Αναζητώντας την ιδεολογία πίσω από το «Woke»

Στην εκπνοή του χρόνου έγινε ένα από τα ζητήματα που επανήλθαν στο δημόσιο διάλογο, μάλιστα και στα ελληνικά πράγματα. Η πρόσφατη εκλογή Τραμπ, σε συνδυασμό με μία συζήτηση του Έλληνα πρωθυπουργού με τον φιλόσοφο και συγγραφέα Πασκάλ Μπρυκνέρ, έφερε ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της «woke ατζέντας», την «τυραννία της μειοψηφίας», τον άκρατο δικαιωματισμό και τις επιδράσεις αυτού στις δυτικές κοινωνίες. Πολλοί είναι εκείνοι που δεν καταδέχονται καν να συζητήσουν περί woke θεματολογίας: «είναι ένα (ακρο)δεξιό κατασκεύασμα» θα αποφανθούν με στόμφο, «που το έχουν κατασκευάσει μερικά λευκά αρσενικά, φοβούμενα την εξαφάνιση των προνομίων και της εξουσίας τους». Βολική άποψη αυτή για όποιον δεν θέλει να ανοίξει καθόλου μία συζήτηση, που ίσως ενοχλήσει ατζέντες και στοχεύσεις.

Το «woke» δεν είναι κάτι που θα πρέπει να αντιμετωπίζεται αφελώς ως ένα μειονοτικό καπρίτσιο, που ξεπήδησε αυθόρμητα μέσα από τους αγώνες για δικαιώματα και ελευθερίες. Στην πραγματικότητα, τα θεμέλιά του είναι ιδεολογικά, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι το woke εμπεριέχει μία πλήρη εικόνα για το πώς είναι ο κόσμος, πώς πρέπει να είναι και με τι βήματα θα πάμε προς εκείνη την -υποτιθέμενα σωστή- κατεύθυνση. Η woke ιδεολογία είναι η μετεξέλιξη του πολιτισμικού μαρξισμού, για αυτό και προβάλλει συνεχώς την ιδέα της αέναης σύγκρουσης, που οδηγεί με τη σειρά της στην αποδόμηση: καμία παραχώρηση, κανένα δικαίωμα δεν είναι αρκετά, πρέπει να συγκρουόμαστε συνεχώς, να δίνουμε έμφαση σε εκείνα που μας χωρίζουν, να κατακερματιζόμαστε σε ολοένα και μικρότερες φατρίες συμφερόντων και επιθυμιών, έως ότου νικήσουμε επιτέλους την καταπίεση της καθεστηκυίας τάξης. Βεβαίως, το «κατεστημένο» αλλάζει μορφή ανάλογα με το ποιο πολιτισμικό υπόβαθρο προσφέρει το μεγαλύτερο οπλοστάσιο. Μπορεί λοιπόν στη Γαλλία το woke να προσκολληθεί στον ριζοσπαστικό φεμινισμό και να τα βάζει με τους άντρες και στην Αμερική να εστιάσει στη φυλή και να φυτέψει την ιδέα φυλετικών προνομίων (τα οποία στην Αμερική είναι ταξικά προνόμια στην πραγματικότητα, αλλά αυτό είναι μία άλλη συζήτηση). Τέλος, μπορεί να φτάσει στην αμφισβήτηση ακόμη και των πιο παραδεδεγμένων εννοιών, επιστημονικά κατοχυρωμένων, όπως είναι το φύλο. Μία διαδικτυακή αναζήτηση για την υπόθεση της κλινικής παιδιών για αλλαγές φύλου «Tavistock» στη Μ. Βρετανία, είναι αρκετή για να διαπιστώσει κανείς πόσο κακό μπορεί να γίνει. Διότι, εάν και το φύλο είναι κοινωνική κατασκευή, τότε κι αυτό μπορούμε να το ανακατασκευάσουμε στα μέτρα μας, κι αυτό ιδεολογικό προϊόν είναι τελικά, θα καμφθεί στη θέλησή μας και στον αγώνα μας.

«Αφύπνιση» σημαίνει στην κυριολεξία το «woke». Ωστόσο, πλέον η αφύπνιση αυτή δεν στοχεύει να προειδοποιήσει σε σχέση με αδικίες και αμαρτήματα του ιστορικού παρελθόντος, αλλά επιχειρεί να στρέψει το ενδιαφέρον στη διάλυση παγιωμένων προτύπων, παραδόσεων, αξιών και στερεοτύπων. Ακόμη και τα στερεότυπα που έχουν επιβιώσει σε βάθος χρόνου, κάποια δόση αλήθειας θα ενέχουν, κάποια οργανική σχέση με την πραγματικότητα κρύβεται από πίσω. Δεν αφορά όμως αυτό όσους θέλουν να βλέπουν τις δυτικές κοινωνίες ως δομές καταπίεσης, διακρίσεων, πατριαρχίας και αποικιοκρατίας. Ούτε πρόκειται οι ένθερμοι υποστηρικτές του «γουοκισμού» να κάτσουν και να αναλογιστούν σοβαρά εάν τα εργαλεία αμφισβήτησης και συλλογισμού τους τα έδωσε έτοιμα η ίδια η Δύση, που τόσο πολύ απεχθάνονται. Ούτε και θα ενδιαφερθούν να αναγνωρίσουν την αξία των πολυάριθμων πνευματικών επαναστάσεων, που έφεραν τις δυτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες -με όλες τους τις πληγές- στο σημείο που βρίσκονται σήμερα. Διότι σήμερα επανάσταση θεωρείται να γράφουμε για κάποιον χρησιμοποιώντας το άρθρο τ@, κι ας μην βγάζει κανένα νόημα. Αφού το κάνει κι ο αγαπημένος μας influencer, κάποια φοβερή και τρομερή αντίσταση στο σύστημα θα κρύβεται από πίσω, δεν μπορεί.

Τι θέλει πραγματικά ο γουκοκισμός; Δικαιώματα και ελευθερίες για όλους, όλες (και όλ@); Όχι, εκείνο που θέλει είναι ό,τι και κάθε μαρξιστικό προϊόν ιδεολογικής σκέψης: εξουσία. Εάν δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιηθεί το πάλαι ποτέ προλεταριάτο, εάν η ιδέα επανάστασης με βάση ένα διεθνιστικό ταξικό κριτήριο απέτυχε παταγωδώς, τότε επιστρατεύονται άλλου είδους συσσωματώσεις. Με κριτήρια φυλής και εθνικότητας, κριτήρια φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, γλώσσας, ηλικίας και ό,τι άλλο φανεί χρήσιμο στην πορεία. Αυτό είναι άλλωστε το κλειδί που πιστεύει ότι κατέχει το «woke»: η συνεχής κατασκευή εχθρών προς διάλυση και αποδόμηση. Όταν όμως αυτοί οι δήθεν «εχθροί» αρχίζουν και αφορούν μεγάλα τμήματα των κοινωνιών, τότε τα συντηρητικά αντανακλαστικά που αναπόφευκτα ενεργοποιούνται θα βάλουν τον γουοκισμό στη θέση του. Κι ας πασχίζουν μάταια οι υπέρμαχοί του να βλέπουν παντού τυραννίες, σε ένα κυνήγι ακροδεξιών μαγισσών.