Η θυσία ως ιερή προσφορά συνδέει τον άνθρωπο με το Θείο, από την αρχαιότητα ως τον Ταρκόφσκι
Θυσίες στην Αρχαία Ελλάδα
Η θυσία είναι η θανάτωση και προσφορά ζώων στον ιερό βωμό, ως μέρος μιας θρησκευτικής τελετουργίας, ή για να εξασφαλιστεί η εύνοια μιας θεότητας. Η ανθρωποθυσία ήταν πολύ πιο σπάνια.
Αιματηρές θυσίες τελούνταν με τη σφαγή ζώων. Το αίμα, η τσίκνα και το ψήσιμο μερών του ζώου προσφέρονταν στους θεούς. Αναίμακτες θυσίες ήταν οι σπονδές, τα θυμιάματα, οι καρποί, το μέλι, το κρασί, κορμοί δέντρων και άλλα πολύτιμα αντικείμενα της εποχής. Η θυσία είχε χαρακτήρα ανταπόδοσης. Προσφέρω στους θεούς για να λάβω, για να έχω την εύνοια και τη στήριξη τους.
Στην ταινία, ο ήρωας, Αλεξάντερ, θέλει να θυσιάσει ότι πολυτιμότερο έχει, την οικογένεια, το σπίτι του, για να αποτραπεί ένας επικείμενος πυρηνικός όλεθρος. Τελικά καίει το σπίτι του, σε μια χειρονομία πίστης και προσφοράς που συνιστά προσωπική όσο και παγκόσμια διάσταση. Στην ταινία του Αντρέι Ταρκόφσκι η θυσία είναι μια προσευχή, πράξη προς μια ανώτερη δύναμη, χωρίς σαφή θεολογικό ορισμό. Ο ήρωας προσφέρει ότι έχει για να σωθεί ο κόσμος, έστω και χωρίς εγγύηση ανταπόδοσης. Μπορεί μια προσωπική ενέργεια να σώσει τον κόσμο;
Σημειώσεις:
Οι θυσίες είχαν σχέση με το Θείο, το μεταφυσικό, ήταν ο τρόπος επικοινωνίας με τους θεούς με κύριους μεσάζοντες τους ιερείς, ιέρειες, οιωνοσκόπους, μάντεις, προφήτες. Στις αρχαίες θρησκείες, η θυσία είναι συλλογική τελετουργία με κανόνες και αποδέκτες τους θεούς. Στη «Θυσία» του Ταρκόφσκι έχουμε μια υπαρξιακή, μοναχική πράξη, χωρίς βεβαιότητα ότι θα εισακουστεί ή θα αναγνωριστεί.
Αλεξάντερ και Ιφιγένεια. Η θυσία της Ιφιγένειας. Ο Αγαμέμνων θυσιάζει την κόρη του Ιφιγένεια για να εξευμενίσει την θεά Άρτεμη ώστε να φυσήξει ούριος άνεμος για την εκστρατεία στην Τροία. Η θυσία γίνεται για το καλό της εκστρατείας και γενικά της χώρας. Το δίλημμα είναι τραγικό: Να θυσιάσεις ότι πιο πολύτιμο για έναν σκοπό μεγαλύτερο από εσένα. Όπως κάνει και ο ήρωας Αλεξάντερ του Ταρκόφσκι.
Αλεξάντερ και Προμηθέας: Όπως ο Προμηθέας έτσι και ο Αλεξάντερ ενεργεί για τη σωτηρία και πρόοδο της ανθρωπότητας. Μοναχικές πράξεις με αβέβαιο και τραγικό αποτέλεσμα.
Αλεξάντερ και Άλκηστις: Η Άλκηστις προσφέρεται να πεθάνει, θυσιάζεται, στη θέση του συζύγου της Άδμητου. Προσφορά, θυσία, από αγάπη και πίστη όπως και ο Αλεξάντερ.
Η θυσία στην αρχαία ελληνική παράδοση δεν είναι μόνο συμβολική προσφορά σε θεούς αλλά και υπαρξιακή πράξη με ψυχικό βάρος.
Ο Ταρκόφσκι, παρόλο που κινείται σε χριστιανικό μυστικιστικό πλαίσιο, αναβιώνει αυτό το αρχέγονο μοτίβο: Την ακραία προσφορά για την υπέρβαση, την εξάλειψη μιας καταστροφής.
Ο Μάρκος Αυρήλιος δεν κάνει «μυθολογία» αλλά κάτι πιο απαιτητικό: Παίρνει γνωστές μορφές και ιδέες από την παραδοσιακή μυθολογία, τις περνά από φίλτρο λογικής και ηθικής και κρατά μόνο ότι έχει αξία για το πώς να ζεις
Η διαχειρίστρια του έργου του σπουδαίου συγγραφέα μιλάει στην Athens Voice με αφορμή την ενότητα «Η Αθήνα των συγγραφέων» στο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας
17°
