Είναι το «The Social Reckoning» τόσο καλό όσο το «The Social Network»;
Ο Άαρον Σόρκιν επιστρέφει στο Facebook δεκαέξι χρόνια μετά με μια αξιοπρεπή μεν ταινία, που δεν καταφέρνει όμως να ξεφύγει από τη μεγαλειώδη σκιά του προκατόχου της
Το «The Social Network» του 2010 είναι, ας το παραδεχτούμε, ένα μεγαθήριο ταινίας, μία από τις σπάνιες αυτές περιπτώσεις όπου κάθε λεπτομέρεια βρίσκεται στη θέση της, από το μοντάζ, που πηγαινοέρχεται ανάμεσα σε δύο καταθέσεις, μέχρι τη μουσική των Τρεντ Ρέζνορ και Άτικους Ρος που σφυροκοπά κάτω από τους διαλόγους. Ένας από τους σπουδαιότερους σεναριογράφους της γενιάς του, ο Άαρον Σόρκιν, συνάντησε έναν από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του σύγχρονου αμερικανικού σινεμά, τον Ντέιβιντ Φίντσερ, μαζί με μια φουρνιά νέων ηθοποιών που τότε έκαναν το μεγάλο τους βήμα. Η ταινία κατάφερε και κέρδισε τρία από τα οκτώ Όσκαρ για τα οποία ήταν υποψήφια, για το διασκευασμένο σενάριο, το μοντάζ και τη μουσική, όμως η πραγματική της αξία, όπως φάνηκε με τα χρόνια, ξεπέρασε την οσκαρική της, καθώς έχει ενταχθεί πλέον στη συλλογική ποπ κουλτούρα στο Hall of Fame του αμερικανικού σινεμά του 21ου αιώνα.
Η ιστορία πίσω από την ταινία «The Social Reckoning»
Αυτή τη φορά δεν βρισκόμαστε σε έναν κοιτώνα του Χάρβαρντ αλλά στο 2021. Η Φράνσις Χάουγκεν, product manager στην ομάδα του Facebook που ασχολούνταν με την πολιτική ακεραιότητα της πλατφόρμας, συγκέντρωσε χιλιάδες σελίδες εσωτερικών εγγράφων πριν αποχωρήσει από την εταιρεία και τα εμπιστεύτηκε στον Τζεφ Χόργουιτς της Wall Street Journal. Από αυτό το υλικό γεννήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2021 η σειρά ρεπορτάζ «The Facebook Files», που αποκάλυπτε, ανάμεσα σε άλλα, ότι η εταιρεία γνώριζε από δικές της έρευνες πως για αρκετές έφηβες που ένιωθαν ήδη άσχημα με το σώμα τους το Instagram έκανε τα πράγματα χειρότερα. Λίγες εβδομάδες αργότερα η Χάουγκεν αποκάλυψε την ταυτότητά της στο «60 Minutes» και κατέθεσε ενώπιον της αμερικανικής Γερουσίας. Πάνω σ’ αυτή τη σχέση πηγής και δημοσιογράφου χτίζει ο Σόρκιν την ταινία του, με τον Ζάκερμπεργκ να κινείται σε μια παράλληλη γραμμή.
Οι ερμηνείες στο «The Social Reckoning»
Το καστ είναι, όπως ήταν αναμενόμενο, εξαιρετικό. Η Μίκι Μάντισον, που κέρδισε το Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου για το «Anora», δείχνει εδώ το ταλέντο της με πολύ πιο συγκρατημένο τρόπο απ’ ό,τι ως η εκρηκτική Ani της ταινίας του Σον Μπέικερ και είναι πραγματικά πολύ καλή. Ο Τζέρεμι Άλεν Γουάιτ λειτουργεί επίσης πολύ καλά ως Χόργουιτς, ο ερευνητικός δημοσιογράφος που δεν έχει ιδέα από τεχνολογία, αν και η κατασκευή του χαρακτήρα μού φάνηκε κάπως αφύσικη. Η άγνοιά του δεν είναι βέβαια πλήρης επινόηση του Σόρκιν. Ο Χόργουιτς προερχόταν από το οικονομικό και πολιτικό ρεπορτάζ, είχε περάσει από το Associated Press και είχε βραβευτεί για την έρευνά του γύρω από τον Πολ Μάναφορτ, ενώ στο βιβλίο του «Broken Code» (2023) παραδέχεται ότι, όταν ανέλαβε το Facebook για τη Wall Street Journal, έπρεπε να προσποιείται πως έγραφε με κύρος για μια εταιρεία που δεν καταλάβαινε. Μέχρι να ξεκινήσει η συνεργασία του με τη Χάουγκεν, όμως, κάλυπτε ήδη την εταιρεία για σχεδόν δύο χρόνια. Στην οθόνη η άγνοιά του βγαίνει υπερβολική, λες κι ήρθε με χρονομηχανή από άλλη εποχή, οπότε ο χαρακτήρας μοιάζει περισσότερο με αφηγηματικό εργαλείο, με κάποιον που υπάρχει για να ρωτάει όσα χρειάζεται να μάθει ο θεατής, παρά με άνθρωπο.
Και μετά έχουμε τον Τζέρεμι Στρονγκ, που φαίνεται αντάξιος του επωνύμου του στον ρόλο του Μαρκ Ζάκερμπεργκ, παρότι τον βλέπουμε λιγότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Το αποτύπωμά του μένει, έστω και με λίγες σκηνές. Λέω σκόπιμα «Ζάκερμπεργκ του Σόρκιν», γιατί, ενώ ο χαρακτήρας έχει όλα τα γνωρίσματα του επικεφαλής ενός τεχνολογικού κολοσσού, μου φάνηκε υπερβολικά τερατώδης. Ο Ζάκερμπεργκ που έχουμε δει στα μέσα ενημέρωσης κουβαλά μια αφέλεια, κάτι το «geeky» και σχεδόν παιδικό, που εδώ απουσιάζει ολοκληρωτικά, με αποτέλεσμα ο Ζάκερμπεργκ του Στρονγκ να καταλήγει τρομακτικός και να μη θυμίζει σχεδόν σε τίποτα τον αληθινό, με εξαίρεση κάποιες ιδιαιτέρως πετυχημένες μιμητικές εκφράσεις του τελευταίου.
Βέβαια ούτε ο Ζάκερμπεργκ του Τζέσι Άιζενμπεργκ ήταν πιστό πορτρέτο, με τον ίδιο τον Ζάκερμπεργκ να αμφισβητεί δημόσια την ταινία όταν βγήκε. Είχε όμως την πληγή του. Ήταν μικροπρεπής και μοναχικός, ενώ η τελευταία σκηνή, μ’ εκείνο το αίτημα φιλίας που ανανεώνει ξανά και ξανά μπροστά στην οθόνη του, σ’ έκανε σχεδόν να τον λυπηθείς. Στη νέα ταινία αυτή η πληγή λείπει και μένει μόνο η ψυχρότητα, οπότε ο Ζάκερμπεργκ μοιάζει περισσότερο με μυθολογία παρά με ρεαλιστικό πορτρέτο και η ταινία νιώθω πως χάνει έτσι κάτι από την αξιοπιστία της.
Ο σεναριογράφος Σόρκιν και ο σκηνοθέτης Σόρκιν
Εκεί όπου η ταινία με απογοήτευσε περισσότερο είναι η σκηνοθεσία. Ο σεναριογράφος Σόρκιν μάλλον παραείναι καλός για τον σκηνοθέτη Σόρκιν. Από το «Molly’s Game» και το «The Trial of the Chicago 7» μέχρι το «Being the Ricardos», οι ταινίες που έχει σκηνοθετήσει ο ίδιος στηρίζονται στο κείμενο και στους ηθοποιούς, με μια σκηνοθεσία λειτουργική, που σπάνια προσθέτει κάτι δικό της. Στο «The Social Network» ο Φίντσερ έκανε το αντίθετο, παίρνοντας τις λέξεις του Σόρκιν και δίνοντάς τους έναν ρυθμό και μια ψυχρή ακρίβεια που το κείμενο μόνο του δεν θα είχε, όπως στη σκηνή της κωπηλασίας στο Χένλεϊ, που κυλάει σχεδόν χωρίς διάλογο και μένει από τις πιο αξέχαστες της ταινίας. Αυτή την πινελιά την ένιωσα να λείπει σε όλη τη διάρκεια.
Κι αφού μιλάμε ειλικρινά, παρότι υπάρχουν κάποιοι χαρακτηριστικοί διάλογοι του Σόρκιν στις σκηνές με τον Στρονγκ, λείπουν εκείνες οι έντονες, σχεδόν μουσικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους υπόλοιπους βασικούς χαρακτήρες, ο διάλογος που σου σηκώνει την τρίχα κάγκελο και ξυπνάει μέσα σου μια περίεργη έμπνευση. Νομίζω ότι η εξήγηση είναι εν μέρει δομική. Το «The Social Network» ήταν χτισμένο πάνω σε δύο καταθέσεις, με όλους να μηνύουν όλους, οπότε κάθε σκηνή ήταν μια μάχη. Εδώ η Χάουγκεν και ο Χόργουιτς βρίσκονται στην ίδια πλευρά, ενώ ο πραγματικός τους αντίπαλος είναι μια εταιρεία που σπάνια κάθεται απέναντί τους στο ίδιο δωμάτιο. Ο διάλογος του Σόρκιν χρειάζεται κάποιον απέναντι για να απογειωθεί, γι’ αυτό ίσως οι περισσότερες σκηνές που πραγματικά σπινθηρίζουν είναι εκείνες με τον Ζάκερμπεργκ.
«The Social Reckoning» - Μια νίκη που δεν ήρθε
Υπάρχει όμως κι ένα πρόβλημα για το οποίο δεν φταίει κανένας από τους δύο Σόρκιν, η ίδια η ιστορία που αφηγείται η ταινία. Μιλάει για μια πληροφοριοδότρια που υποτίθεται ότι θα έπληττε το Facebook, κάτι που όντως συνέβη το 2021. Το Instagram Kids, η εκδοχή της πλατφόρμας για παιδιά κάτω των 13, μπήκε στον πάγο δύο εβδομάδες μετά τα πρώτα δημοσιεύματα, η Χάουγκεν κατέθεσε στη συνέχεια στο βρετανικό και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενώ τα έγγραφα που έφερε στο φως τροφοδότησαν για χρόνια τη συζήτηση για τη ρύθμιση των πλατφορμών. Είμαστε όμως στο 2026 και η Meta παραμένει μία από τις ισχυρότερες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο. Με μια κάποια ειρωνεία, μόλις τρεις εβδομάδες μετά την κατάθεση της Χάουγκεν στη Γερουσία, η μητρική εταιρεία του Facebook άλλαξε το όνομά της σε Meta. Όταν ξέρεις ότι όλο αυτό δεν κατάφερε να ρίξει το Facebook από τον θρόνο του, η ταινία χάνει κάτι από την αξία της ως αληθινή ιστορία και μένει ένα κενό στον πυρήνα της.
Το σινεμά έχει βέβαια αποδείξει ότι μια ταινία για την αλήθεια δεν χρειάζεται νίκη για να σταθεί. Το «The Insider» του Μάικλ Μαν τελειώνει με τη βιομηχανία του καπνού όρθια κι όμως λειτουργεί, γιατί μιλάει για το κόστος τού να πεις την αλήθεια και όχι για το αν η αλήθεια θριάμβευσε. Στο «The Social Reckoning» η ήττα δεν γίνεται ποτέ θέμα, απλώς υπάρχει κάπου στο βάθος. Μου φάνηκε επίσης κάπως ξεπερασμένη. Ο φόβος της εποχής έχει μετακομίσει από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην τεχνητή νοημοσύνη, οπότε μια ιστορία για το Facebook του 2021 μοιάζει ήδη με ταινία εποχής. Γι’ αυτό δεν νομίζω ότι θα αφήσει κάποιο ουσιαστικό ίχνος. Συνολικά, το «The Social Reckoning» βρήκα πως είναι μια αξιοπρεπής ταινία με ενδιαφέροντα στοιχεία και σημεία, όμως το κενό στον πυρήνα της μαζί με την απουσία του Φίντσερ την κρατούν μακριά από το να γίνει σπουδαία.
Ο Άαρον Σόρκιν επιστρέφει στο Facebook δεκαέξι χρόνια μετά με μια αξιοπρεπή μεν ταινία, που δεν καταφέρνει όμως να ξεφύγει από τη μεγαλειώδη σκιά του προκατόχου της
O Ρόμπερτ Πάτινσον δίνει τα διαπιστευτήριά του, πλάθοντας μια ηλεκτρισμένη, γεμάτη ένταση αλλά και ωριμότητα ερμηνεία, που ίσως να τον οδηγήσει στις φετινές οσκαρικές υποψηφιότητες.
Η βραβευμένη με Όσκαρ Τζέσικα Τσαστέιν πρωταγωνιστεί στο νέο θρίλερ που υπόσχεται δυνατές συγκινήσεις και ένα συναρπαστικό σχεδιασμό στη συνύπαρξη φαντασίας και πραγματικότητας.
17°
