«Supergreeks» - Katherine Fleming: Ο Ελληνισμός και ο Ιουδαϊσμός στον πολιτισμικό κόσμο της Μεσογείου. Διάλεξη στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη
Η τρίτη και τελευταία διάλεξη στη μνήμη της Θάλειας Ποταμιάνου, με τίτλο «Supergreeks: Greek Jews in the Mediterranean Cultural Imaginary» (Έλληνες Εβραίοι στο Μεσογειακό Πολιτιστικό Φαντασιακό) και ομιλήτρια την Πρόεδρο και Διευθύνουσα Σύμβουλο του J. Paul Getty Trust και Καθηγήτρια Ελληνικού Πολιτισμού στην Έδρα Αλέξανδρου Ωνάση στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, Katherine E. Fleming, φιλοξενείται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, την Τρίτη 6 Οκτωβρίου 2026, στις 19:00. Προλογιζόμενη από τη Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, η Fleming θα μιλήσει για τις σύνθετες και διαχρονικές σχέσεις ανάμεσα στον Ελληνισμό και τον Ιουδαϊσμό και στον τρόπο με τον οποίο οι δύο αυτές παραδόσεις συν-διαμόρφωσαν τον πολιτισμικό κόσμο της Μεσογείου.
Στην ερώτηση αν η συγκεκριμένη διάλεξη της ευρύτερης σειράς «These Two Points of Influence: Judaism, Hellenism, and Modern Greece» (Αυτά τα Δύο Σημεία Επιρροής: Ιουδαϊσμός, Ελληνισμός και Σύγχρονη Ελλάδα) εστιάζει στη «νοσταλγία» και τον ομηρικό «νόστο», έννοιες τις οποίες η ομιλήτρια έχει εξηγήσει διεξοδικά στις προηγούμενες διαλέξεις της στην Καλιφόρνια και τη Νέα Υόρκη, η Fleming απάντησε στην ATHENS VOICE: «Η τρίτη διάλεξη πλαισιώνεται από έναν συγκεκριμένο ‘νόστο’, ή επαναπατρισμό —την επιστροφή του Πρίμο Λέβι στην Ιταλία μετά την απελευθέρωση του Άουσβιτς, ένα ταξίδι που ο Λέβι μοιράστηκε με έναν Έλληνα Εβραίο, τον οποίο ονόμασε "Supergreek"».
Συγγραφέας του βραβευμένου βιβλίου «Greece, a Jewish History» (2008), το οποίο τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Εβραϊκού Βιβλίου και με το Βραβείο Runciman, η Katherine E. Fleming, ερωτώμενη σχετικά με τη σχέση των δύο εθνών ανά τους αιώνες, είπε: «Η συνάντηση του Ελληνισμού με τον Ιουδαϊσμό αποτελεί τον θεμελιώδη διάλογο αυτού που εδώ και καιρό ονομάζεται ‘Δυτικός πολιτισμός’ —διαμορφώνοντας καθοριστικά την πολιτική του ιστορία, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την τέχνη. Στις πιο διάσημες στιγμές αυτής της συνάντησης συγκαταλέγεται η συνάντηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου με τον Αρχιερέα των Ιεροσολύμων, Ιαδδούα, το 332 π.Χ., κατά την οποία ο Αλέξανδρος υποκλίθηκε μπροστά στον Ιαδδούα —εξηγώντας στα στρατεύματά του ότι είχε δει τον Ιαδδούα σε όραμα προτού αναχωρήσει από τη Μακεδονία και ότι ο Θεός, τον οποίο εκπροσωπούσε ο Ιαδδούας, ήταν άξιος σεβασμού. Ή η δημιουργία της Μετάφρασης των Εβδομήκοντα: Οι Έλληνες ηγεμόνες της Αλεξάνδρειας επιθυμούσαν να μπορούν να διαβάζουν τις Εβραϊκές Γραφές, γι' αυτό και παρήγγειλαν τη μετάφρασή τους από τα εβραϊκά στα ελληνικά. Το κείμενο αυτό γεφύρωσε δύο κόσμους και επέτρεψε στους ελληνόφωνους να διαβάζουν τις Ιουδαϊκές Γραφές, ενώ παράλληλα οδήγησε τους Εβραίους μεταφραστές και τους μεταγενέστερους Εβραίους στοχαστές στην έκφραση θεολογικών εννοιών μέσω του λεξιλογίου της ελληνικής φιλοσοφίας.
«Ο φιλόσοφος Φίλων ο Αλεξανδρεύς σηματοδότησε το αποκορύφωμα αυτού του διαλόγου: Υποστήριξε ότι η έννοια του "Λόγου" αποτελούσε τη γέφυρα ανάμεσα στην ελληνική μεταφυσική και τον ιουδαϊκό μονοθεϊσμό. Ας σκεφτούμε επίσης τον Απόστολο Παύλο να κηρύττει στον Άρειο Πάγο πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια, παραθέτοντας χωρία του Επιμενίδη και του Αράτου. Η λεγόμενη ‘Δύση’ είναι εξ αρχής μονοθεϊστική χάρη στη σημιτική πλευρά αυτού του διαλόγου, αλλά συλλαμβάνει την έννοια του Θεού με φιλοσοφικούς όρους χάρη στην ελληνική πλευρά. Τα δύο αυτά στοιχεία έχουν πλέον αλληλοδιαπλακεί τόσο στενά, ώστε καθίσταται δύσκολο να διαχωριστούν οι επιμέρους επιρροές τους».
Η Fleming ενδιαφέρεται λιγότερο για τους τρόπους με τους οποίους οι Έλληνες και οι Εβραίοι «διαφέρουν» ή «μοιάζουν» μεταξύ τους και πολύ περισσότερο για το γεγονός ότι, από κοινού, αναδείχθηκαν σε έναν θεμελιώδη πολιτισμό —διαχρονικό, υψηλού πνευματικού επιπέδου και πολιτισμικά προσαρμοστικό. Στην παρατήρηση ότι τόσο οι Έλληνες όσο και οι Εβραίοι ιστορικά είναι λαοί που ταξιδεύουν τον κόσμο, είπε χαρακτηριστικά: «Τόσο οι μεν όσο και οι δε είναι περισσότερο πολιτισμοί παρά συγκεκριμένοι λαοί. Οι πολιτισμοί δημιουργούνται από ανθρώπους, αλλά αιωρούνται πάνω τους και δεν τους ενδιαφέρουν τα έθνη-κράτη ή τα σύνορα. Ιστορικά, έχουν "περιπλανηθεί" ή ταξιδέψει πολύ οι Έλληνες και οι Εβραίοι; Απολύτως, αν και όχι πάντα για τους ίδιους λόγους. Και ναι, αυτό ήταν εξαιρετικά σημαντικό και για τις δύο ομάδες ανθρώπων και τους πολιτισμούς τους. Αλλά η απίστευτη εξάπλωση του "Δυτικού πολιτισμού" δεν οφείλεται μόνο σε αυτό. Έχει εξαπλωθεί και για τους δικούς του λόγους».
Τέλος, όσον αφορά τις διαχρονικές σχέσεις μεταξύ του Ελληνικού και του Ισραηλινού κράτους, η Fleming υπήρξε κατηγορηματική, λέγοντας πως: «Η Ελλάδα και το Ισραήλ δεν ταυτίζονται με τους Έλληνες και τους Εβραίους —ούτε ιστορικά, αλλά ούτε και στο πλαίσιο της σύγχρονης γεωπολιτικής. Η Ελλάδα και το Ισραήλ είναι εθνικά κράτη που προέκυψαν από τις ίδιες ιστορικές δυνάμεις οι οποίες, ξεκινώντας από τα τέλη του 18ου αιώνα, μεταμόρφωσαν μεγάλα τμήματα του κόσμου. Μόλις με ρωτήσατε για τις μετακινήσεις και την παγκόσμια διασπορά· πράγματι, ένα από τα στοιχεία που προσέδωσαν στους Εβραίους και τους Έλληνες τόσο τεράστια ισχύ είναι το παράδοξο γεγονός ότι, ιστορικά, υπήρξαν λαοί που βρίσκονταν διαρκώς σε κίνηση. Το γεγονός ότι καθένας από αυτούς τους λαούς συνδέεται πλέον με ένα εθνικό κράτος συγκεκριμένων ορίων έχει αλλάξει ριζικά τον παγκόσμιο πολιτισμικό τους ρόλο. Σημαντικότατοι στοχαστές έχουν εμβαθύνει σε αυτό το ζήτημα – ίσως με τον πιο καίριο και συγκινητικό τρόπο ο Ζήσιμος Λορεντζάτος στο έργο του «Το χαμένο κέντρο» (1962), όπου υποστηρίζει ότι η παγκόσμια συμβολή και η ισχύς μιας χώρας δεν εξαρτώνται από τη φυσική γεωγραφία, το γεωπολιτικό αποτύπωμα ή το μέγεθος του πληθυσμού της, αλλά η αξία της είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ιστορικό, πνευματικό και πολιτισμικό της βάθος».
Η διάλεξη της 6ης Οκτωβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο Cotsen της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα (Αναπήρων Πολέμου 9, Κολωνάκι), με είσοδο ελεύθερη για το κοινό. Η διάλεξη θα γίνει στα αγγλικά με ταυτόχρονη μετάφραση. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί σε υβριδική μορφή και θα μεταδοθεί ζωντανά μέσω YouTube, ώστε να είναι διαθέσιμη και σε όσους δεν μπορούν να παρευρεθούν στον χώρο.
Ο πολύπλευρος δημιουργός παρουσιάζει το νέο του έργο στην καρδιά του παραμυθένιου δάσους της Φολόης το Σάββατο 24 και την Κυριακή 25 Οκτωβρίου προσκαλώντας τους θεατές σε μία one-of-a-kind εμπειρία
20°
