Τέρατα της ελληνικής μυθολογίας

Μάνος Χατζιδάκις: Όταν συνηθίζεις το τέρας, αρχίζεις να του μοιάζεις.
Άλμπερτ Αϊνστάιν: Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση.
Η λογική θα σε πάει από το Α στο Β. Η φαντασία θα σε πάει παντού.

Τα τέρατα της ελληνικής μυθολογίας δεν έμειναν μόνο ως πλάσματα μύθων έγιναν σύμβολα φόβου, δυσκολίας, χάους, πειρασμού, βίας, απληστίας ή εσωτερικών παθών.

-Αίσωπος: Ζητών Ερμήν γλύψαι, Κέκροπα έγλυψα. Ήθελα να φιλοτεχνήσω άγαλμα του Ερμή και μου βγήκε Κέκρωψ (υβριδικό, μιξογενές τέρας).

-Γκόγια: Ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα.

-Τζων Στάινμπεκ: Ωκεανός χωρίς άγνωστα τέρατα θα ήταν ύπνος δίχως όνειρα.

-Γιώργος Σεφέρης: Όταν στο δρόμο της Θήβας, ο Οιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα, κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε.

-Ζακ Ντεριντά: Τα τέρατα δεν μπορούν να ανακοινωθούν. Δεν μπορεί κανείς να πει: «Εδώ είναι τα τέρατά μας», χωρίς να μετατρέψει αμέσως τα τέρατα σε κατοικίδια.»

-Στήβεν Κινγκ: Τα τέρατα και τα φαντάσματα είναι πραγματικά. Ζουν μέσα μας, και μερικές φορές νικούν.

Οι βασικές αρχαίες πηγές για τα τέρατα της ελληνικής μυθολογίας είναι: Όμηρος: Ιλιάδα, Οδύσσεια, Ησίοδος: Θεογονία, Έργα και Ημέραι, Απολλόδωρος Βιβλιοθήκη, Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά, Θεατρικοί ποιητές Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, Αριστοφάνης. Οβίδιος Μεταμορφώσεις, Παυσανίας Ελλάδος Περιήγησις.

Τέρατα από την Οδύσσεια

-Χάρυβδη και Σκύλλα. Θαλάσσια τέρατα που απειλούν τα πλοία του Οδυσσέα.
- Κύκλωπας Πολύφημος. Μονόφθαλμος, ανθρωποφάγος γίγαντας, γιος του Ποσειδώνα, που φυλακίζει τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του.
-Σειρήνες. Πλάσματα με μαγευτικό τραγούδι που παρασύρουν τους ναυτικούς στον θάνατο.
-Λαιστρυγόνες. Ανθρωποφάγοι γίγαντες που καταστρέφουν τον στόλο του Οδυσσέα.

Τέρατα από τη Θεογονία του Ησιόδου

-Τυφωεύς (Τυφώνας). Τεράστιο τέρας με εκατό κεφάλια που πολεμά τον Δία.
-Έχιδνα. Μισή γυναίκα και μισό φίδι, μητέρα πολλών τεράτων.
-Κέρβερος. Τρικέφαλος σκύλος του Άδη.
-Χίμαιρα. Τέρας με σώμα λιονταριού, κεφάλι κατσίκας και ουρά φιδιού.
 -Γοργόνες. Η Μέδουσα, η Σθενώ και η Ευρυάλη.
-Γραίες. Τρεις αδελφές που μοιράζονταν ένα μάτι και ένα δόντι, τα οποία έπαιρναν εκ περιτροπής όταν ήθελε η καθεμία να φάει ή να δει.
-Άρπυιες. Φτερωτά όντα με σώμα πουλιού.

Τέρατα των άθλων του Ηρακλή. Πηγή: Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη.

-Λέων Νεμέας, Λερναία Ύδρα, Ερυμάνθιος Κάπρος, Κρητικός Ταύρος, Στυμφαλίδες Όρνιθες, Γηρυόνης..

Ανθρωπόμορφα τέρατα.

-Μινώταυρος. Πλάσμα με σώμα ανθρώπου και κεφάλι ταύρου που ζούσε στον Λαβύρινθο της Κνωσού. Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη.

-Κένταυρος: Ανθρώπινος κορμός με σώμα αλόγου. (Χείρων: από τους γνωστότερους Κενταύρους: ανθρώπινος κορμός πάνω σε σώμα αλόγου. Σε αντίθεση με τους περισσότερους Κενταύρους, ήταν σοφός δάσκαλος ηρώων όπως ο Αχιλλέας και ο Ασκληπιός.).

-Ιχθυοκένταυρος: Ανθρώπινος κορμός με σώμα ιχθύος.

-Σφίγγα: Γυναικείο πρόσωπο, σώμα λιονταριού και φτερά

-Εχιδνα: Γυναίκα από τη μέση και πάνω, φίδι από τη μέση και κάτω.

-Εριχθόνιος: Συχνά απεικονίζεται με φιδίσια κάτω άκρα.

-Κέκρωψ: Άνθρωπος στο πάνω μέρος και φίδι στο κάτω.

-Γηρυόνης: Έχει τρεις ανθρώπινους κορμούς ενωμένους

-Τρίτων: Ανθρώπινο πάνω μέρος και ουρά ψαριού.

-Παν: Ανθρώπινος κορμός, τραγοπόδαρος με κέρατα. Όταν θυμώνει «σπέρνει τον πανικό «<Παν.

-Σειρήνες: Γυναικείο κεφάλι και κορμός με σώμα πτηνού.

-Άρπυιες: Γυναικείο πρόσωπο και σώμα πτηνού με φτερά και νύχια.

-Λάμιες: Παρουσιάζονται ως γυναικείες μορφές με φιδίσια στοιχεία.

-Τυφών: Κολοσσιαίο ον με ανθρώπινα και τερατώδη στοιχεία: συχνά περιγράφεται με ανθρώπινο κορμό, φιδίσια κάτω μέρη και φτερά.

-Πρωτέας: Θαλάσσια μορφή που συνδέεται με αλλαγές μορφής και συχνά απεικονίζεται με υβριδικά χαρακτηριστικά.

Άλλα τέρατα.

-Σφίγγα. Τέρας με σώμα λιονταριού και κεφάλι γυναίκας. Σοφοκλής, Οιδίπους Τύραννος. Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη.

-Γρύπας; Μιξογενές ον με σώμα λιονταριού, κεφάλι και φτερά αετού.

-Καλυδώνιος Κάπρος. Όμηρος, Ιλιάδα, ραψωδία Ι (9), Οβίδιος, Μεταμορφώσεις.

-Τάλως. Χάλκινος φύλακας της Κρήτης. Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά, βιβλίο Δ.

-Ερινύες. Εκδικητικές θεότητες που συχνά παρουσιάζονται με τρομακτική μορφή. Αισχύλος, Ευμενίδες (Ορέστεια).

Φράσεις της καθομιλουμένης με μεταφορική αναφορά σε τέρατα της ελληνικής μυθολογίας.

-Πέρασα από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη.

-Όταν θυμώνει, βγαίνει το τέρας που κρύβει μέσα του.

-Είναι τέρας.

-Μπήκα σε ένα λαβύρινθο»

-Αντιμετώπισα τη Λερναία Ύδρα: Αντιμετώπισα ένα πρόβλημα που όσο το λύνω, εμφανίζονται νέα προβλήματα. Η γραφειοκρατία είναι Λερναία Ύδρα.

-Είναι Χίμαιρα: Ουτοπική, απραγματοποίητη ιδέα ή όνειρο. Η ιδέα ότι όλα θα λυθούν μόνα τους αποδείχθηκε χίμαιρα.

-Κυνηγάει χίμαιρες: Κυνηγά ανέφικτους στόχους. Χάνει τον χρόνο του κυνηγώντας χίμαιρες.

-Άγγελος Σικελιανός: Ὄχι, δὲν εἶναι χίμαιρα / νὰ καβαλᾶμε τὸ ὄνειρο / τὴ θείαν ἐτούτη μέρα / ποῦ ὅλα, ὁρατὰ καὶ ἀόρατα, / κι ἐμεῖς κι οἱ ἥρωες καὶ οἱ θεοὶ στὴν ἴδια ὁρμᾶμε μέσα αἰώνια σφαίρα".

-Έχει μάτια Μέδουσας: Έχει βλέμμα που τρομάζει ή καθηλώνει.

-Κέρβερος στην πόρτα: Αυστηρός φρουρός, κάποιος που δεν αφήνει κανέναν να περάσει.

Τα τέρατα ως σύμβολα

Η ελληνική μυθολογία έχει έντονη παράδοση να χρησιμοποιεί υβριδικά, μικτά πλάσματα ως σύμβολα της «ανάμειξης» πολιτισμένου ανθρώπου και άγριας φύσης.

Η ελληνική μυθολογία λειτουργεί σαν μια «γλώσσα συμβόλων»: Τα τέρατα είναι συχνά οι μορφές που παίρνουν οι ανθρώπινοι φόβοι, τα πάθη και οι δυσκολίες. Η Χίμαιρα συμβολίζει την αυταπάτη, ο Κέρβερος τον αυστηρό φύλακα, η Σκύλλα και η Χάρυβδις συμβολίζουν το μεγάλο κίνδυνο και τις καταστροφικές ανεξέλεγκτες δυνάμεις, η Λερναία Ύδρα τα προβλήματα που πολλαπλασιάζονται, η Μέδουσα το βλέμμα που σε παγώνει, οι Ερινύες συμβολίζουν τις τύψεις και τις ενοχές.