«Το Έγκλημα και η Τιμωρία»: Το κλασικό έργο του Φ. Ντοστογιέφκσι σε μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Λίγα βιβλία έχουν σημαδέψει την ανθρωπότητα με τον τρόπο που την σημάδεψε το ψυχογραφικό αριστούργημα «Το Έγκλημα και η Τιμωρία» του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. Ολοκληρωμένο το 1866, το μυθιστόρημα πραγματεύεται την εσωτερική διαδρομή ενός πρώην φοιτητή νομικής, του Ροντιόν Ρασκόλνικοφ, που πλέον ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας στην Αγία Πετρούπολη, αφότου έχει διαπράξει ένα φρικτό έγκλημα, έχοντας σχηματίσει την ιδέα ότι ανήκει στους λίγους εκλεκτούς που έχουν το δικαίωμα να υπερβαίνουν τον νόμο. Ο ήρωας προχωράει από την ύβρη στην παραδοχή της ενοχής και από την εσωτερική διάλυση στην αναζήτηση της λύτρωσης, μέσα στις συγκλονιστικές σελίδες του πρώτου πολύ σημαντικού έργου της ώριμης περιόδου του Ρώσου συγγραφέα. Τώρα, το μνημειώδες μυθιστόρημα κυκλοφορεί στα ελληνικά σε μια «ιστορικής» σημασίας έκδοση από τις Εκδόσεις Historia, σε μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, συνοδευόμενο από μία παρουσίαση που έγραψε το 1889 στην «Εφημερίδα» ο Εμμανουήλ Ροΐδης, εν είδει προλόγου.

Ο μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης ξεκίνησε να μεταφράζει το έργο το 1889, για λογαριασμό της «Εφημερίδας», όπου δημοσιεύθηκε σε 106 συνέχειες-επιφυλλίδες, φέρνοντας για πρώτη φορά το ελληνικό αναγνωστικό κοινό σε επαφή με το έργο του Ρώσου κλασικού. Το μνημειώδες αυτό μεταφραστικό εγχείρημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη παρέμεινε για δεκαετίες ανώνυμο, ενώ χρειάστηκε να περάσει ένας ολόκληρος αιώνας για να εκδοθεί για πρώτη φορά σε βιβλίο, το 1992, από τις Εκδόσεις Ιδεόγραμμα. Η συγκεκριμένη μετάφραση αποτελεί ένα μοναδικό πολιτισμικό τεκμήριο, καθώς φέρνει κοντά δύο κορυφαίες μορφές της ρωσικής και της ελληνικής λογοτεχνίας.

Σήμερα, πολλά χρόνια αφότου η ιστορική εκείνη έκδοση του έργου «Το Έγκλημα και η Τιμωρία» από τις Εκδόσεις Ιδεόγραμμα παρέμεινε εξαντλημένη, οι Εκδόσεις Historia πήραν την πρωτοβουλία να επαναφέρουν το κείμενο πλήρες και φιλολογικά τεκμηριωμένο. Σε επιμέλεια του Κωνσταντίνου Κούκουνα, η έκδοση επιδεικνύει τη σπουδαιότητα της παπαδιαμαντικής μετάφρασης και κάνει το κείμενο ξανά διαθέσιμο στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Κορυφαίος ψυχογράφος, ο Ντοστογιέφκσι γράφει με συγκλονιστική οξυδέρκεια ακολουθώντας τον ήρωα του βιβλίου από τον ιδεασμό του εγκλήματος, μέχρι την στιγμή που το κάνει πράξη, και σημαντικότερα κατά την περίοδο όπου αναλογίζεται την πράξη αυτή, φτάνοντας από την αλαζονεία στην παράκληση για συγχώρεση, δημιουργώντας έτσι ένα από τα βιβλία που άνοιξαν τον δρόμο για τον Μοντερνισμό και την λογοτεχνία του 20ου αιώνα.