις τιμές της ενέργειας, τον πόλεμο στο Ιράν, την πόλωση και τον διχασμό. Εκείνος εξηγούσε πόσο ωραία αντανακλάται ο ήλιος στο νερό.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να μετατοπίζει τις ευθύνες - ο ίδιος έχει πάντα δίκιο, φταίνε μόνο οι άλλοι. «Δεν ήμουν στο ψηφοδέλτιο και, αν ήμουν, θα είχαμε κερδίσει με σαρωτική νίκη», έγραψε μετά τη συντριβή.
Η έκταση της ήττας υπερβαίνει κατά πολύ τη συνηθισμένη φθορά μιας κυβέρνησης στις ενδιάμεσες εκλογές. Στο Τέξας, ο Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε του εκλεκτού του Τραμπ, Κεν Πάξτον, ενώ η Τζίνα Ινοχόσα εκτόπισε τον Ρεπουμπλικανό κυβερνήτη Γκρεγκ Άμποτ.
Να σημειωθεί εδώ ότι ο Τραμπ και οι φίλοι του εξαπέλυσαν δριμεία (και χυδαία) επίθεση κατά του Ταλαρίκο καθ’ όλη την προεκλογική περίοδο. Στην ίδια πολιτεία, ο Έλον Μασκ δαπάνησε περί τα 200 εκατ. δολάρια για να ενισχύσει τους Ρεπουμπλικανούς.
Στο Κάνσας εξελέγη Δημοκρατικός γερουσιαστής για πρώτη φορά από το 1932. Οι Δημοκρατικοί κατέκτησαν έδρες στη Νότια Καρολίνα, στην Αϊόβα, στο Οχάιο και στη Βόρεια Καρολίνα. Δεν πρόκειται απλώς για αλλαγή συσχετισμών μα για ρήγματα στον ίδιο τον εκλογικό χάρτη που επέτρεψε στον τραμπισμό να κυριαρχήσει στην αμερικανική πολιτική ζωή.
Ο καθένας είχε τον λόγο του
Γιατί, όμως, τον τιμώρησαν οι Αμερικανοί; Οι λόγοι, πολλοί...
Για έναν εργαζόμενο που βλέπει το εισόδημά του να εξανεμίζεται πριν τελειώσει ο μήνας, το πρόβλημα είναι η ακρίβεια. Για έναν οδηγό που πληρώνει ολοένα περισσότερα στη βενζίνη, είναι ο πόλεμος στο Ιράν (ασχέτως αν ο Τραμπ επιχείρησε να ρίξει την ευθύνη στον Ζελένσκι). Για έναν αγρότη, οι δασμοί και οι συνέπειές τους στις εμπορικές συναλλαγές. Για μια οικογένεια που δυσκολεύεται να πληρώσει την ασφάλιση υγείας ή το στεγαστικό της δάνειο, είναι η απόσταση ανάμεσα στις προεδρικές εξαγγελίες και στην καθημερινότητα. Είναι επίσης οι εικόνες των επιχειρήσεων απέλασης από την ICE – και ο θάνατος Αμερικανών πολιτών.
Ήταν ενδεχομένως η στάση του στο ουκρανικό, ο εναγκαλισμός του με τον Πούτιν. Ίσως η απόλυτη πρόσδεσή του με την κυβέρνηση Νετανιάχου. Για άλλους, η διαφθορά, οι υποθέσεις που αγγίζουν το περιβάλλον του προέδρου, ο πλουτισμός της οικογένειας Τραμπ ενώ εξελίσσεται η προεδρία του, η περιφρόνηση προς τους θεσμούς. Και για άλλους, απλώς ο ίδιος ο Τραμπ – κι όσα (πρωτοφανή και παράλογα) συμπυκνώνει με την παρουσία του.
Όλα αυτά συναντήθηκαν στην κάλπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Washington Post, μόλις το 12% των ψηφοφόρων δήλωνε ότι η οικογένειά του βρισκόταν σε καλύτερη οικονομική κατάσταση, ενώ το 29% ανέφερε ότι έχανε έδαφος. Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η μεταστροφή στο ζήτημα της οικονομίας: οι ψηφοφόροι που την αξιολογούσαν ως πρώτη προτεραιότητα, και είχαν στηρίξει τον Τραμπ με διαφορά 20 μονάδων το 2024, έδωσαν αυτή τη φορά προβάδισμα 12 μονάδων στους Δημοκρατικούς.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η μεταστροφή κοινωνικών ομάδων στις οποίες είχε στηριχθεί η εκλογική του νίκη. Οι ισπανόφωνοι ψηφοφόροι, οι νέοι, ακόμη και σημαντικό τμήμα των Αμερικανών χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο απομακρύνθηκαν από τους Ρεπουμπλικανούς. Η συμμαχία που έφερε τον Τραμπ ξανά στον Λευκό Οίκο αποδείχθηκε λιγότερο συμπαγής.
Κι εδώ βρίσκεται μια δεύτερη ήττα: η αποτυχία του ίδιου του τραμπισμού ως μηχανισμού συσπείρωσης. Οι (υβριστικές, ενίοτε χυδαίες) επιθέσεις στους πολιτικούς αντιπάλους, η δαιμονοποίηση των μεταναστών και η διαρκής κατασκευή εχθρών, όλα αυτά δεν αποδείχθηκαν αρκετά για να αντισταθμίσουν τη δυσαρέσκεια κυρίως όσον αφορά τις τιμές στο σούπερ μάρκετ και στην αντλία. Ούτε τα εκατοντάδες εκατομμύρια που διοχετεύθηκαν στην προεκλογική εκστρατεία από τους Ρεπουμπλικανούς και τον Έλον Μασκ. Το χρήμα μπορεί να αγοράσει τηλεοπτικό χρόνο μα -τελικά- όχι την αδιάκοπη ανοχή των ψηφοφόρων.
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα ερμηνεία δίνει ο Ρόμπερτ Ράιχ, πρώην υπουργός Εργασίας των ΗΠΑ, ο οποίος υποστηρίζει ότι ο Τραμπ έπεσε θύμα της ίδιας αντισυστημικής οργής που τον ανέδειξε. Ο άνθρωπος που το 2016 εμφανίστηκε ως εχθρός του κατεστημένου, στη δεύτερη θητεία του κατέληξε να αποτελεί μέρος του, ταυτίζοντας την εξουσία του με τους δισεκατομμυριούχους της τεχνολογίας, τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα και τους πανίσχυρους χρηματοδότες της πολιτικής. Κατά τον Ράιχ, αυτή η αντίφαση εξηγεί γιατί ακόμη και ψηφοφόροι που είχαν στηρίξει τον Τραμπ εγκατέλειψαν τους Ρεπουμπλικανούς.
Η επόμενη ημέρα δεν προμηνύεται ανέφελη. Οι Δημοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να ασκήσουν ισχυρό κοινοβουλευτικό έλεγχο, να μπλοκάρουν νομοθετικές πρωτοβουλίες, να διερευνήσουν σκάνδαλα, να καλέσουν σε ακρόαση αξιωματούχους και να εμποδίσουν διορισμούς. Στο επίκεντρο αναμένεται να βρεθούν, μεταξύ άλλων, η οικογένεια Τραμπ, η μεταναστευτική πολιτική, ο Μασκ και οι φάκελοι Επστάιν.
Αυτό δεν μετατρέπει τον Τραμπ σε διακοσμητικό πρόεδρο - αντιθέτως. Διατηρεί το δικαίωμα του βέτο (έκανε και σχετική ανάρτηση με ένα κόκκινο καπέλο που γράφει VETO), έχει εκτελεστικές εξουσίες και την πρωτοβουλία στην εξωτερική πολιτική. Μπορεί να επιχειρήσει συμβιβασμούς με τους Δημοκρατικούς, ενδέχεται όμως να επιλέξει τη μετωπική σύγκρουση, καταγγέλλοντας ένα εχθρικό Κογκρέσο που εμποδίζει το έργο του. Ή να αναζητήσει στο εξωτερικό τις νίκες που θα δυσκολεύεται να εξασφαλίσει στο εσωτερικό. Ή να νοιαστεί για την υστεροφημία του, τοποθετώντας το όνομά του παντού: Από τη σχεδιαζόμενη Αψίδα του Θριάμβου κοντά στο Άρλινγκτον μέχρι τη νέα αίθουσα χορού στον Λευκό Οίκο (έχοντας γκρεμίσει τον μισό).
Στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα αρχίζει μια δύσκολη συζήτηση. Ποιος θα τολμήσει να αμφισβητήσει τον Τραμπ; Και ποιος θα συνεχίσει να τον ακολουθεί χωρίς επιφυλάξεις, όταν η ταύτιση μαζί του αποδεικνύεται τοξική; Οι επίδοξοι διάδοχοί του θα πρέπει να αποφασίσουν αν θέλουν να κληρονομήσουν τον τραμπισμό ή να απομακρυνθούν από αυτόν. Ο πατριάρχης του MAGA κινήματος, Στηβ Μπάνον, είχε σπεύσει να προβλέψει «εμφύλιο πόλεμου στους Ρεπουμπλικανούς αμέσως μετά τις εκλογές».
Τέλος, υπάρχει και η παγίδα για τους Δημοκρατικούς. Η συντριβή του Τραμπ δεν συνιστά σώνει και ντε αποδοχή της δικής τους πολιτικής πρότασης. Οι Αμερικανοί ψήφισαν εναντίον μιας διοίκησης που τους απογοήτευσε και τους εκνεύρισε, ένιωσαν προδομένοι και μπουχτισμένοι. Αν οι Δημοκρατικοί δεν μετατρέψουν τη νίκη σε συγκεκριμένες απαντήσεις για την οικονομία και την καθημερινότητα, η εκλογική δυναμική μπορεί να αποδειχθεί φτερό στον άνεμο.
Πάντως, το μήνυμα είναι σαφές. Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι τιμώρησαν τον Τραμπ, θυμίζοντας ότι η εξουσία δεν αποτελεί προσωπική ιδιοκτησία. Η αμερικανική δημοκρατία απέδειξε ότι διαθέτει αντανακλαστικά.
Η επόμενη μέρα εγείρει ένα βασικό ερώτημα; Πώς θα αντιδράσει τώρα ένας πρόεδρος που δυσκολεύεται να αποδεχθεί ότι μπορεί να είναι loser (και φταίει ο ίδιος).
20°
