H «Ήμερη και το εικόνισμα», βασισμένη στη νουβέλα «Ήμερη» του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, ανεβαίνει στο θέατρο Αλεξάνδρεια
H «Ήμερη και το εικόνισμα» είναι η νέα παράσταση που ανεβαίνει στο θέατρο Αλεξάνδρεια Βασίλη Βλάχου, σε διασκευή και σκηνοθεσία της Μαρίας Φραγκή. Βασίζεται στην ψυχολογική νουβέλα του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι «Ήμερη» (στα ρωσικά Кроткая), γραμμένη το 1876. Εκατόν πενήντα χρόνια μετά, το κείμενο εξακολουθεί να συνομιλεί ανοιχτά με το παρόν, φωτίζοντας σκοτεινές πτυχές των ανθρώπινων σχέσεων, της εξουσίας και της σιωπής. Η Μαρία Φραγκή αναλαμβάνει τη δραματουργική επεξεργασία και τη σκηνική διασκευή ενός αρχικού μονολόγου του ανώνυμου ήρωα, ο οποίος, με αφορμή την αυτοχειρία της γυναίκας του, ξετυλίγει ένα κουβάρι μνήμης, ενοχής και αυτοδικαίωσης.
Ο ενεχυροδανειστής σύζυγος αναρωτιέται, προβληματίζεται, απολογείται· διεξάγει μια ακραία, βασανιστική αυτοανάκριση μπροστά σε έναν άτυπο εξομολογητή – που δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον θεατή. Στη θεατρική εκδοχή, παρακολουθούμε μια ολισθηρή διαδρομή από τη λογική στο συναίσθημα, από την ομολογία στη σιωπή, εκεί όπου δύο ισχυρά «θέλω» αποφασίζουν να συνδεθούν, παρά τις θεμελιώδεις ανισότητες που τα χωρίζουν.
Η μεγάλη διαφορά ηλικίας και κοινωνικοοικονομικής θέσης καθιστά εξαρχής αυτή τη συνύπαρξη εύθραυστη. Εκ των υστέρων, εκείνος προσπαθεί να νοηματοδοτήσει την απόφασή του να παντρευτεί μια δεκαεξάχρονη, ορφανή και κακοποιημένη κοπέλα, με σκοπό να τη «διαμορφώσει» σε σύζυγο, εντάσσοντάς την στο σχέδιο της δικής του κοινωνικής ανόδου. Το σχέδιο αυτό καταρρέει γρήγορα, καθώς η νεαρή γυναίκα αποδεικνύεται φορέας μιας ισχυρής, αδιαπραγμάτευτης προσωπικότητας. Τα δικά της «θέλω», μέσα στον γάμο-φυλακή, τη σπρώχνουν σε αδιέξοδο και πράξεις απελπισίας.
Απέναντι σε μια ζωή γεμάτη απαγορεύσεις, ταπείνωση και στέρηση, η ηρωίδα αντιτάσσει μια εκκωφαντική σιωπή. Δεν είναι τυχαίο ότι στις σημειώσεις του Ντοστογιέφσκι εμφανίζεται αρχικά ο τίτλος «Η εκφοβισμένη», που περιγράφει με ακρίβεια το πλαίσιο της ύπαρξής της. Ο τελικός τίτλος «Η Ήμερη» αποκαλύπτει την ειρωνική και τραγική ποιότητα μιας αφήγησης που κινείται ανάμεσα στο ψυχογράφημα, την κοινωνική κριτική και την υπόγεια ειρωνεία.
Σε αυτόν τον άξονα κινείται και η παράσταση στο Θέατρο Αλεξάνδρεια, αναδεικνύοντας το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννιούνται συμπεριφορές τόσο ακραίες και βίαιες, ώστε να οδηγούν τελικά στην πτώση της γυναίκας στο κενό. Το ίδιο κενό βιώνει και ο αποτυχημένος Πυγμαλίωνας, όταν στέκεται μπροστά στο άψυχο σώμα της και αναρωτιέται: «Τι πείραζε να ζήσει όπως ήθελε; Γιατί την τυράννησα; Γιατί ήθελα να την προσαρμόσω στους ψευτοκανόνες σας;».
Το παράδοξο της αυτοκτονίας κορυφώνεται στον τρόπο με τον οποίο η ηρωίδα επιλέγει να πεθάνει: πέφτει κρατώντας στα χέρια της ένα εικόνισμα της Παναγίας. Η αυτοχειρία συνδέεται με το ιερό, ανατρέποντας την ιδέα της ενοχής. Αντί για καταραμένη, η Γυναίκα διαφεύγει από τον ψεύτικο «κήπο της Εδέμ» καθαγιασμένη, υπερβατική, ανώτερη από τον Άντρα που ταυτίζεται απόλυτα με το ενεχυροδανειστήριό του.
Η «Ήμερη και το εικόνισμα» συγκροτεί ένα ενιαίο όλον – μια ταυτότητα ζωής και πράξης. Ο συγγραφέας, ο παρατηρητής και ο ερμηνευτής λειτουργούν ως μάρτυρες, καταθέτοντας την αλήθεια τους για τον ψευδή Παράδεισο μέσα στον οποίο καταδικάζονται τα ζευγάρια. Παραφράζοντας τον Ζαν-Πολ Σαρτρ, θα μπορούσε κανείς να πει πως εδώ «η κόλαση είναι ο σιωπηλός Άλλος». Ο Ντοστογιέφσκι ξεκινά από την κοινωνία της εποχής του, αλλά οι αφηγήσεις του φτάνουν ως το σήμερα – στις σχέσεις μας, τους εφιάλτες και τις ελπίδες που εξακολουθούμε να αναγνωρίζουμε.
Ο Αμερικανός συνθέτης μιλά για την ενορχήστρωση του «Ορφέα» με σύγχρονα όργανα και για τη δύναμη της μουσικής ενός έργου που 419 χρόνια μετά εξακολουθεί να ακούγεται τολμηρό
Η παράσταση των Θέμη Πάνου και Βίλιας Χατζοπούλου επιστρέφει στη σκηνή στο πλαίσιο της φθινοπωρινής δέσμης δράσεων «Απόηχοι» του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
14°
