Το «Social Reckoning» του Aaron Sorkin αποκαλύπτει τις κοινωνικές συνέπειες των social media, την παραπληροφόρηση και την ανεξέλεγκτη δύναμη των τεχνολογικών κολοσσών.
Ο Αaron Sorkin επανήλθε με το δεύτερο μέρος της περιπέτειας του Mark Zuckerberg: το 2010 στο «Κοινωνικό Δίκτυο» τον παρουσίαζε ως οραματιστή nerd, ως τεχνοεπιχειρηματική ιδιοφυΐα· τώρα, στο «Social Reckoning» (που μπορεί να μεταφραστεί ως «Ανάληψη κοινωνικής ευθύνης» ή «Κοινωνικός απολογισμός») ο Zuck εμφανίζεται αδίστακτος· ένας κοινωνικά και σωματικά δύσκαμπτος καπιταλιστής όπως τα περισσότερα μέλη της τεχνολογικής ελίτ που κυβερνούν τον κόσμο. Ο «δήμος» του Zuck είναι σχεδόν 4 δισεκατομμύρια υπήκοοι.
Social Reckoning: Η σκοτεινή πλευρά των social media
Facebook, παραπληροφόρηση και χειραγώγηση της κοινής γνώμης
Το «Social Reckoning» επικεντρώνεται στη δημοσιογραφική έρευνα του 2020-21. Τότε, ο Jeff Ηorwitz από τη Wall Street Journal συνεργάστηκε με τη Frances Haugen, μια εργαζόμενη στον τομέα «ακεραιότητας και ασφάλειας» του Facebook, η οποία, απογοητευμένη από την έλλειψη ήθους της επιχείρησης, έγινε whistleblower διαρρέοντας πληροφορίες σε ένα δημοσιογραφικό όργανο το οποίο θεωρούσε «της παλιάς σχολής». Μέσα από την αλληλεπίδραση της νεαρής nerd και του επίσης νεαρού αλλά τεχνολογικά αστοιχείωτου «συμβατικού» δημοσιογράφου, ο Sorkin προσπαθεί να αποκαλύψει, εκτός από την απληστία του Zuck και των ομοίων του, το πώς το Facebook οξύνει τα πολιτικά και προσωπικά πάθη, υποδαυλίζει τα κινήματα όχλου και διαδίδει fake news. Με λίγα λόγια, περιγράφει το Facebook ως το ψηφιακό ισοδύναμο ενός εμπόρου ηρωίνης που εθίζει τους χρήστες στην αδρεναλίνη της οργής τους, διοχετεύοντας νεοσύλλεκτους στο νεοφασιστικό κίνημα που έχει σαρώσει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ακούγεται υπερβολικό αλλά δεν είναι: οι ταραχές της 6ης Ιανουαρίου στην Ουάσιγκτον, η αντιεμβολιαστική εκστρατεία, το MAGA ευνοήθηκαν τόσο από την ίδια τη φύση των ψηφιακών δικτύων όσο και από συγκεκριμένους αλγορίθμους που ριζοσπαστικοποιούν τους χρήστες, οδηγώντας τους σε εξτρεμιστικούς χώρους. Όπως όλοι ξέρουμε, ο Zuck, φοβούμενος πτώση των εσόδων, ρύθμισε έτσι τον αλγόριθμο ώστε η εμπλοκή να υπερτροφοδοτείται από clickbaits ρητορικής μίσους, εκδίκησης και φθόνου. Επιπλέον, καθώς το Facebook δεν έκανε fact-checking στις πολιτικές διαφημίσεις, ενίσχυσε την εμβέλεια των εξτρεμιστικών ομάδων και την ένταση του εκφοβισμού των εφήβων, με αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, τις ταραχές του Καπιτωλίου και τη γενικευμένη πόλωση, τον κοινωνικό διχασμό.
Τρία είναι τα μεγάλα ερωτήματα της ταινίας και της κοινωνίας ολόκληρης: Υπάρχουν όρια στην ελευθερία του λόγου και της έκφρασης; Πώς οι κυβερνήσεις, οι εξουσίες, οι ιδεολογίες, τα κόμματα, τα επιχειρηματικά συμφέροντα χειραγωγούν το δικαίωμα και τα όριά του; Επιτρέπεται να συγκεντρώνει κάποιος τόση εξουσία όση ο Zuck, o Elon Musk, o Jeff Bezos, o Bill Gates, ο Larry Ellison, o Tim Cook, o Satya Nadella, o Sundar Pichai; Το Facebook ισχυρίζεται ότι είναι ένα βήμα ελευθερίας του λόγου: αξίζουν όλοι οι άνθρωποι «βήμα»; Αξίζουν όλες οι ιδέες έκθεση και μετάδοση; Η απάντηση είναι όχι. Η ελευθερία του λόγου είναι ένα ζήτημα· η ελευθερία του δημόσιου βήματος είναι ένα άλλο. Tα social media εξισώνουν τις γνώμες, δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι δικαιούμαστε να εκφράζουμε απόψεις για όλα τα θέματα, επιστημονικά, πολιτικά, φιλοσοφικά, οικονομικά, σεξουαλικά, αθλητικά, καλλιτεχνικά κτλ. κι ότι όλες οι γνώμες δικαιούνται να επηρεάσουν τους ανθρώπους, να αποκτήσουν κοινό. Όμως, δικαιούνται κοινό οι φασίστες; Δικαιούνται κοινό οι τζιχαντιστές; Δικαιούνται κοινό οι τρομοκράτες; Εξάλλου, είναι αυτονόητο ότι η ελευθερία του λόγου σταματά στο σημείο όπου αρχίζει η δυσφήμιση, τα ψέματα, η συκοφαντία, η χυδαιότητα, η προσβολή της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας των άλλων. Τα social media παραχώρησαν «ελευθερία του λόγου» σε κοινωνιοπαθείς σαν την Candace Owens η οποία έχει αφιερώσει τη ζωή της στην εκστρατεία απόδειξης ότι η Μπριζίτ Μακρόν είναι άνδρας· στα τρολ της άκρας αριστεράς· στον Alex Jones· στον Martin Shkreli (γνωστό ως «Pharma Bro»), στον Raymond Abbas που έγινε διάσημος στο Facebook και στο Instagram επιδεικνύοντας έναν εξωφρενικά τρυφηλό τρόπο ζωής με ιδιωτικά τζετ, πανάκριβα ρούχα και ρολόγια, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια ακόλουθους. (Τελικά απεδείχθη ότι το glamour χρηματοδοτούσαν απάτες εκατομμυρίων μέσω διαδικτύου.) Κι όμως, το 43% του αμερικανικού κοινού ενημερώνεται κυρίως από το Facebook, που τώρα ονομάζεται Meta.
Zuckerberg και τεχνολογική ελίτ: Ποιος ελέγχει τα social media;
Το ότι το Facebook άλλαξε το όνομά του σε Meta λίγο μετά την κατάθεση της Frances Haugen ενώπιον του Κογκρέσου υποδηλώνει ότι, όσο ζοφερή κι αν έχει γίνει η αμερικανική πραγματικότητα, ένα άτομο μπορεί ακόμα να «πάει στην Ουάσιγκτον» όπως ο Jimmy Stewart στην ταινία του Frank Capra «Μr Smith Goes to Washington». Tο όνομα του Capra ακούγεται στην ταινία του Sorkin για να υπενθυμίσει ότι υπάρχουν θεσμοί, ότι υπάρχουν checks and balances κι ότι ίσως μπορούμε να βρούμε λύση για τα προβλήματα που δημιούργησαν στον κόσμο όλα τα ΜΜΕ, συμβατικά και ψηφιακά. (Dream on…)
Το «Social Reckoning» έχει έξυπνους διαλόγους, που είναι χαρακτηριστικοί του Sorkin αλλά θυμίζουν περισσότερο David Mamet, και περιλαμβάνει μερικούς συναρπαστικούς χαρακτήρες όπως τον Charlie (ένα σύνθετο πρόσωπο εμπνευσμένο από τον Roger McNamee, που τον υποδύεται ο μεγάλος Bill Burr), και τον Jeff (Jeremy Allen White) o οποίος ενσαρκώνει την αταραξία, την επιμέλεια και τον επαγγελματισμό της έντυπης δημοσιογραφίας, στον αντίποδα της υστερίας των influencers. Τον Zuck υποδύεται ο Jeremy Strong που στέκεται και κάθεται σαν μαριονέτα, διαχέοντας την αβίαστη περιφρόνηση του ανθρώπου που είναι πλουσιότερος από όλους και επομένως the smartest guy in the room. Τι σκέφτεται ο Zuck; Σκέφτεται ότι ένα εκατομμύριο δολάρια δεν είναι κουλ. Κουλ είναι ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Ακόμα πο κουλ είναι ένα τρισεκατομμύριο, η εκτιμώμενη «αξία» του Facebook σήμερα. Ωστόσο, από κινηματογραφική άποψη, η ταινία του Aaron Sorkin έχει πολλές αδυναμίες: χαλαρό μοντάζ του Alan Baumgarten, αδιάφορη και σκοτεινή φωτογραφία του Jeff Cronenweth με ελάχιστα ημερήσια και εξωτερικά πλάνα που ίσως γίνεται κουραστική και, εκ των πραγμάτων, χαμηλή δραματική ένταση συγκριτικά με άλλες ταινίες του υποείδους: «Όλοι οι άνθρωποι του προέδρου», «Το δίκτυο», «Spotlight», «Τhe Insider» κτλ.
Το Facebook εξακολουθεί να μην κάνει fact-checking στις πολιτικές διαφημίσεις. Την Washington Post έχει αγοράσει ο Jeff Bezos. H ολιγαρχία του 2026 είναι τα nerds του 2000: οι τεχνο-ελίτ κάθονται πάνω σε κολοσσιαία θηρία παραπληροφόρησης, παραπλάνησης και ισοπέδωσης. Καμιά ταινία που φιλοδοξεί να επανάβει την επιτυχία του «Όλοι οι άνθρωποι του προέδρου» δεν μπορεί να κλονίσει την επικράτεια των social media: η κρίση αφορά λιγόυερο τον Zuckerberg και περισσότερο τους χρήστες· έχοντας αγκαλιάσει εύκολα αυτό το κάποτε καινούργιο, μη δοκιμασμένο, παράδειγμα αλληλεπίδρασης, φαίνονται σήμερα ανήμποροι να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες.
O Ρόμπερτ Πάτινσον δίνει τα διαπιστευτήριά του, πλάθοντας μια ηλεκτρισμένη, γεμάτη ένταση αλλά και ωριμότητα ερμηνεία, που ίσως να τον οδηγήσει στις φετινές οσκαρικές υποψηφιότητες.
Η βραβευμένη με Όσκαρ Τζέσικα Τσαστέιν πρωταγωνιστεί στο νέο θρίλερ που υπόσχεται δυνατές συγκινήσεις και ένα συναρπαστικό σχεδιασμό στη συνύπαρξη φαντασίας και πραγματικότητας.
15°
