Τζαφάρ Παναχί: «Για μένα, αυτό το καθεστώς έχει καταρρεύσει»

«Την ώρα που σας μιλάω, το μυαλό και η καρδιά μου βρίσκονται εκεί». Με αυτά τα λόγια ο Ιρανός σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί περιέγραψε, από το Λος Άντζελες, τη σχέση του με τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν το Ιράν. Ο Παναχί έδινε συνέντευξη στο CNN στις 8 Ιανουαρίου, ενώ προωθούσε τη νέα του ταινία It Was Just an Accident, ένα θρίλερ που διαδραματίζεται στην Τεχεράνη και βρίσκεται στο επίκεντρο της φετινής κινηματογραφικής περιόδου βραβείων.

Οι διαδηλώσεις, που πυροδοτήθηκαν από τη βαθιά οικονομική κρίση, εξελίχθηκαν στις πιο βίαιες των τελευταίων ετών, με τις αρχές να απαντούν με σκληρή καταστολή. Σύμφωνα με αμερικανική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τουλάχιστον 2.403 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί και πάνω από 18.000 έχουν συλληφθεί.

«Αυτό που συμβαίνει τώρα είναι διαφορετικό», λέει ο Παναχί. «Για μένα, αυτό το καθεστώς έχει καταρρεύσει σε κάθε επίπεδο: πολιτικά, οικονομικά, ιδεολογικά, ακόμη και περιβαλλοντικά. Έχει απομείνει μόνο ένα κέλυφος. Το ερώτημα είναι πόσο θα αντέξει».

Η νέα του ταινία κοιτάζει ευθέως ένα πιθανό «μετά». Η πλοκή ξεκινά όταν ένας πρώην κρατούμενος απαγάγει έναν άνδρα που πιστεύει πως ήταν ο βασανιστής του. Η αμφιβολία τον οδηγεί να συμβουλευτεί άλλους πρώην κρατούμενους, οι οποίοι διχάζονται: εκδίκηση ή συγχώρεση; Το ηθικό αυτό δίλημμα λειτουργεί ως αλληγορία για μια ολόκληρη κοινωνία. «Το ερώτημα είναι αν ο κύκλος της βίας θα συνεχιστεί ή αν θα τελειώσει», λέει ο σκηνοθέτης.

Ο Παναχί θυμάται και το πλήγμα στις φυλακές Εβίν κατά τη διάρκεια της δωδεκαήμερης σύγκρουσης Ισραήλ–Ιράν το καλοκαίρι του 2025. Ένας πύραυλος χτύπησε πτέρυγα όπου ο ίδιος είχε φυλακιστεί στο παρελθόν. «Οι πύλες έπεσαν, οι τοίχοι κατέρρευσαν και οι κρατούμενοι έτρεξαν να σωθούν». Όταν επλήγη και η διπλανή πτέρυγα, όπου βρίσκονταν ανακριτές, οι κρατούμενοι «χωρίς δισταγμό άρχισαν να απεγκλωβίζουν ανθρώπους από τα ερείπια». Όχι από συγχώρεση, αλλά γιατί «επικράτησε το ανθρώπινο ένστικτο».

Μέχρι πρόσφατα, μια τέτοια συνέντευξη ήταν αδύνατη. Ο Παναχί συνελήφθη για πρώτη φορά το 2010, καταδικάστηκε σε εξαετή φυλάκιση και του επιβλήθηκε 20ετής απαγόρευση εξόδου από τη χώρα, ομιλιών στα ΜΜΕ και κινηματογραφικής δραστηριότητας. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε να γυρίζει ταινίες με ανορθόδοξους τρόπους: το This Is Not a Film γυρίστηκε με iPhone σε κατ’ οίκον περιορισμό, το Taxi μέσα σε ταξί στην Τεχεράνη, ενώ στο No Bears υποδύεται έναν σκηνοθέτη σε εξορία.

Το It Was Just an Accident είναι η πρώτη του ταινία μετά την άρση της απαγόρευσης. Κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες και έκανε τον Παναχί τον μοναδικό εν ζωή σκηνοθέτη που έχει αποσπάσει τα κορυφαία βραβεία στα φεστιβάλ Βενετίας, Βερολίνου και Καννών. Παρά τη διεθνή αναγνώριση, στο Ιράν οι διώξεις συνεχίζονται. Πρόσφατα καταδικάστηκε ερήμην σε έναν χρόνο φυλάκιση και διετή απαγόρευση ταξιδιών για «προπαγάνδα κατά του πολιτικού συστήματος».

Ο ίδιος δηλώνει ότι, μόλις ολοκληρωθεί η περίοδος των βραβείων, σκοπεύει να επιστρέψει στο Ιράν. «Δεν είναι ηθικό να εγκαταλείψω τους ανθρώπους που δούλεψαν τόσο σκληρά για αυτή την ταινία», λέει. Και, παρά τις απαγορεύσεις και τις διώξεις, παραμένει κατηγορηματικός: «Όταν μου επέβαλαν 20 χρόνια απαγόρευση να δουλεύω, κατάλαβα ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μην κάνω ταινίες. Ένας κινηματογραφιστής αισθάνεται ζωντανός μόνο όταν δημιουργεί».

Πηγή: CNN