Ανοίγει το Τριώδιο: από την εκκλησιαστική παράδοση στο αποκριάτικο ξεφάντωμα

Με την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου, που φέτος πέφτει την πρώτη ημέρα του Φεβρουαρίου, ξεκινά η περίοδος του Τριωδίου, που περιλαμβάνει την εβδομάδα της Απόκρεω, τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και τη Μεγάλη Εβδομάδα, η οποία ολοκληρώνεται το Μεγάλο Σάββατο, πριν την Κυριακή του Πάσχα. Η πρώτη εβδομάδα του Τριωδίου —μέχρι, δηλαδή, την Κυριακή του Ασώτου— ονομάζεται «Προφωνή», καθώς παλιά προφωνούσαν ή διαλαλούσαν τον ερχομό των Αποκριών, και σύμφωνα με τη Χριστιανική παράδοση γίνεται «κατάλυσις εις πάντα», που σημαίνει πως οι πιστοί μπορούν να φάνε ό,τι φαγητό θέλουν ακόμα και την Τετάρτη ή την Παρασκευή. Έτσι, η εβδομάδα αυτή ονομάζεται άτυπα και «ελεύθερη» ή «απολυτή».

Από το Τριώδιο στο καρναβάλι: παράδοση, σάτιρα και διονυσιακές καταβολές

Ο λόγος που η έναρξη του Τριωδίου ενδιαφέρει τον περισσότερο κόσμο, είναι γιατί τότε εισερχόμαστε «επίσημα» στην αποκριάτικη περίοδο. Το Πατρινό Καρναβάλι, όπως είθισται από την θέσπισή του το 1829, ξεκινάει στις 17 Ιανουαρίου και διαρκεί μέχρι την Καθαρά Δευτέρα. Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα μεσογειακά έθιμα που περιλαμβάνουν μασκαρέματα και μέθη, οι ρίζες του καρναβαλιού βρίσκονται στις αρχαίες παγανιστικές εκδηλώσεις και ιεροτελεστίες, όπως αυτές προς τιμήν του Διονύσου. Οι θρησκευτικές τελετές αυτού του είδους σηματοδοτούν, άλλωστε, και το σταδιακό πέρασμα από τον χειμώνα στην άνοιξη.

Η ίδια η λέξη «καρναβάλι» προέρχεται από τη λατινική φράση «carne levare», που σημαίνει «αφαιρώντας το κρέας». Το καρναβάλι, που συμβαίνει ταυτόχρονα σε πολλές πόλεις του κόσμου, όπως για παράδειγμα στο Ρίο ντε Τζανέιρο, στη Βραζιλία, όπου οι εκδηλώσεις είναι ιδιαίτερα φαντασμαγορικές, είναι ουσιαστικά ένας αποχαιρετισμός στο «κρέας», λίγο πριν ξεκινήσει η νηστεία που σχετίζεται με την Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα. «Carne» είναι επίσης η λατινική λέξη για την «σάρκα» και έτσι, μια εναλλακτική ερμηνεία της λέξης θέλει τους εορτασμούς να σηματοδοτούν έναν αποχαιρετισμό στην «σαρκική επιθυμία», μια ερμηνεία που επίσης σχετίζεται με την Χριστιανική παράδοση.

Η αποκριάτικη περίοδος είναι μια περίοδος ξεφαντώματος, μεταμφιέσεων και δημόσιων συναθροίσεων. Χάρη στις διονυσιακές της ρίζες, είναι επίσης μια περίοδος σάτιρας, οπότε είθισται να γίνονται φάρσες και άλλα καλοπροαίρετα αστεία κατά τη διάρκειά της. Σκοπός των εορτασμών είναι να προσφέρουν μια αχτίδα φωτός μέσα στο σκοτάδι του χειμώνα, που αρχίζει σιγά-σιγά να υποχωρεί, καθώς οδεύουμε προς τον Μάρτιο.