Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Καμία ενταξιακή πρόοδος για την Τουρκία χωρίς δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις

Οι ευρωβουλευτές της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων προειδοποιούν για «συνεχιζόμενη δημοκρατική οπισθοδρόμηση στην Τουρκία», ζητώντας μεταρρυθμίσεις και ισχυρότερη αντίδραση της ΕΕ.

«Παρότι επί του παρόντος η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ φαίνεται να ανακτά δυναμική, η Τουρκία χάνει αυτή την ευκαιρία λόγω έλλειψης δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων», καταλήγει η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε έκθεση που εγκρίθηκε την Τετάρτη.

Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις της τουρκικής κυβέρνησης περί δέσμευσής της για ένταξη στην ΕΕ, βασικές ελλείψεις που επηρεάζουν την ενταξιακή διαδικασία παραμένουν ανεπίλυτες, αναφέρει η έκθεση.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την τουρκική κυβέρνηση να αντιμετωπίσει τις συνεχιζόμενες ελλείψεις στους τομείς του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δημοκρατικών προτύπων, της ελευθερίας του Τύπου και άλλων θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και να σεβαστεί τις σχέσεις καλής γειτονίας και το διεθνές δίκαιο.

Τονίζουν, ειδικότερα, την ανάγκη να ενισχυθεί η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, να διαφυλαχθεί η ελευθερία της έκφρασης, να προστατευθούν οι δημοσιογράφοι και τα δικαιώματα των τοπικών αρχών, καθώς και να τερματιστούν οι πολιτικά υποκινούμενες δίκες.

Η έκθεση επικρίνει επίσης την περιορισμένη αντίδραση άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ και πολλών κρατών μελών σε αυτές τις εξελίξεις, προτρέποντάς τα να υιοθετήσουν πιο δυναμική στάση για την προάσπιση των δημοκρατικών προτύπων και του κράτους δικαίου στην Τουρκία.

Στρατηγική και γεωπολιτική σημασία

«Μολονότι η ενταξιακή διαδικασία βρίσκεται σε στασιμότητα από το 2018, η Τουρκία παραμένει χώρα στρατηγικής και γεωπολιτικής σημασίας και σύμμαχος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ», τονίζουν οι ευρωβουλευτές.

Επισημαίνοντας την αυξανόμενη παρουσία και επιρροή της σε τομείς ζωτικής σημασίας για τη διεθνή ασφάλεια και τα στρατηγικά συμφέροντα της ΕΕ, όπως η περιοχή του Εύξεινου Πόντου, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας, του Νότιου Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής, η έκθεση τονίζει τη σημασία της ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΕ - Τουρκίας σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας, ιδίως υπό το πρίσμα ενός μεταβαλλόμενου γεωπολιτικού τοπίου.

Επιπλέον, η έκθεση εξετάζει τις σχέσεις ΕΕ - Τουρκίας πέραν της διαδικασίας προσχώρησης σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, επαναλαμβάνοντας την έκκλησή της για την επανέναρξη όλων των σχετικών διαλόγων υψηλού επιπέδου και τη θέσπιση διαρθρωμένων διαλόγων σχετικά με την τομεακή συνεργασία για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων.

Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης και τονίζουν τη σημασία της συμμόρφωσης της Τουρκίας με τα εκκρεμή κριτήρια αξιολόγησης για την επανέναρξη της διαδικασίας ελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων (βίζα).

Η έκθεση καλεί επίσης την ΕΕ και τα κράτη μέλη να διατηρήσουν και, όπου είναι δυνατόν, να αυξήσουν τη χρηματοδοτική βοήθεια, ενισχύοντας τη στήριξη προς την τουρκική κοινωνία των πολιτών και προσφυγικές οργανώσεις.

Σεβασμός του διεθνούς δικαίου

Η έκθεση εκφράζει υποστήριξη για τον διάλογο Ελλάδας - Τουρκίας, όπως την σύνοδο κορυφής Μητσοτάκη-Ερντογάν του Φεβρουαρίου 2026, ως βήμα προς την αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, καταδικάζοντας τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις της ελληνικής κυριαρχίας, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής κατάχρησης του συστήματος NAVTEX, των παραβιάσεων της ελληνικής ΑΟΖ και της παρεμπόδισης κρίσιμων ενεργειακών έργων της ΕΕ, όπως το καλώδιο Great Sea Interconnector και ο αγωγός EastMed.

Επιπλέον, απορρίπτει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και καλεί την Τουρκία να σεβαστεί πλήρως το διεθνές δίκαιο και την UNCLOS, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος οριοθέτησης ΑΟΖ, ζητώντας την απόσυρση της άκυρης συμφωνίας Τουρκίας-Λιβύης, που παραβιάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Υπογραμμίζει ότι μια μη επιθετική και συνεργατική στάση από την Τουρκία είναι αναγκαία για την σταθερότητα της περιοχής και την επίλυση των διαφορών με βάση το διεθνές δίκαιο.

Το κείμενο επαναβεβαιώνει τη θέση του Κοινοβουλίου ότι η μόνη λύση στο κυπριακό πρόβλημα είναι μια δίκαιη, συνολική, βιώσιμη και δημοκρατική διευθέτηση, εντός του συμφωνηθέντος πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, στη βάση μιας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με ενιαία διεθνή νομική προσωπικότητα, ενιαία κυριαρχία, ενιαία ιθαγένεια και πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, στους συμφωνηθέντες τομείς σύγκλισης και στο πλαίσιο του ΓΓ του ΟΗΕ, καθώς και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τις αρχές και αξίες της ΕΕ. Χαιρετίζει τις πρόσφατες πρωτοβουλίες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, συμπεριλαμβανομένων των άτυπων συναντήσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ το 2025-2026, καθώς και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων.

Ταυτόχρονα, καταδικάζει τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, όπως η παράνομη εγκατάσταση κατοίκων στα Βαρώσια και ο σφετερισμός περιουσιών Ελληνοκυπρίων, ενώ ζητεί την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το νησί και τον σεβασμό της Πράσινης Γραμμής.

Τέλος, υπογραμμίζει ότι η προοπτική στενότερης συνεργασίας ΕΕ - Τουρκίας εξαρτάται από την πλήρη συμμόρφωση με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και την εποικοδομητική συμβολή της Άγκυρας στην επίλυση του κυπριακού, συμπεριλαμβανομένης της αποστρατιωτικοποίησης και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Τουρκία να σεβαστεί τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), συμπεριλαμβανομένης αυτής για τις δολοφονίες των Τάσσου Ισαάκ και Σολωμού Σολωμού, καθώς και να εκτελέσει τα διεθνή εντάλματα σύλληψης κατά των υπόπτων.

Επιπλέον, τονίζουν την ανάγκη τήρησης των συστάσεων της Επιτροπής της Βενετίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τις μειονότητες, όπως ο ελληνορθόδοξος πληθυσμός της Ίμβρου και της Τενέδου, καθώς και τον σεβασμό προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με αναγνώριση της νομικής του προσωπικότητας και του τίτλου του Οικουμενικού Πατριάρχη.

Εκφράζουν βαθιά ανησυχία για την έλλειψη προστασίας μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως η Αγία Σοφία και η Μονή Παναγίας Σουμελά, καθώς και για τις πράξεις βανδαλισμού εναντίον μειονοτικών χώρων λατρείας, ζητώντας την άμεση εφαρμογή των αποφάσεων της UNESCO.

Τονίζεται, τέλος, η ανάγκη σεβασμού των δικαιωμάτων των εγκλωβισμένων Ελληνοκυπρίων και της ελεύθερης πρόσβασης σε θρησκευτικούς χώρους, σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκίας.

Ο εισηγητής Sancho Nachez Amor (Σοσιαλιστές, Ισπανία) δήλωσε: «Παρά το γεγονός ότι δεν βλέπουμε κανένα λόγο για την επανέναρξη της διαδικασίας προσχώρησης, δεδομένης της επιδείνωσης των δημοκρατικών προτύπων και της αυξανόμενης καταστολής της αντιπολίτευσης και των επικριτικών φωνών, υπάρχει μια ευκαιρία να σημειωθεί πρόοδος στο υπόλοιπο της διμερούς τομεακής ατζέντας. Η στενότερη συνεργασία στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη περαιτέρω προόδου στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Ελπίζουμε επίσης να σημειωθεί πρόοδος στην εν εξελίξει πρωτοβουλία ‘Τουρκία χωρίς τρομοκρατία’, αλλά αυτό απαιτεί αποφασιστικότητα και προθυμία να αναληφθεί κάποιο ρίσκο».

Η έκθεση της επιτροπής εγκρίθηκε με 44 ψήφους υπέρ και 10 κατά και 17 αποχές και θα υποβληθεί προς ψήφιση σε προσεχή σύνοδο της ολομέλειας του Κοινοβουλίου.