Γιατί 220 άτομα αρνήθηκαν ένα λαχείο των 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων;

Τα media κατακλύζονται συχνά από ειδήσεις για διάσημους, οι οποίοι παρά τον πλούτο που διαθέτουν, οδηγούνται στα ναρκωτικά και σε άλλες καταχρήσεις, ακόμα και στην αυτοκτονία. Τα περιστατικά αυτά οδηγούν στο εξής απλό ερώτημα: πώς γίνεται οι άνθρωποι με τόση οικονομική ευμάρεια να αισθάνονται τόση δυστυχία. Την ίδια στιγμή οι περισσότεροι χρησιμοποιούν την έκφραση: «Τα λεφτά δεν φέρνουν την ευτυχία». Διαπιστώνεται λοιπόν ότι όσον αφορά το ζήτημα του πλούτου οι απόψεις μάλλον διίστανται. 

Σε πρόσφατη έρευνα των ψυχολόγων Paul Bain και Renata Bongiorno, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Sustainability, ρωτήθηκαν περίπου 220 άτομα σε 33 διαφορετικές χώρες σχετικά με το ποσό του πλούτου που θα χρειάζονταν για να ζήσουν την ιδανική για εκείνους ζωή. Με βάση την απάντηση που έδωσε ο καθένας τους, του ζητήθηκε να διαλέξει ποιο θα ήταν το ακριβές ποσό που θα ήθελε να κερδίσει σε ένα λαχείο αξίας από 10.000 δολάρια έως και 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Το ποσό των 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων συμβόλιζε στο πλαίσιο της έρευνας την συνθήκη του απεριόριστου πλούτου.

Οι περισσότεροι θα φαντάζονταν ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για ψευδο-δίλημμα και θα θεωρούσαν δεδομένο ότι όλοι θα επέλεγαν το ποσό των 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, στην εποχή του υπέρμετρου καταναλωτισμού και της αποδόμησης των ιδανικών ζωών παρατηρείται η τάση των ανθρώπων να αντιμετωπίζουν με κάποιο σκεπτικισμό το πρότυπο του εκατομμυριούχου. Η πλειονότητα των συμμετεχόντων ανέφερε μάλιστα πως θα προτιμούσε να κερδίσει 1 εκατομμύριο δολάρια ή 10 εκατομμύρια δολάρια. «Η συνθήκη του να έχει κανείς οτιδήποτε επιθυμεί, μπορεί να δημιουργήσει κοινωνική πίεση στους ανθρώπους κυρίως με την αγορά πληθώρας αγαθών που δεν θέλουν πραγματικά», δήλωσε στο Δελτίο Τύπου ο Bain, επικεφαλής της μελέτης και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bath του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η επιλογή του λαχείου του ενός εκατομμυρίου, την οποία πρότειναν κάποιοι από τους συμμετέχοντες του πειράματος, αντιστοιχεί ουσιαστικά σε 25.000 δολάρια ετησίως. Η παραπάνω αναλογία προέκυψε με βάση ένα άτομο 38 ετών και με προσδόκιμο ζωής την ηλικία των 78. Αυτοί που δεν επέλεξαν απεριόριστο πλούτο ισχυρίστηκαν ότι ένα μέσο ποσό χρημάτων αρκούσε για να τους κάνει ευτυχισμένους. Από το πείραμα στο οποίο συμμετείχαν άνθρωποι από όλες τις χώρες, δεν έλειψαν οι περιπτώσεις αυτών που είπαν ότι θα δέχονταν τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Χαρακτηριστικά τα ποσοστά αυτών διαμορφώθηκαν ως εξής: 39% των Ινδονήσιων συμμετεχόντων, 32% των Αμερικανών, 8% των Κινέζων και 8% των Ρώσων.

Στην πραγματικότητα, καμία από τις επιλογές δεν είναι αδικαιολόγητη. Ο άνθρωπος παρουσιάζει συνήθως μια ανάγκη να καταναλώνει αγαθά και υπηρεσίες, γεγονός που σύμφωνα με την οικονομική επιστήμη, είναι εξαιρετικά απαραίτητο για την ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας. Θεωρητικά, το να είναι κανείς πλούσιος δεν συνεπάγεται ότι είναι και άπληστος, καθώς μπορεί να αξιοποιεί τα χρήματά του για καλό σκοπό. Η συμβολή σε κοινωνικά ζητήματα αναφέρθηκε ως προτεραιότητα από αυτούς που θα έπαιρναν τα 100 δισεκατομμύρια. Στην τελική όμως δεν θα ήταν παράλογο να επιθυμούσαν να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα απλώς για τον εαυτό τους, τους φίλους και την οικογένειά τους.

Τα πρότυπα της σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας που μας βομβαρδίζουν, οι φρενήρεις ρυθμοί ζωής και οι ψυχολογικές τους επιπτώσεις κάνουν τη ζωή του Elon Musk και του Jeff Bezos, να μοιάζουν ιδανικές. Σύμφωνα με άλλες μελέτες, ο πλούτος ως έναν βαθμό συνδέεται με την αίσθηση ικανοποίησης και την ευτυχία. Ευτυχώς όμως πάντοτε θα υπάρχει η γνώμη εκείνων, την οποία είναι σκόπιμο να ανακαλέσουμε στο νου μας αν κάποτε μας τεθεί ένα ερώτημα, αντίστοιχο με αυτό της έρευνας. Μια τέτοια ρήση είναι αυτή του Επίκτητου, ο οποίος έγραψε: «Ο πλούτος δεν συνίσταται στο να έχεις μεγάλα υπάρχοντα, αλλά στο να έχεις λίγα θέλω».