Aνάλυση Reuters: Γιατί η σαρωτική άνοδος της AfD χτυπά καμπανάκι σε ολόκληρη την Ευρώπη

Η επιτυχία της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί σοβαρή ήττα για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και στέλνει προειδοποιητικό μήνυμα στις ευρωπαϊκές ηγεσίες που βρίσκονται αντιμέτωπες με χαμηλή ανάπτυξη, οικονομική ανασφάλεια και αυξανόμενη απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα.

Η AfD βρέθηκε λίγο κάτω από την απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο του ανατολικογερμανικού κρατιδίου μετά τις εκλογές της Κυριακής, καταγράφοντας την καλύτερη επίδοσή της έως σήμερα σε περιφερειακή αναμέτρηση. Το κόμμα έχει εξελιχθεί στον βασικό αντίπαλο του συναινετικού πολιτικού συστήματος που κυριαρχεί στη Γερμανία από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας των Χριστιανοδημοκρατών, Τόρστεν Φράι, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «σημείο καμπής για τη χώρα».

Σε ένα ολοένα περισσότερο πολωμένο πολιτικό περιβάλλον, ο Μερτς, του οποίου η προσωπική δημοτικότητα έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, έγινε ο βασικός αποδέκτης της οργής των ψηφοφόρων για το κόστος ζωής, τις συντάξεις και την οικονομική ανασφάλεια.

Δημοσκόπηση της Infratest dimap για το δημόσιο τηλεοπτικό δίκτυο ARD έδειξε ότι το 87% των ψηφοφόρων στη Σαξονία-Άνχαλτ είναι δυσαρεστημένο με την κυβέρνησή του. Σε ξεχωριστή έρευνα για το ZDF, τα τρία τέταρτα των ερωτηθέντων –μεταξύ τους σχεδόν οι μισοί υποστηρικτές του CDU– εκτίμησαν ότι ο καγκελάριος έβλαψε το εκλογικό αποτέλεσμα του κόμματος.

Στις πρώτες δηλώσεις του μετά τις εκλογές, ο Μερτς φέρεται να είπε στην εκτελεστική επιτροπή του CDU ότι το αποτέλεσμα συγκλόνισε το κόμμα «συθέμελα». Επανέλαβε, ωστόσο, ότι αποκλείει οποιαδήποτε συνεργασία με την AfD.

Το ακροδεξιό κόμμα βλέπει τη νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ ως πρώτο βήμα προς την επικράτηση στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2029. Στο εσωτερικό του CDU, πάντως, δεν υπήρξαν άμεσες ενδείξεις εξέγερσης κατά του Μερτς.

Η επίδοση της AfD ξεπερνά τα γερμανικά σύνορα, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες ετοιμάζονται για εκλογικές αναμετρήσεις τους επόμενους μήνες. Στη Γαλλία, όπου οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν τον ακροδεξιό Εθνικό Συναγερμό ικανό να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους, ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ χαρακτήρισε το γερμανικό αποτέλεσμα «πολύ, πολύ ανησυχητικό μήνυμα».

«Δείχνει ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια μεγάλη πρόκληση από ένα λαϊκιστικό κύμα που είναι πλέον παγκόσμιο», δήλωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό RTL.

Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα κυρίως αγροτικό κρατίδιο περίπου 2,1 εκατ. κατοίκων στην πρώην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία. Από την επανένωση του 1990 έχει χάσει περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της, ενώ εξακολουθεί να φέρει τα σημάδια του διαχωρισμού μεταξύ ανατολής και δύσης.

Την τελευταία δεκαπενταετία, πάντως, η περιοχή είχε αρχίσει να ανακάμπτει από την κατάρρευση της βιομηχανίας της μετά την επανένωση. Η ανεργία βρίσκεται στο 8%, όχι πολύ υψηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ το κρατίδιο έχει αναπτύξει ξανά τη χημική βιομηχανία του και έχει προσελκύσει επενδύσεις στους τομείς των μεταφορών και της πράσινης ενέργειας.

Οι ψηφοφόροι αγνόησαν τις προειδοποιήσεις επιχειρηματικών οργανώσεων, οικονομολόγων και του ίδιου του Μερτς ότι η ενίσχυση της αντιμεταναστευτικής AfD θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις ξένες επενδύσεις και να αποθαρρύνει την προσέλευση εξειδικευμένων εργαζομένων.

Με την προσέλευση στις κάλπες να είναι ασυνήθιστα υψηλή, εργαζόμενοι, άνδρες και νέοι ψηφοφόροι στήριξαν μαζικά το κόμμα.

Επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας ήταν ο 35χρονος Ούλριχ Ζίγκμουντ, ο οποίος αξιοποίησε ιδιαίτερα αποτελεσματικά το TikTok και συγκέντρωσε χιλιάδες ανθρώπους στις εκδηλώσεις του, υποσχόμενος να επαναφέρει «την παλιά, καλή και ασφαλή Γερμανία».

Η AfD κατάφερε επίσης να παραμερίσει πολιτικά τον χαρακτηρισμό της ως δεξιάς εξτρεμιστικής οργάνωσης από την υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας του κρατιδίου.

«Η AfD είναι πλέον μια εξαιρετικά ορατή πολιτική δύναμη, πολύ πιο αποτελεσματική στη μετάδοση του μηνύματός της από τα υπόλοιπα κόμματα», δήλωσε ο πολιτικός επιστήμονας του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου Τόρστεν Φάας.

Η τάση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν αναμένεται να αλλάξει σύντομα, δημιουργώντας σοβαρές δυσκολίες στην προσπάθεια της ομοσπονδιακής κυβέρνησης να παρουσιάσει μια θετική εικόνα για τη χώρα και τις προοπτικές της.

Ο Μερτς βρίσκεται ταυτόχρονα αντιμέτωπος με τη βαθιά κρίση της γερμανικής βιομηχανίας και την αντίδραση στις μεταρρυθμίσεις του συνταξιοδοτικού συστήματος, οι οποίες είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλείς στην ανατολική Γερμανία.

Η ανακοίνωση της Volkswagen για ένα ριζικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει σε 50.000 απολύσεις παγκοσμίως και στο κλείσιμο μεγάλων εργοστασίων στη Γερμανία, επιδείνωσε το κλίμα στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, η οποία προσπαθεί να ξεφύγει από χρόνια στασιμότητας.

Το υψηλό ενεργειακό κόστος, που έχει ενισχυθεί από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν, πρόσφερε στην AfD ένα ισχυρό πεδίο επίθεσης. Το κόμμα βρήκε ανταπόκριση στο επιχείρημα ότι η στήριξη του Βερολίνου προς το Κίεβο επιδείνωσε τις σχέσεις με τη Μόσχα και αύξησε τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ο Μερτς ανέλαβε την εξουσία το 2025 υποσχόμενος σκληρές μεταρρυθμίσεις για την αναζωογόνηση της οικονομίας. Εγκατέλειψε την παραδοσιακή δημοσιονομική αυτοσυγκράτηση της Γερμανίας και δεσμεύθηκε να δανειστεί εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ για την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων και την αναβάθμιση των υποδομών.

Οι εξαγγελίες, όμως, δεν έχουν ακόμη αποφέρει ορατά αποτελέσματα για τους πολίτες. Μεγάλες πλειοψηφίες ψηφοφόρων θεώρησαν την AfD καταλληλότερη για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες τους γύρω από την κοινωνική ασφάλεια, την ειρήνη στην Ευρώπη και την προσωπική οικονομική τους κατάσταση.

Η υποψήφια της Αριστεράς, Έβα φον Άνγκερν, αναγνώρισε ότι ο καγκελάριος «δεν ευθύνεται για τα πάντα». Όπως είπε, όμως, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ο Μερτς είχε μετατραπεί για πολλούς ψηφοφόρους στο «νούμερο ένα πρόσωπο μίσους» και στον βασικό λόγο απόρριψης του CDU και των υπόλοιπων καθιερωμένων κομμάτων.

Πηγή: Reuters