Ο αντισημιτισμός στις ΗΠΑ, μια προειδοποίηση

Σε ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ, ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Τσακ Σούμερ περιγράφει την αμερικανοεβραϊκή εμπειρία και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ανησυχητική αναζωπύρωση του αντισημιτισμού. Σύμφωνα με τον Σούμερ, ο αντισημιτισμός έχει (ξανα)γίνει καθημερινή πραγματικότητα: εβραϊκές συναγωγές στοχοποιούνται, Εβραίοι φοιτητές παρενοχλούνται και θεωρίες συνωμοσίας για τους Εβραίους κυκλοφορούν σε αφθονία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Τσακ Σούμερ, αν και καταπιάνεται με τις ιστορικές, πολιτικές, πολιτιστικές και διεθνείς δυνάμεις που έχουν οδηγήσει στην ανησυχητική άνοδο του αντισημιτισμού στις ΗΠΑ στον 21ο αιώνα, διατηρεί τον προσωπικό του τόνο περιγράφοντας τη διαδρομή του από το Μπρούκλιν της δεκαετίας του 1960 και το Χάρβαρντ της δεκαετίας του 1970 μέχρι το ασφαλές καταφύγιο όπου βρέθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2021. Στο βιβλίο του «Ο αντισημιτισμός στην Αμερική» που έχει υπότιτλο «Μια προειδοποίηση» υπενθυμίζει στους αναγνώστες τα μαθήματα της ιστορίας και τι μπορεί να συμβεί όταν το αρχαιότερο μίσος στον κόσμο αφεθεί ανεξέλεγκτο.

Αν και οι ΗΠΑ θεωρούνται πιο ανεκτική χώρα από πολλές άλλες έναντι των Εβραίων, τα αντισημιτικά επεισόδια δεν έλειψαν. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά ήταν η Διαταγή Αρ. 11 του Οδυσσέα Γκραντ το 1862: κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, ο στρατηγός Ulysses S. Grant εξέδωσε διαταγή που απέλαυνε όλους τους Εβραίους από στρατιωτικές περιοχές στο Τενεσί, στο Μισισίπι και στο Κεντάκι, κατηγορώντας τους συλλογικά για λαθρεμπόριο. Τη διαταγή ανέστειλε λίγες μέρες αργότερα ο πρόεδρος Αβραάμ Λίνκολν, αλλά είχε ήδη προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στις εβραϊκές κοινότητες. Στη συνέχεια, το 1913-1915, ο Leo Frank, Εβραίος εργοστασιάρχης από το Μπρούκλιν, κατηγορήθηκε στην πολιτεία της Τζόρτζια —με αμφίβολα στοιχεία και σε δίκη-παρωδία— για τον φόνο μιας ανήλικης εργάτριας. Αν και η ποινή του μετατράπηκε από θάνατο σε ισόβια, ο όχλος εισέβαλε στη φυλακή και τον λίντσαρε. Το γεγονός αναζωπύρωσε τη δράση της Κου Κλουξ Κλαν αλλά οδήγησε επίσης στη δημιουργία της Anti-Defamation League (ADL), ένα παρατηρητήριο εναντίον των αντιεβραϊκών διακρίσεων. Το 1920-1940, πολλά πανεπιστήμια των ΗΠΑ, όπως το Χάρβαρντ και το Γέιλ, επέβαλαν ποσοστώσεις (numerus clausus) για να περιορίσουν την εισαγωγή Εβραίων φοιτητών, εξαιτίας των προκαταλήψεων για τη «διαφορετικότητα» ή την «επικινδυνότητά» τους. Την ίδια εποχή, ο καθολικός ιερέας και ραδιοφωνικός παραγωγός Τσαρλς Κόγκλιν ασκούσε μεγάλη επιρροή με εκατομμύρια ακροατές διαδίδοντας αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας: επιτέθηκε στους Ρότσιλντ ως «τοκογλύφους», υπερασπίστηκε τον Χίτλερ και δημοσίευε το «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών». Το 1939, όταν το πλοίο St. Louis, γεμάτο Εβραίους που προσπαθούσαν να διαφύγουν από τη ναζιστική Γερμανία, ζήτησε να προσαράξει στη Νέα Υόρκη, η κυβέρνηση των ΗΠΑ αρνήθηκε να το δεχτεί, όπως έκαναν εξάλλου η Κούβα και ο Καναδάς. Το πλοίο επέστρεψε στην Ευρώπη και πολλοί από τους επιβάτες έχασαν αργότερα τη ζωή τους στο Ολοκαύτωμα. Αυτή η υπόθεση έχει καταγραφεί στην ταινία «Το ταξίδι των καταραμένων» του Στιούαρτ Ρόζενμπεργκ (1976) με την Φέι Ντάναγουεϊ, τον Μαξ φον Σίντοφ και τον Όσκαρ Βέρνερ.

Πριν από τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, πολλά προάστια αμερικανικών μεγαλουπόλεων (π.χ. Levittown) απαγόρευαν την πώληση ακινήτων σε Εβραίους (όπως και σε μαύρους), ενώ λέσχες, country clubs και εταιρείες είχαν «gentlemen's agreements» για να αποκλείουν Εβραίους από τη συμμετοχή. Εβραίοι επαγγελματίες δυσκολεύονταν να βρουν δουλειά σε μεγάλες νομικές ή χρηματοπιστωτικές εταιρείες (π.χ. η Goldman Sachs ήταν αρχικά «εβραϊκή» τράπεζα γιατί οι άλλες τους απέκλειαν). Μετά τον πόλεμο, καθώς οι Εβραίοι διέπρεπαν σε όλους τους τομείς, ο αντισημιτισμός υποχώρησε, αν και ο φθόνος ίσως ενισχύθηκε.

Πιο πρόσφατα, το 2018, ένοπλος επιτέθηκε στη συναγωγή Tree of Life στο Πίτσμπεργκ της Πενσυλβάνια, σκοτώνοντας 11 άτομα. Ήταν η πιο θανατηφόρα αντισημιτική επίθεση στην αμερικανική ιστορία. Ο δράστης είχε ποστάρει στο διαδίκτυο θεωρίες συνωμοσίας κατά των Εβραίων. Στον 21ο αιώνα, ανάμεσα στις θεωρίες συνωμοσίας που διακινούνται, κινήματα όπως το QAnon, καθώς και λευκοί εθνικιστές, αναπαράγουν παλιές αντισημιτικές θεωρίες: ότι οι Εβραίοι ελέγχουν τα media, τις τράπεζες και το Χόλιγουντ, κι ότι χρηματοδοτούν τη «Μεγάλη Αντικατάσταση»