Η βραβευμένη σειρά βιβλίων «Foundation» του Ισαάκ Ασίμωφ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Ο Αμερικανός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας, Ισαάκ Ασίμωφ, ξεκίνησε να γράφει τις ιστορίες της σειράς «Foundation» (Θεμέλιο) κατά τη δεκαετία του 1940, όταν δηλαδή ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία και ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ως Εβραίος γεννημένος στη Ρωσία, ο Ασίμωφ δεν πήρε ελαφρά την άνοδο αυτή του φασισμού στην Ευρώπη. Το πρώτο διήγημα της σειράς, «Οι εγκυκλοπαιδιστές», που εκδόθηκε στο περιοδικό Astounding Science Fiction το 1942, αρχίζει ήδη να περιγράφει ένα μέλλον, όπου η άρχουσα Γαλαξιακή Αυτοκρατορία δείχνει σημάδια φθοράς και απειλείται από μια εξέγερση που ετοιμάζεται σε ένα μακρινό πλανήτη ονόματι Τέρμινους, σε μια αποικία εξόριστων. Βασιζόμενος στο ιστορικό έργο του Έντουαρντ Γκίμπον, «Ιστορία της παρακμής και της πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» (1776), ο Ασίμωφ περιγράφει μια αυτοκρατορία του μέλλοντος, που δείχνει τα ίδια σημάδια παρακμής με όλες τις προηγούμενες, λέγοντας, εμμέσως πλην σαφώς, πως είναι αδύνατον να αποφύγουμε τους κύκλους της ιστορίας, όμως μπορούμε, αν τους μελετήσουμε με προσοχή, να προβλέψουμε τις εκφάνσεις τους.

Ο Ασίμωφ έγραψε οκτώ τέτοιες ιστορίες για το περιοδικό Astounding Science Fiction, από τον Μάιο του 1942 έως τον Ιανουάριο του 1950, μέχρι που αποφάσισε πως δεν ήθελε να συνεχίσει να αναπτύσσει άλλο το σύμπαν του «Foundation». Στο μεταξύ υπηρέτησε στο Πολεμικό Ναυτικό, μετά τη λήξη του Πολέμου (από το 1945 μέχρι το 1946), όταν ακόμα η στρατιωτική θητεία ήταν υποχρεωτική. Το 1950, πολλά «pulp» διηγήματα που είχαν εκδοθεί παλαιότερα σε περιοδικά εκδίδονταν ξανά σε ενιαίους τόμους από τους εκδοτικούς οίκους Ace Books και Gnome Press. Έτσι, ακολουθώντας το παράδειγμα συναδέλφων του, όπως του Άρθουρ Κλαρκ και του Ρόμπερτ Χάινλαϊν, ο Ασίμωφ συμφώνησε να κυκλοφορήσει το Θεμέλιο σε τρεις συλλεκτικούς τόμους. Εκείνο που πρόσθεσε, περίπου σαν εισαγωγή, ήταν το διήγημα «Οι ψυχοϊστορικοί», όπου ένας επιστήμονας, ο Χάρι Σέλντον, προσπαθεί να προβλέψει την Πτώση της Αυτοκρατορίας και να μικρύνει την περίοδο του χάους, πριν τη διαδεχτεί η Δεύτερη Γαλαξιακή Αυτοκρατορία.

Ισαάκ Ασίμωφ, περ. 1959 © Wikimedia Commons

Οι τρεις πρώτοι τόμοι της σειράς «Foundation» έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και σήμερα κυκλοφορούν στα Ελληνικά από τις Εκδόσεις Anubis («Θεμέλιο», «Θεμέλιο και Αυτοκρατορία» και «Δεύτερο Θεμέλιο»). Σε ένα άρθρο του, που κυκλοφόρησε το 1982, ο Ασίμωφ περιέγραψε την έκπληξή του όταν η «Τριλογία του Θεμελίου» βραβεύτηκε με το Hugo Award το 1966, ως η «Καλύτερη Σειρά Όλων των Εποχών». Ο ίδιος ήταν ικανοποιημένος με την υποψηφιότητα, αλλά ήταν σίγουρος πως το βραβείο θα πήγαινε στην επιτυχημένη σειρά βιβλίων του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, «Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών». Για πολλά χρόνια έκτοτε, οι εκδότες πίεζαν τον Ασίμωφ να συνεχίσει το έπος του Θεμελίου, αλλά εκείνος αρνιόταν, εστιάζοντας σε μη-μυθοπλαστικά έργα, όπως μία αυτοβιογραφία του.

Τελικά, η πίεση από τους φαν, που συνέχισαν να στέλνουν γράμματα και να παρακαλούν τον Ασίμωφ να γράψει κι άλλα βιβλία για το σύμπαν του «Foundation», έκαναν τον συγγραφέα να υποκύψει. Έτσι, σχεδόν τριάντα χρόνια μετά την ολοκλήρωση της πρώτης τριλογίας, κυκλοφόρησε το τέταρτο μέρος της σειράς, «Στις Παρυφές του Θεμελίου» (1982). Η επιτυχία του βιβλίου, όπως ήταν αναμενόμενο, ήταν μεγάλη και έτσι ο Ασίμωφ έγραψε τρία ακόμα, το «Θεμέλιο και Γη» (1986) και δύο που διαδραματίζονται πριν τα γεγονότα της κυρίως σειράς. Το «Forward the Foundation» (1993) κυκλοφόρησε μετά το θάνατο του συγγραφέα το 1992 από τον ιό του AIDS, αφότου κατά τη διάρκεια της πανδημίας, μετά από μία εγχείρηση καρδιάς το 1983, είχε κολλήσει HIV από μετάγγιση μολυσμένου αίματος.

Η σειρά βιβλίων του Ασίμωφ, που κυκλοφορεί ολόκληρη στην Ελλάδα, σε μετάφραση του Βασίλη Αθανασιάδη (Εκδόσεις Anubis), έχει επηρεάσει αμέτρητους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας, αλλά και επιστήμονες και τιτάνες της τεχνολογίας, ανά τα χρόνια. Ο Αμερικανός αστρονόμος Καρλ Σέιγκαν έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές παραδείγματα από τη σειρά «Foundation» για να εξηγήσει έννοιες και φαινόμενα στη διάσημη τηλεοπτική σειρά του για το PBS από τη δεκαετία του 1980, «Cosmos: A Personal Voyage». Η ιδέα της «ψυχοϊστορίας» έχει επηρεάσει διανοούμενους, όπως τον οικονομολόγο Πωλ Κρούγκμαν, ενώ, από την άλλη, ο Ίλον Μασκ θεωρεί τη σειρά του Ασίμωφ μία από τις κυρίως πηγές έμπνευσης για την καριέρα του. Περισσότερο από μία επιδρομή στο μέλλον, η σειρά του Θεμελίου είναι μία αναδρομή στην ιστορία, ούτως ώστε να καταλάβουμε πως αυτή τείνει να επαναλαμβάνεται, διατηρώντας πάντα ένα συγκεκριμένο μοτίβο. Έτσι, ενώ οι συντελεστές δεν είναι ποτέ οι ίδιοι, πολλά από τα λάθη του παρελθόντος επαναλαμβάνονται και η μόνη μας άμυνα είναι η γνώση και η πρόληψη.