Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να βλάψει την παγκόσμια οικονομία

Η σύγκρουση που μαίνεται στη Μέση Ανατολή θα δοκιμάσει την ανθεκτικότητα τής παγκόσμιας οικονομίας που έχει πληγεί από δασμούς και θα επιφέρει άλλες εμπορικές διαταραχές τον τελευταίο χρόνο. Μόλις μια εβδομάδα μετά την έναρξη της τελευταίας αναταραχής στην περιοχή, υπάρχουν ήδη σημάδια πίεσης στις προσεκτικά ενορχηστρωμένες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου: από τις εξαγωγές ρυζιού που έχουν κολλήσει στα λιμάνια της Ινδίας έως τις απότομες αυξήσεις στην τιμή των λιπασμάτων, κρίσιμων για την παραγωγή τροφίμων.

Ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή που θα διατηρεί τις τιμές της ενέργειας υψηλές θα μπορούσε να αυξήσει τον πληθωρισμό και, μαζί με αυτόν, τα επιτόκια, επιβαρύνοντας τους δανειολήπτες. Εν τω μεταξύ, οι απειλές για τα φορτηγά πλοία θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τις αλυσίδες εφοδιασμού, αυξάνοντας περαιτέρω τις τιμές για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Η διευρυνόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να έχει «πολύ μεγάλο αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία σε μια σειρά από δείκτες», όπως ο πληθωρισμός και η οικονομική ανάπτυξη, σύμφωνα με τον Dan Katz, αναπληρωτή διευθύνοντα σύμβουλο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Μέση Ανατολή: Η σοβαρότητα των οικονομικών συνεπειών θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια τους

Πριν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ που επιτέθηκαν στο Ιράν το Σαββατοκύριακο, το ΔΝΤ ανέμενε ότι η παγκόσμια οικονομία θα αναπτυσσόταν κατά 3,3% φέτος. Το ταμείο δεν έχει ακόμη αλλάξει τις προοπτικές του, λέγοντας ότι είναι «πολύ νωρίς» για να αξιολογήσει τον οικονομικό αντίκτυπο. Ωστόσο, δήλωσε επίσης ότι «παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις» και απαριθμεί ορισμένους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων διαταραχών στο εμπόριο, «εκρήξεων στις τιμές της ενέργειας» και «αστάθειας στις χρηματοπιστωτικές αγορές».

Οι τιμές της ενέργειας είναι το κλειδί

Η επίδραση της σύγκρουσης στην παγκόσμια οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις τιμές της ενέργειας, οι οποίες εκτοξεύτηκαν αυτή την εβδομάδα λόγω ανησυχιών για την προσφορά. Το αργό πετρέλαιο Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς πετρελαίου, διαπραγματεύεται σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και περισσότερους από 18 μήνες. Ο κύριος κίνδυνος εδώ είναι το παρατεταμένο κλείσιμο των κρίσιμων Στενών του Ορμούζ, τα οποία είναι ουσιαστικά ο μόνος τρόπος για τη μεταφορά του άφθονου πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής στον υπόλοιπο κόσμο. Η στενή πλωτή οδός, που πλαισιώνεται από το Ιράν από τη μία πλευρά και το Ομάν από την άλλη, αποτελεί συνήθως αγωγό για περίπου το ένα πέμπτο της ημερήσιας παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

Με τα στενά σχεδόν αδιάβατα, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου έχουν επίσης εκτοξευθεί στα ύψη και θα μπορούσαν να υπερδιπλασιαστούν από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν πριν από τον πόλεμο, εάν οι αποστολές μέσω των Στενών σταματήσουν για περισσότερο από δύο μήνες, σύμφωνα με την Goldman Sachs. Οι ευρωπαϊκές τιμές εξακολουθούν να είναι πολύ χαμηλότερες από αυτές που σημειώθηκαν το 2022, μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά τα αποθέματα της περιοχής είναι πολύ χαμηλότερα από ό,τι τα τελευταία χρόνια και θα πρέπει να αναπληρωθούν πριν από τον επόμενο χειμώνα με δυνητικά πολύ μεγαλύτερο κόστος.

Ο πληθωρισμός τιμών καταναλωτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση — ο οποίος διαμορφώθηκε στο 2% τον Ιανουάριο — θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα εάν η σύγκρουση συνεχιστεί για αρκετούς μήνες, σύμφωνα με τον Holger Schmieding, επικεφαλής οικονομολόγο της τράπεζας Berenberg. Και σε αυτό το σενάριο, η οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσε να μειωθεί έως και κατά μισή ποσοστιαία μονάδα, δήλωσε στο CNN. 

Οι οδηγοί πληρώνουν ήδη υψηλότερες τιμές στα πρατήρια. Την Τετάρτη, η μεγαλύτερη ένωση αυτοκινήτων της Ευρώπης, η ADAC, δήλωσε ότι οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ έχουν αυξηθεί κατά διψήφιο ποσοστό στη Γερμανία την τελευταία εβδομάδα. Οι τιμές της βενζίνης έχουν επίσης αυξηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, βρίσκονται τώρα στο υψηλότερο επίπεδό τους εδώ και 11 μήνες — και οι μικρές επιχειρήσεις αισθάνονται την πίεση. Εάν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα για αρκετούς μήνες, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ θα μπορούσε να αυξηθεί από 2,4% τον Ιανουάριο σε 3% μέχρι το τέλος του έτους, δήλωσε η Goldman Sachs. Αυτό θα μπορούσε να δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την επίτευξη μείωσης των επιτοκίων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ φέτος.

Εν τω μεταξύ, η Ασία είναι ακόμη πιο ευάλωτη σε ένα παρατεταμένο σοκ στις τιμές της ενέργειας. Περίπου το 80-90% του αργού πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που μεταφέρεται μέσω των Στενού του Ορμούζ προορίζεται για την περιοχή, με την Κίνα να αποτελεί σημαντικό αγοραστή, σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων Capital Economics. Ο πόλεμος έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη στιγμή για την Κίνα, η οποία την Πέμπτη έθεσε τον χαμηλότερο στόχο οικονομικής ανάπτυξης εδώ και δεκαετίες.

«Οι περισσότερες οικονομίες στην Ασία βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση και αντιμετωπίζουν υψηλότερο πληθωρισμό ως αποτέλεσμα των επιθέσεων στο Ιράν», έγραψαν σε σημείωμα την Τρίτη οι οικονομολόγοι της Capital Economics για την Ασία, προσθέτοντας ότι ο πληθωρισμός θα αυξηθεί κατά μισή ποσοστιαία μονάδα στις περισσότερες χώρες εάν οι τιμές του αργού Brent παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα.

Οι συνέπειες στην εφοδιαστική αλυσίδα

Παράλληλα με τις τιμές της ενέργειας, οι ασιατικές οικονομίες θα μπορούσαν να πληγούν μέσω ενός άλλου καναλιού: των εξαγωγών. Η Ινδία ήδη αισθάνεται τον πόνο. Περισσότεροι από 400.000 μετρικοί τόνοι ρυζιού μπασμάτι που καλλιεργείται στη χώρα για εξαγωγή έχουν κολλήσει σε ινδικά λιμάνια ή υπό διαμετακόμιση, καθώς ο πόλεμος διαταράσσει τις θαλάσσιες οδούς σε όλη τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με τον Σατίς Γκόελ, πρόεδρο του Πανινδικού Συνδέσμου Εξαγωγέων Ρυζιού. Περίπου το 75% των ετήσιων εξαγωγών ρυζιού μπασμάτι της Ινδίας, ή περίπου 6 εκατομμύρια τόνοι, πηγαίνουν στη Μέση Ανατολή, δήλωσε στο CNN.

Η Μέση Ανατολή έχει γίνει ένας σημαντικός προορισμός για τους Ασιάτες εξαγωγείς που έχουν πληγεί από τους αυξανόμενους δασμούς των ΗΠΑ, σύμφωνα με την Deepali Bhargava, επικεφαλής έρευνας Ασίας-Ειρηνικού στην τράπεζα ING. Εάν η σύγκρουση συνεχιστεί, η Ινδία και η Κίνα κινδυνεύουν να χάσουν τα περισσότερα, έγραψε σε σημείωμά της τη Δευτέρα. Οι ακινητοποιημένες εξαγωγές ρυζιού της Ινδίας υποδεικνύουν μια μεγαλύτερη ανησυχία: την πιθανότητα ευρύτερων διαταραχών στο παγκόσμιο εμπόριο και την παραγωγή τροφίμων.

Εκτός από την αύξηση του κόστους των εισροών, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε συμφόρηση σε λιμάνια πολλά μίλια μακριά από τις μάχες και να καθυστερήσει τις αποστολές αγαθών σε όλο τον κόσμο, καθώς τα πλοία ανακατευθύνονται. Για παράδειγμα, τα εμπορευματοκιβώτια με προορισμό τη Μέση Ανατολή αρχίζουν να συσσωρεύονται στα λιμάνια της Ινδίας, αφού αρκετές μεγάλες μεταφορικές εταιρείες ανέστειλαν τις μεταφορές προς την περιοχή, σύμφωνα με τον Judah Levine, επικεφαλής έρευνας στην εταιρεία logistics Freightos. Όσο περισσότερο διαρκεί η αναστάτωση, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες οι ελλείψεις εμπορευματοκιβωτίων και η μειωμένη μεταφορική ικανότητα να γίνουν αισθητές και αλλού, ανέφερε σε σημείωμά του την Πέμπτη.

Οι αεροπορικές μεταφορές εμπορευμάτων θα μπορούσαν να επηρεαστούν ακόμη περισσότερο, καθώς πολλά αεροπλάνα έχουν καθηλωθεί στη Μέση Ανατολή και ο εναέριος χώρος στην περιοχή έχει περιοριστεί αυστηρά. Για παράδειγμα, η Adidas προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι ορισμένες αποστολές που αποστέλλονται μέσω αεροπορικών μεταφορών ενδέχεται να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις.

Πηγή: CNN