Ένα άλλο βλέμμα

Θα θυμάστε βέβαια το καταπληκτικό βιβλίο του Μισέλ Ουελμπέκ, «Υποταγή», όπου ο Γάλλος συγγραφέας περιγράφει με κασσανδρική ενόραση το μέλλον της χώρας του όταν οι Μουσουλμάνοι –που έχουν ξεπεράσει πια σε πληθυσμό τους αυτόχθονες– καταλαμβάνουν τη διακυβέρνηση της Γαλλίας. Είναι ο φόβος πολλών Ευρωπαίων.

Από την άλλη τώρα, στο βιβλίο για το οποίο θέλω να μιλήσω, μια Γερμανίδα αυτή τη φορά συγγραφέας, η Τζέννυ Έρπενμπεκ, ετών 52 σήμερα, στο δικό της μυθιστόρημα με τίτλο «Περαστικοί», μιλάει για τους πρόσφυγες που καταφέρνουν κάποτε να ξεγλιστρήσουν από τα βρόχια της Συμφωνίας του Δουβλίνου και να φτάσουν ως την καρδιά της ξενοφοβικής πλέον Γερμανίας, του Βερολίνου.

Εκεί, σ’ ένα άλσος του Βερολίνου, έχουν στήσει τις σκηνές τους κάμποσοι Αφρικανοί πρόσφυγες αναζητώντας τον δικό τους κήπο της Εδέμ. Τους συναντάει ένας εβδομηντάρης καθηγητής της Ιστορίας που βγήκε στη σύνταξη κι έχει άφθονο χρόνο να κόβει βόλτες στην πόλη που ήταν κάποτε κομμένη στη μέση μ’ ένα Τείχος. Καθώς ο καθηγητής ζει μόνος –η γυναίκα του έχει πεθάνει–, βρίσκει ευχάριστη ασχολία να κουβεντιάζει με τους πρόσφυγες. Μάλιστα, τους ακολουθεί στα καινούργια τους καταλύματα όταν οι τοπικές αρχές τους διώχνουν από το άλσος κι αρχίζει να συναγελάζεται συστηματικά μαζί τους και να καταγράφει τις ιστορίες τους.

Ο καθηγητής μαθαίνει έτσι γιατί οι Τουαρέγκ αναγκάζονται να αφήσουν τα βοσκοτόπια τους και να ψάξουν για εύφορους λειμώνες στην Ευρώπη, γιατί οι δραπέτες από τον εμφύλιο της Λιβύης θαλασσοπνίγονται στη Μεσόγειο ώσπου να φτάσουν στα πρώτα ακρογιάλια της Ιταλίας και της Ελλάδας, γιατί οι κάτοικοι της Υποσαχάριας Αφρικής πληρώνουν αδρά τους δουλεμπόρους για να ξεφύγουν από τις φυλετικές ταραχές που ξεκληρίζουν τον τόπο τους.

Οι χώρες της Επαγγελίας γι’ αυτούς τους ανθρώπους δεν είναι ούτε η Ιταλία ούτε η Ελλάδα. Εκείνοι αναζητούν τη Μεσευρώπη. Όμως η Συμφωνία του Δουβλίνου τους υποχρεώνει να επιστρέψουν στις χώρες όπου για πρώτη φορά πάτησαν ευρωπαϊκό έδαφος – να επιστρέψουν ήγουν στην Ιταλία και στην Ελλάδα.

Τα βάσανα αυτών των προσφύγων, που όταν –και εάν– κάποτε καταφέρουν να φτάσουν ως τη Γερμανία, θα κορυφωθούν όταν θα βρεθούν αντιμέτωποι με τη γερμανική γραφειοκρατία, ένα τέρας με εκατό κεφάλια.

Συνέχισα να διαβάζω το μυθιστόρημα μ’ ένα πικρό χαμόγελο. Να το αφήσω από τα χέρια δεν γινόταν. Κι έβγαλα το καπέλο στον συνταξιούχο καθηγητή που με τη συμπεριφορά του –δείγμα πραγματικής ευρωπαϊκής κουλτούρας και ουμανισμού– έδωσε το λαμπρό παράδειγμα στους συμπατριώτες του να τον μιμηθούν. Και υποκλίθηκα στη συγγραφέα για την υπέροχη δουλειά της σ’ ένα τόσο δύσκολο θέμα που έχει ήδη αναστατώσει τον κόσμο μας.

Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια γροθιά στο στομάχι, είναι ένα χάδι τρυφερό στην καρδιά.