Κλυταιμνήστρα: Η τραγική μορφή της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας μέσα από τη γλυπτική ματιά του Γιάννη Βέτσου
* Όμηρος, Ιλιάς, Ι΄ 553: Χόλος νόον οιδάνει. Ο θυμός ανταριάζει το μυαλό.
* Όμηρος, Οδύσσεια. Η Κλυταιμνήστρα πρόδωσε τον σύζυγό της Αγαμέμνονα και συνέπραξε στη δολοφονία του, σε αντίθεση με την πιστή Πηνελόπη.
* Βιργίλιος. Furor arma ministrat. Ο θυμός σε οπλίζει.
Από το μυθιστόρημα «Clytemnestra» της Costanza Casati, 2023:
* «Δεν υπάρχει ειρήνη για μια γυναίκα με φιλοδοξία».
* «Αν η οργή της Κλυταιμνήστρας ήταν φωτιά, της Ελένης ήταν φωτίτσα λύχνου, ζεστή και λεπτή στο σκοτάδι, αλλά κατακαίει αν πλησιάσεις πολύ».
Ο γλύπτης Γιάννης Βέτσος προσέγγισε με βαθύτερη ανάγνωση την Κλυταιμνήστρα, πέρα από την εύκολη εικόνα της «φόνισσας». Η φιλοσοφική της διάσταση βρίσκεται στην τραγική σύγκρουση ανάμεσα στη δικαιοσύνη, την εκδίκηση, την εξουσία και την ανθρώπινη οδύνη. Το γλυπτό δείχνει την προσπάθεια της μάνας Κλυταιμνήστρας να απωθήσει τα φονικά όπλα των παιδιών της από το σώμα της. Τελικά, δεν τα κατάφερε.
Η Κλυταιμνήστρα είναι μία σύνθετη και σκοτεινή μορφή της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Δεν είναι μόνο η γυναίκα που δολοφονεί τον Αγαμέμνονα. Είναι μια γυναίκα που, μέσα στην τραγική λογική του μύθου, μετατρέπει τον πόνο σε πράξη, την αδικία σε εκδίκηση και την προσωπική οδύνη σε διεκδίκηση δικαιοσύνης. Γι’ αυτό και η μορφή της δεν μας επιτρέπει να την τοποθετήσουμε εύκολα στην πλευρά του «καλού» ή του «κακού». Στον Αισχύλο, η Κλυταιμνήστρα δεν εμφανίζεται ως μια γυναίκα χωρίς συνείδηση. Αντιθέτως, διαθέτει ισχυρή βούληση, αυτοκυριαρχία και λόγο. Γνωρίζει τι κάνει και υπερασπίζεται την πράξη της. Ο Αγαμέμνων δεν είναι γι’ αυτήν ο σύζυγος που επιστρέφει από την Τροία, είναι ο άνθρωπος που θυσίασε την κόρη τους, την Ιφιγένεια, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η εκστρατεία. Η μητρική οδύνη μετατρέπεται σε ηθικό επιχείρημα.
Μπορεί η προσωπική οδύνη να γίνει δικαιοσύνη; Και αν ο άνθρωπος αδικηθεί βαθιά, αποκτά το δικαίωμα να γίνει ο ίδιος δικαστής και δήμιος; Η Κλυταιμνήστρα απαντά καταφατικά. Το αίμα δεν καθαρίζει το αίμα, το πολλαπλασιάζει. Και όμως, υπάρχει κάτι βαθιά ανθρώπινο στην Κλυταιμνήστρα. Είναι η γυναίκα που έχασε το παιδί της, την Ιφιγένεια. Είναι η σύζυγος που έζησε χρόνια χωρίς τον άνδρα της. Είναι η γυναίκα που αισθάνθηκε ότι η δική της ζωή και οδύνη δεν είχαν καμία αξία μπροστά στις αποφάσεις των ισχυρών. Η τραγωδία της δεν βρίσκεται μόνο στο ότι σκότωσε, βρίσκεται και στο ότι έφτασε να πιστέψει πως μόνο σκοτώνοντας μπορούσε να δικαιωθεί. Η Κλυταιμνήστρα είναι και μορφή εξουσίας. Κυβερνά στο κενό που αφήνει ο Αγαμέμνων. Δεν είναι ένα τέρας χωρίς ανθρώπινο πρόσωπο. Είναι ένας άνθρωπος που, μέσα από την οδύνη, έχασε το μέτρο. Γι’ αυτό η Κλυταιμνήστρα παραμένει τραγική. Δεν μας ζητά να τη δικαιολογήσουμε. Μας υποχρεώνει να την καταλάβουμε. Και ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την εκδίκηση, ανάμεσα στη μητέρα και τη φόνισσα, ανάμεσα στο θύμα και τον θύτη, βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα της τραγωδίας: Πόσο πόνο μπορεί να αντέξει ο άνθρωπος πριν ο ίδιος ο πόνος του τον μεταμορφώσει;
Ο γλύπτης Γιάννης Βέτσος έχει αναπτύξει, εδώ και δεκαετίες, μια ιδιαίτερη μέθοδο τεχνικής, ώστε από εκατοντάδες μικρά ή μεγαλύτερα κομμάτια σιδήρου να προκύπτει, με κόλληση, η σύνθεση μιας γλυπτικής φιγούρας ή ενός συνόλου γλυπτών. Η εργασία με τον σίδηρο ήταν, από την αρχαιότητα, τελετουργική. Ο «αρμόδιος» θεός ήταν ο γιος του Δία και της Ήρας, ο Ήφαιστος.
Το καλλιτεχνικό επίτευγμα του Γιάννη Βέτσου είναι η ισορροπία μεταξύ φόρμας και περιεχομένου. Από τα φοιτητικά του χρόνια στην Αθήνα, αναζήτησε τις αρχές και τις αξίες της γλυπτικής. Τον απασχόλησε η μορφή, η σύνθεση, τα υλικά, οι τεχνοτροπίες, η αρχαία αλλά και η μοντέρνα και η σύγχρονη τέχνη. Πάντα με μια ερευνητική και στοχαστική διάθεση. Ξεκινώντας από ξύλο και γύψο, πέρασε στα χάλκινα γλυπτά. Μετά ασχολήθηκε σχεδόν αποκλειστικά με γλυπτά από σίδερο. Ζει και εργάζεται στα Πάμφιλα Λέσβου. Βαθύς γνώστης της αρχαίας ελληνικής τέχνης αλλά και της νεότερης παγκόσμιας γλυπτικής. Εμπνέεται και στοχάζεται από τη μυθολογία, από τους αρχαίους συγγραφείς αλλά και τον Γκαίτε, Ντοστογιέφσκι, Καζαντζάκη... Τα διαβάσματά του περνούν, με τον δικό του τρόπο, στην τέχνη του.
Ο πολύπλευρος δημιουργός παρουσιάζει το νέο του έργο στην καρδιά του παραμυθένιου δάσους της Φολόης το Σάββατο 24 και την Κυριακή 25 Οκτωβρίου προσκαλώντας τους θεατές σε μία one-of-a-kind εμπειρία
15°
