Η έξωση της Μαρίκαρμεν και το σχέδιο απαγόρευσης εξώσεων έως το 2030
Η εικόνα μιας 87χρονης γυναίκας να απομακρύνεται με φορείο από το σπίτι στο οποίο έζησε επί περίπου 70 χρόνια πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις και επανέφερε τη στεγαστική κρίση στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας της Ισπανίας.
Η Μαρία ντελ Κάρμεν Αμπασκάλ, γνωστή σε ολόκληρη την Ισπανία ως Μαρίκαρμεν, απομακρύνθηκε από το διαμέρισμά της στη Μαδρίτη στις 23 Σεπτεμβρίου. Μία εβδομάδα αργότερα, η κυβέρνηση συνασπισμού ανακοίνωσε ότι συμφώνησε σε δέσμη προτάσεων η οποία περιλαμβάνει παράταση των συμβάσεων μίσθωσης έως το 2028, απαγόρευση ορισμένων εξώσεων έως το 2030 και περιορισμούς στη δραστηριότητα των αποκαλούμενων «vulture - funds».
Παράλληλα, η εταιρεία Urbagestion, η οποία έχει στην ιδιοκτησία της το διαμέρισμα, πρότεινε μια προκαταρκτική συμφωνία που θα επιτρέψει στη Μαρίκαρμεν να επιστρέψει στο σπίτι της. Η συνταξιούχος αποδέχθηκε την πρόταση και θα καταβάλλει το 30% της σύνταξής της για τα επόμενα οκτώ χρόνια – περίπου 500 ευρώ τον μήνα, ποσό παρόμοιο με το προηγούμενο ενοίκιό της.
Τι συνέβη στη Μαρίκαρμεν
Η 87χρονη ζούσε στο συγκεκριμένο διαμέρισμα επί σχεδόν επτά δεκαετίες. Μετά την αλλαγή ιδιοκτησίας, της προτάθηκε αύξηση του μηνιαίου ενοικίου από περίπου 500 ευρώ σε 2.650 ευρώ. Το ποσό μειώθηκε αργότερα στα 1.650 ευρώ, παρέμενε όμως αδύνατο να καλυφθεί από τη σύνταξή της.
Έπειτα από επανειλημμένες προσπάθειες αναστολής της διαδικασίας, η έξωση πραγματοποιήθηκε παρουσία αστυνομικών και διαδηλωτών. Η 87χρονη απομακρύνθηκε με φορείο και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο.
Η δικηγόρος της, Μπεατρίς Ντούρο, δήλωσε ότι η Μαρίκαρμεν δεν έπρεπε να είχε υποχρεωθεί να εγκαταλείψει το σπίτι της. Εξέφρασε επίσης την ελπίδα η υπόθεση να οδηγήσει σε μια συνολική απάντηση απέναντι στη στεγαστική κρίση.
Γιατί η έξωση προκάλεσε τόσο μεγάλες αντιδράσεις
Η υπόθεση λειτούργησε ως σύμβολο μιας πολύ ευρύτερης κρίσης. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν στη Μαδρίτη, χτυπώντας κλειδιά και απαιτώντας πάγωμα των ενοικίων, αυτόματη ανανέωση των μισθωτηρίων και αυστηρότερη προστασία από τις εξώσεις.
Εκατοντάδες διαδηλωτές κατασκήνωσαν στην κεντρική πλατεία Πουέρτα δελ Σολ, δηλώνοντας ότι δεν θα αποχωρήσουν μέχρι να υιοθετηθούν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, οι τιμές των κατοικιών ήταν αυξημένες κατά 12,2% σε ετήσια βάση. Οι μεταχειρισμένες κατοικίες, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της αγοράς, ακρίβυναν κατά 12,9%, ενώ οι νεόδμητες κατά 7,4%.
Το μέσο ζητούμενο ενοίκιο έφτασε τον Αύγουστο τα 15,1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, αυξημένο κατά 5,8% μέσα σε έναν χρόνο.
Πόσο βαριά επιβαρύνονται οι ενοικιαστές
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην αύξηση των τιμών, αλλά αφορά τη σχέση τους με τα εισοδήματα. Το 2024, το 28,1% όσων νοίκιαζαν κατοικία σε τιμές αγοράς δαπανούσε περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για τη στέγαση. Ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 19,2%.
Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη για τους νέους. Το 2025, το 44,3% των Ισπανών ηλικίας 26 έως 34 ετών εξακολουθούσε να ζει με τους γονείς του, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Σχεδόν οι μισοί από αυτούς ανέφεραν ως βασική αιτία την αδυναμία τους να αγοράσουν ή να νοικιάσουν κατοικία.
Τι προτείνει η ισπανική κυβέρνηση
Οι Σοσιαλιστές του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ και ο μικρότερος κυβερνητικός εταίρος Sumar συμφώνησαν σε μια νέα δέσμη παρεμβάσεων. Οι βασικές προτάσεις περιλαμβάνουν:
Παράταση των υφιστάμενων συμβάσεων μίσθωσης έως το 2028.
Απαγόρευση συγκεκριμένων εξώσεων έως το 2030.
Περιορισμό ή αποκλεισμό των «funds-γύπες» από την αγορά κατοικίας.
Διεύρυνση του ορισμού των κερδοσκοπικών funds, ώστε να μην αφορά μόνο τα μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια.
Μεγαλύτερη προστασία των ενοικιαστών από απότομες και υπερβολικές αυξήσεις.
Η υπουργός Στέγασης Ισαμπέλ Ροντρίγκεθ ανέφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την Urbagestion, μια μικρή εταιρεία που δεν αποτελεί μεγάλο επενδυτικό fund, αλλά θα μπορούσε να ενταχθεί στη νέα, διευρυμένη κατηγορία εάν θεωρηθεί ότι αγοράζει ακίνητα με κερδοσκοπικό σκοπό.
Η εταιρεία δεν σχολίασε τις κυβερνητικές ανακοινώσεις.
Γιατί τα μέτρα μπορεί να μην περάσουν
Η κυβέρνηση δεν διαθέτει αυτοδύναμη πλειοψηφία και χρειάζεται τη στήριξη άλλων κομμάτων στο κατακερματισμένο ισπανικό κοινοβούλιο.
Οι προτάσεις θα χωριστούν σε δύο διατάγματα που θα τεθούν σε ψηφοφορία την Παρασκευή. Το πρώτο θα περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος των μέτρων, ενώ το επίμαχο ζήτημα της αυτόματης παράτασης των συμβάσεων θα ενταχθεί σε δεύτερο διάταγμα.
Καθοριστική θα είναι η στάση του καταλανικού αυτονομιστικού κόμματος Junts. Η κοινοβουλευτική εκπρόσωπός του, Μίριαμ Νογκέρας, δήλωσε ότι το κόμμα συμφωνεί με την προστασία των ενοικιαστών όταν το ακίνητο ανήκει σε μεγάλο fund που διαχειρίζεται εκατομμύρια ευρώ. Διαφωνεί, όμως, με τη γενίκευση των περιορισμών σε μικρούς ιδιοκτήτες που επένδυσαν τις αποταμιεύσεις τους σε ένα ακίνητο.
Η Junts ζητά σαφή προστασία για τους μικρούς εκμισθωτές, οι οποίοι αποτελούν μεγάλο μέρος των ιδιοκτητών στην Ισπανία. Χωρίς τις ψήφους της, τα μέτρα ενδέχεται να απορριφθούν.
Ποιον πρέπει να θεωρεί ο νόμος «μεγάλο ιδιοκτήτη»
Η διάκριση ανάμεσα στον μικρό ιδιοκτήτη και στον επενδυτικό φορέα αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα πολιτικά ζητήματα.
Μόνο το 39% των κατοικιών που διατίθενται για μακροχρόνια μίσθωση ανήκει σε φυσικά πρόσωπα που εκμισθώνουν ένα ακίνητο. Το υπόλοιπο 61% ανήκει σε ιδιώτες με δύο ή περισσότερα ενοικιαζόμενα ακίνητα, εταιρείες, επενδυτικά κεφάλαια και δημόσιους φορείς.
Ανάμεσα στις κατοικίες που εκμισθώνονται από ιδιώτες, το 52,8% ανήκει σε πρόσωπα με τουλάχιστον δύο ακίνητα στην αγορά ενοικίασης. Το ποσοστό φτάνει το 60,8% στη Βαρκελώνη, το 56,4% στη Μαδρίτη και το 55% στη Βαλένθια.
Η κυβέρνηση καλείται επομένως να περιορίσει την κερδοσκοπία χωρίς να αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο έναν συνταξιούχο που νοικιάζει ένα δεύτερο διαμέρισμα και μια εταιρεία που διαχειρίζεται μεγάλο χαρτοφυλάκιο κατοικιών.
Γιατί δεν υπάρχουν αρκετά σπίτια εκεί όπου χρειάζονται
Στην Ισπανία υπάρχουν περισσότερα από τρία εκατομμύρια κενά σπίτια, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των περιοχών με τη μεγαλύτερη ζήτηση. Πολλά βρίσκονται σε δήμους με μειούμενο πληθυσμό και περιορισμένη οικονομική δραστηριότητα.
Η στεγαστική πίεση συγκεντρώνεται στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη, τα νησιά, τις ακτές της Μεσογείου και άλλα μεγάλα αστικά ή τουριστικά κέντρα. Ένα κενό σπίτι σε μια απομακρυσμένη επαρχιακή περιοχή δεν αντιμετωπίζει την έλλειψη κατοικιών στη Μαδρίτη, τη Μάλαγα ή την Πάλμα.
Ο πληθυσμός της Ισπανίας πλησιάζει τα 50 εκατομμύρια, κυρίως λόγω της μετανάστευσης, ενώ αυξάνεται και ο αριθμός των νοικοκυριών. Η κατασκευή κατοικιών δεν έχει ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό.
Μετά την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων το 2008, πολλές κατασκευαστικές επιχειρήσεις εξαφανίστηκαν και η οικοδομική δραστηριότητα δεν επέστρεψε ποτέ στα προηγούμενα επίπεδα. Παράλληλα, η έκδοση αδειών, η χρηματοδότηση, η πολεοδομική ωρίμανση της γης και η ανέγερση νέων κτιρίων απαιτούν χρόνια.
Ο μικρός αριθμός κοινωνικών κατοικιών
Η Ισπανία διαθέτει ένα από τα μικρότερα αποθέματα κοινωνικής κατοικίας στην Ευρώπη. Οι κατοικίες κοινωνικού χαρακτήρα αντιστοιχούν περίπου στο 1,5%-1,7% του συνολικού αποθέματος, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 6%-7%.
Αυτό σημαίνει ότι τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από την ιδιωτική αγορά. Όταν τα ενοίκια αυξάνονται απότομα, το κράτος διαθέτει ελάχιστες κατοικίες στις οποίες μπορούν να μετακινηθούν τα ευάλωτα νοικοκυριά.
Στην κρίση συμβάλλουν επίσης οι τουριστικές μισθώσεις και η ζήτηση από το εξωτερικό, αν και η επίδρασή τους διαφέρει σημαντικά ανά περιοχή. Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, οι αγοραστές από το εξωτερικό πραγματοποίησαν το 15,98% των αγορών κατοικιών στην Ισπανία. Το ποσοστό έφτασε το 32,27% στις Βαλεαρίδες Νήσους και το 31,03% στην περιοχή της Βαλένθια.
Τι αλλάζει μετά την υπόθεση της Μαρίκαρμεν
Η προκαταρκτική συμφωνία επιτρέπει στην 87χρονη να επιστρέψει στο σπίτι της, αλλά δεν επιλύει τη στεγαστική κρίση. Οι ενώσεις ενοικιαστών θεωρούν προβληματική την απόφαση να χωριστούν τα μέτρα σε δύο διατάγματα και προειδοποιούν ότι οι κινητοποιήσεις θα συνεχιστούν.
Η υπόθεση της Μαρίκαρμεν έφερε στο ίδιο κάδρο την έκρηξη των τιμών, την ανεπάρκεια της προσφοράς, το περιορισμένο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας, τη συγκέντρωση ακινήτων και την επισφάλεια ακόμη και όσων νοικιάζουν το ίδιο σπίτι για δεκαετίες.
Η κυβέρνηση συμφώνησε στις προτάσεις, αλλά η επιβίωσή τους εξαρτάται πλέον από την κοινοβουλευτική αριθμητική. Η επιστροφή μιας 87χρονης στο σπίτι της μπορεί να θεωρηθεί μια πρώτη νίκη· η μετατροπή της οργής σε μόνιμη στεγαστική πολιτική αποτελεί το πολύ δυσκολότερο επόμενο βήμα.
19°
