Κώστας Ταχτσής: Το άγνωστο φωτογραφικό αρχείο του και η παράσταση Τρίτο Στεφάνι

Ένας επαναστάτης στη ζωή και στη γραφή του, από τους πιο εμβληματικούς αλλά και τολμηρούς συγγραφείς της μεταπολεμικής Ελλάδας, ο Κώστας Ταχτσής, επέστεψε φέτος στο προσκήνιο μέσα από τη νέα θεατρική ανάγνωση του Τρίτου Στεφανιού του Στάθη Λιβαθινού στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν.

Το ανέκδοτο φωτογραφικό αρχείο του Κώστα Ταχτσή και η παράσταση «Τρίτο Στεφάνι»

Η Athens Voice εξασφάλισε μέρος από το ανέκδοτο φωτογραφικό αρχείο του που βλέπει για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας. Το υλικό, το οποίο ανήκει στην ανιψιά του συγγραφέα, Έλλη Αρτέμη Ταχτσή, προσφέρει ένα σπάνιο, προσωπικό βλέμμα στη ζωή και την εποχή του Ταχτσή -ενός ανθρώπου που, όπως και τα έργα του, κινήθηκε ανάμεσα στη δημόσια πρόκληση και την υπαρξιακή τρυφερότητα.

Οι φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του Κώστα Ταχτσή μοιάζουν να αφηγούνται, χωρίς λέξεις, τη ζωή που γέννησε τα βιβλία του μεγάλου συγγραφέα. Από τη Θεσσαλονίκη του 1932, όπου ο μικρός Κώστας κοιτάζει τον φακό ως τη δεκαετία του ’60, όταν, με μια βαλίτσα και μια γραφομηχανή στη σχάρα της βέσπας του, διασχίζει την Ευρώπη, κάθε εικόνα μοιάζει να φωτίζει ένα κεφάλαιο της ζωής του.
Η μητέρα του, η Έλλη -η «Ελένη» του μυθιστορήματος- τον κοιτάζει με εκείνη την αφοπλιστική τρυφερότητα που αργότερα μετατράπηκε στη δραματική σπονδή της αφήγησης. Στο πλάι της ο παππούς Θεόδωρος Ζάχος, ο «Γιάννης» του Τρίτου Στεφανιού, ένας άντρας πατριαρχικής γενιάς, που συμβολίζει όλη τη μεταπολεμική Ελλάδα, όπως την έζησε και τη σχολίασε ο Ταχτσής. Και πλάι τους η μικρή Ελπίδα -η αδελφή, η συντροφιά, η ρίζα. «Το κοριτσάκι με το κεφάλι σαν κολοκύθα», όπως την περιέγραψε ο ίδιος.

Οι φωτογραφίες των παιδικών του χρόνων, αλλά και οι μεταγενέστερες, όπως εκείνη στο Σύδνεϋ το 1960 ή στο Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι, δείχνουν έναν άνθρωπο διαρκώς σε μετάβαση: έναν περιπλανώμενο που κουβαλάει τη γλώσσα του και τους ανθρώπους του σαν φυλαχτό. Αυτή η περιπλάνηση είναι που δίνει στο Τρίτο Στεφάνι το ρυθμό του, τη βαθιά του αίσθηση απώλειας, αλλά και την κρυφή του ειρωνεία. Η τελευταία φωτογραφία, από το 2010, με την Ελπίδα Ταχτσή - Άρτεμις και την κόρη της, πλάι στον Αλέκο Φασιανό, στην πρεμιέρα του πρώτου θεατρικού ανεβάσματος του Τρίτου Στεφανιού στο Ρεξ, μοιάζει σαν κύκλος που κλείνει. Το οικογενειακό βλέμμα επιστρέφει στη σκηνή, εκεί όπου το κείμενο ζωντανεύει ξανά με νέους πρωταγωνιστές.

Το ενδιαφέρον γύρω από το αρχείο του Ταχτσή δεν περιορίζεται μόνο στην καλλιτεχνική του αξία. Ανοίγει ένα παράθυρο σε μια εποχή που η Αθήνα άλλαζε, αλλά και σε έναν δημιουργό που υπήρξε πάντοτε μπροστά από την εποχή του και πλήρωσε ακριβά την ειλικρίνειά του. Αυτό το αρχείο, γεμάτο βλέμματα, χειρονομίες και σιωπές, δεν είναι απλώς τεκμήριο. Είναι ο χάρτης μιας ζωής που διαμόρφωσε τη νεοελληνική λογοτεχνία και τώρα συνομιλεί ξανά με τη θεατρική της αναγέννηση. Ένα «άλλο» Τρίτο Στεφάνι - φωτογραφικό, ευάλωτο, συγκινητικό. Οι φωτογραφίες δείχνουν τον Ταχτσή όχι μόνο ως συγγραφέα, αλλά ως άνθρωπο της καθημερινότητας -στις παρέες του, τα ταξίδια, τις στιγμές σιωπής. Είναι μια υπενθύμιση ότι πίσω από το Τρίτο Στεφάνι κρύβεται μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία για τη μοναξιά, τη φιλία και την ανάγκη να κατανοήσεις τον εαυτό σου μέσα από τους άλλους.

Η Έλλη Άρτεμις Ταχτσή δήλωσε στην Athens Voice

Τρεις δεκαετίες πορείας, τρεις δεκαετίες συγκίνησης και τιμής
Είναι μοναδικό να είσαι παρατηρητής της εξέλιξης και της πορείας ενός έργου, πόσο μάλλον όταν το έργο είναι τόσο προσωπικό. Από το 2009 με τους αγαπημένους Σταμάτη Φασουλή και Θανάση Νιάρχο έως το 2025 με τον αξιοθαύμαστο Στάθη Λιβαθινό, «Το Τρίτο Στεφάνι» προσαρμόζεται στις κοινωνικές αλλαγές, παίρνει νέα τροπή αλλά ταυτόχρονα παραμένει το ίδιο. Ένα έργο που δημιουργήθηκε με κόπο και αυτοθυσία. Η ανατρεπτική ματιά του Στάθη Λιβαθινού σε συνδυασμό με την εκπληκτική ομάδα που τον πλαισιώνει, τον θίασο και όλους τους συντελεστές, δημιουργεί ένα αξιοθαύμαστο αποτέλεσμα, που αξίζει να δούμε όλοι έστω μια φορά. Για αυτό τους ευχαριστώ όλους, όπως και τον πολύ αγαπημένο Γιώργο Λυκιαρδόπουλο, έναν άνθρωπο που φαίνεται σε κάθε του κίνηση πόσο αγαπάει και τιμά το θέατρο. Νιώθω περήφανη και συγκινημένη που ανέβηκε αυτό το έργο. Οι ήρωες του Τρίτου Στεφανιού ήταν άνθρωποι αληθινοί, υπαρκτοί. Ο Κώστας Ταχτσής, κατάφερε να χωρέσει μέσα σ΄ένα κείμενο, μια ολόκληρη νοοτροπία, μια ολόκληρη Ελλάδα.

Ο σκηνοθέτης της παράστασης Στάθης Λιβαθινός συμπληρώνει:

Μυθιστορήματα όπως το Τρίτο Στεφάνι, στην πραγματικότητα ποιητικά δραματικά έργα, είναι πάντα μια τεράστια δοκιμασία και μια τεράστια εμπειρία για ένα σκηνοθέτη. Μου αρέσει να δοκιμάζω τα εκφραστικά μου μέσα, σε πράγματα που θα προχωρήσουν εμένα και τους συνεργάτες μου.

Στην περίπτωση του Τρίτου Στεφανιού, υπάρχει μια καταβύθιση σε αυτό που λέμε ταυτότητα, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου στον οποίο ανήκεις. Όλη αυτή η εργασία στο έργο περιέχει μια προσπάθεια κατανόησης των συμβόλων πλήρους περιεχομένου όπως η Ελλάδα, η ιστορία της, οι περιπέτειες της, η σημαία της. Μια σπουδαία δυνατότητα γιατί οι φωνές που μιλούν εκεί εκτός από ελληνικές είναι και αληθινές. Μια τέτοια αληθινή φωνή γεμάτη πάθος και πάθη, περιέχει ελληνικά στοιχεία και μας συγγενεύει με πρόσωπα γνωστά, τις μητέρες μας, τη γη μας, αλλά και με τις πολύ προσωπικές εμπειρίες του καθενός.

Ο εναγκαλισμός της μητέρας και της πατρίδας είναι κάτι μοναδικό, μεγαλειώδες και ταυτόχρονα επώδυνο. Ο Κώστας Ταχτσής ασχολείται με όλα αυτά, όχι μόνο από την πλευρά ενός ανθρώπου που περιγράφει μια ηθογραφία ή μια ιστορία γεμάτη γραφικότητες, αλλά βλέπει μέσα από μια ματιά ευρωπαϊκής λογοτεχνίας με την οποία ήταν πολύ γνώριμος. Ο Ταχτσής ήταν γνώστης, ένας συγγραφέας που τον ενδιέφεραν πολλά και ταυτόχρονα είχε ένα πολύ ακονισμένο ένστικτο, μια τελειομανία. Αυτή η τελειομανία στο Τρίτο Στεφάνι, δεν κατάφερε να θολώσει, να εξορθολογήσει ή να θαμπώσει το υλικό του και αυτό είναι πολύ γοητευτικό για μας που το δουλέψαμε στη σκηνή.

Το Τρίτο Στεφάνι του Στάθη Λιβαθινού στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν

Ο πολιτιστικός οργανισμός «Λυκόφως», το Θέατρο Τέχνης και ο Στάθης Λιβαθινός με τη σταθερή ομάδα του, τολμούν μια ανατρεπτική πρόταση πάνω στο εμβληματικό μυθιστόρημα που σημάδεψε την ελληνική μεταπολεμική λογοτεχνία, ανεβάζοντας επί σκηνής το πάντα επίκαιρο, Το Τρίτο Στεφάνι του Κώστα Ταχτσή.

Δεκαπέντε ταλαντούχοι ερμηνευτές συναντώνται με τα πολλαπλά πρόσωπα και προσωπεία του μυθιστορήματος, το αντισυμβατικό στυλ γραφής του συγγραφέα, αλλά και την προσωπικότητά του που είναι διάχυτη σ’ όλες τις σελίδες του βιβλίου.

Δυο γυναίκες. Νίνα και Εκάβη. Στη δίνη της μνήμης και της ζωής. Μιας μνήμης επιθετικής, που υποκύπτει, στις αισθήσεις και στις θύμισες των χρόνων που πέρασαν, ανακαλώντας πρόσωπα που σημάδεψαν, έμειναν, έφυγαν ή χάθηκαν. Και μιας ζωής, που είναι τώρα, που βάζει στο μικροσκόπιο την καθημερινότητα και κάνει τους ανθρώπους να γεύονται κάθε πίκρα και χαμόγελο. Δυο γυναίκες που επιβιώνουν σε μια κοινωνία ανδρών, σπάζοντας τις νόρμες της εποχής, προοικονομώντας αυτό που έρχεται.

Νίνα και Εκάβη μας ταξιδεύουν στην Ελλάδα⋅ του Παύλου Μελά, των Βαλκανικών Πολέμων, του Μεσοπολέμου και του Μεταξά. Μα και της Κατοχής, του Εμφυλίου και των Δεκεμβριανών. Μιας Ελλάδας που αλλάζει στο πέρασμα των χρόνων, μα που παραμένει πάντα ίδια.

Το Τρίτο Στεφάνι, αθάνατο αφήγημα, καθρεφτίζει μια Ελλάδα γνώριμη, καλώντας μας να δούμε θαρρετά την αντανάκλαση μας στους ήρωες του… Νίνα, Αντώνης, Ιωάννης, Ελένη, Δημήτρης, Μαρία, Εκάβη, Πολυξένη, Μιλτιάδης, Αφροδίτη, Αχιλλέας…

Info:

• Συγγραφέας: Κώστας Ταχτσής
• Διασκευή: Στρατής Πασχάλης
• Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός
• Δραματουργική επεξεργασία: Στάθης Λιβαθινός με τη συμβολή των ηθοποιών της παράστασης
• Στίχοι τραγουδιών: Στρατής Πασχάλης
• Σκηνικά / Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
• Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
• Μουσική: Μιχάλης Κωτσόγιαννης
• Βοηθός Σκηνοθέτη: Ηλέκτρα Μαγγίνα
• Β’ Βοηθός Σκηνοθέτη: Χριστόφορος Αντωνιάδης
• Βοηθός Σκηνογράφου / Ενδυματολόγου: Έμιλυ Κουκουτσάκη
• Σχεδιασμός κομμώσεων: Ιδομενέας Μιχαλοδημητράκης
• Σχεδιασμός μακιγιάζ: Olga Faleichyk
• Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
• Σχεδιασμός αφίσας – Οπτική ταυτότητα: Κωνσταντίνος Γεωργαντάς
• Παίζουν: Βασίλης Ανδρέου, Αντώνης Γιαννακός, Γιώργος Δάμπασης, Βασίλης Ζαφειρόπουλος, Νίκος Καρδώνης, Στάθης Κόικας, Ανδρέας Λαμπρόπουλος, Πάρης Λεόντιος, Άννα Μάγκου, Λίλλυ Μελεμέ, Πολυξένη Παπακωνσταντίνου, Ερατώ Πίσση, Μαρία Σαββίδου, Βιργινία Ταμπαροπούλου, Άρης Τρουπάκης
• Τελευταίες παραστάσεις έως 25.1
• Τέταρτη, Σάββατο, Κυριακή 7μμ / Πέμπτη και Παρασκευή 8.30 μμ