Ανασκόπηση 2023: Οι 10 καλύτερες ταινίες της χρονιάς

Το έτος που μας αποχαιρετά σημαδεύτηκε από μια δεκάδα πολύ δυνατών ταινιών στις οποίες άνετα θα χωρούσε και το «Poor Things» του Γιώργου Λάνθιμου. Όμως η επίσημη πρεμιέρα του φιλμ, η οποία έχει προγραμματιστεί από το υπεύθυνο γραφείο διανομής για την Πρωτοχρονιά, μας υποχρεώνει να το συμπεριλάβουμε στα καλύτερα του 2024!

Το να επιλέξει κάποιος τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς είναι μια καθαρά υποκειμενική υπόθεση που πάντως μπορεί να έχει ορισμένες προδιαγραφές αντικειμενικότητας. Θα ήταν πιο σωστό ίσως να πούμε οι δέκα πιο αγαπημένες μας ταινίες της χρονιάς. Ή εκείνες που μας εντυπωσίασαν περισσότερο και μας έκαναν να τις σκεπτόμαστε για μέρες. Σας τις παρουσιάζουμε.

Ζώνη ενδιαφέροντος, του Τζόναθαν Γκλέιζερ
Το φιλμ που έχει καθηλώσει αυτή την περίοδο όλους τους σινεφίλ -από τις ελάχιστες περιπτώσεις ταινιών για τις οποίες δεν έχω ακούσει ούτε μια αρνητική άποψη- είναι ένα σπάνιο έργο τέχνης, που ξεπερνά τα αμιγώς κινηματογραφικά όρια. Όχι μια ακόμη ταινία για το Ολοκαύτωμα ή το Άουσβιτς αλλά ένα συγκλονιστικό ταξίδι στην καρδιά του σκότους, που μας αποκαλύπτει τη φύση του Κακού (κοινότυπη και με απρόσμενες κοινωνικές «ευαισθησίες»), χωρίς να αποτυπώνει ούτε μια εικόνα φρίκης. Ο Γκλέιζερ δείχνει τον τρόπο για τη σωστή ερμηνεία της Ιστορίας: από απόσταση και δίχως υπερβολές ή τετριμμένα συνθήματα.

Tar, του Τοντ Φιλντ
Κάθε άνοδος έχει αναπόφευκτα όμως και την πτώση της. Η μεγαλοφυΐα του Φιλντ είναι πως χρησιμοποιεί το παραδοσιακό μοτίβο όχι για να θαμπώσει το βλέμμα του θεατή αλλά για να θίξει ένα πυκνό πλέγμα συμβολισμού γύρω από τις αξίες μιας περίεργης εποχής (η ισχύς των μέσων μαζικής δικτύωσης, το κίνημα #Μetoo και οι παγίδες της πολιτικής ορθότητας, τα προβληματικά κοινωνικά πρότυπα αλλά και η άσκηση εξουσίας που δεν έχει φύλο κλπ) με όχημα τη μουσική. Στο αξεπέραστο φινάλε, τα λόγια του Μπέρνσταϊν αποκαλύπτουν τη βαθιά σχέση του συναισθήματος με τη δημιουργία. Όταν αυτή καταρρεύσει, σβήνει και η ίδια η ύπαρξη.

Ανατομία Μιας Πτώσης, της Ζιστίν Τριέ
Με ένα οργανωμένο στην εντέλεια σενάριο και μια άψογη ερμηνεία από την υπέροχη Σάντρα Ούλερ (η κορυφαία ίσως σύγχρονη ευρωπαία ηθοποιός), η Τριέ περιγράφει κυρίως την ανατομία ενός αποτυχημένου γάμου κι όχι ενός εγκλήματος, φέρνοντας στα συναρπαστικά καρέ της την αύρα ενός Μπέργκμαν ή ενός Χάνεκε. Η συνεχής επίκληση των κοινωνικών στερεοτύπων γύρω από τους ρόλους και κυρίως τις σχέσεις των φύλων, γεννά αμέτρητα διλήμματα που ξεπερνούν την περιορισμένη ηθική διάστασή τους και μετατρέπονται σε αποστομωτικά ερωτήματα για την ουσία μιας περιττής ζωής.

Οι Δολοφόνοι του Ανθισμένου Φεγγαριού, του Μάρτιν Σκορσέζε
Μαθήματα αμερικανικής Ιστορίας δια χειρός Σκορσέζε. Με ένα κράμα γκανγκστερικού φιλμ και νεογουέστερν ο σκηνοθέτης ανιχνεύει τα αλληγορικά σύμβολα ενός απάνθρωπου κόσμου που έχει ως σήμα κατατεθέν την απληστία, τη μισαλλοδοξία, καθώς και τη… βλακεία. Η επιδέξια γραφή του Σκορσέζε σε κάποιες σκηνές αγγίζει το τέλειο, ξετυλίγοντας την παράλληλη δράση υπό τους μονότονους ήχους ενός πένθιμου τυμπάνου, δίνοντας άλλη διάσταση στο κεφάλαιο «Γενοκτονία των Ινδιάνων». Όχι η θεσμοθετημένη βία του επίσημου αμερικανικού κράτους (όπως έχουμε δει σε άλλες ταινίες), αλλά η υπογράμμιση της διαχρονικής ρατσιστικής αντίληψης και του αυταρχικού πρόσωπο της εξουσίας των λευκών Αμερικανών, μέσα από ένα «άγνωστο» πλην υπαρκτό συμβάν. Αποκάλυψη η νεοφερμένη Γκλάντστοουν.

Ξερά χόρτα, του Νουρί Μπιλγκέ Τσεϊλάν
Κορυφαία στιγμή στο διαλογικό σινεμά που κάνει ο Τσεϊλάν. Η πιο δύσκολη –ίσως και πιο δύστροπη– δημιουργία του Τούρκου σκηνοθέτη είναι και η πλέον προσωπική του. Με την έννοια πως ο κυνικός ήρωας δάσκαλος καλλιτεχνικών που έχει προ πολλού χάσει την πίστη του στη ζωή και τις πολιτικές ιδεολογίες, δείχνει να είναι κάτι σαν alteregoτου καταξιωμένου δημιουργού, ο οποίος με τη χαρακτηριστική εικαστική ματιά και τον αξεπέραστο λυρισμό του, απλώνει μια πυκνή σε νοήματα και συμβολισμούς ιστορία γύρω από την απογοητευτική σύγχρονη τουρκική καθημερινότητα και την κρίση του πολιτισμού.

Πεσμένα φύλλα, του Άκι Καουρισμάκι
Με τον παροιμιώδη μινιμαλισμό του, που αγγίζει τα όρια του βωβού σινεμά, ο τρομερός Φινλανδός μεγαλουργεί ξανά με ένα ποίημα ανθρωπιάς και αβίαστης συγκίνησης. Τίποτε δεν είναι περιττό σε τούτη την εξαίσια δραμεντί, που έρχεται σαν συνέχεια του ουμανιστικού σύμπαντος του σκηνοθέτη ο οποίος ξεκίνησε με ταξικό πρόσημο στα 80s («Σκιές στον παράδεισο», «Άριελ», «Η γυναίκα με τα σπίρτα») πριν μεταβληθεί σταδιακά σε ενορχηστρωτή ενός σπάνιου φιλμικού σύμπαντος με κύριο χαρακτηριστικό τις μικρές ανθρώπινες βινιέτες με θέμα τη μοναξιά.

Σεντ Ομέρ, της Άλις Ντιόπ
Η επιτυχία της νεόκοπης σκηνοθέτριας είναι πως από την ανασύσταση ενός αυθεντικού γεγονότος που συντάραξε την γαλλική κοινωνία πριν από μια δεκαετία περίπου, συνδέει την αρχετυπική ιστορία της Μήδειας με την πολυπλοκότητα της μοντέρνας γυναίκας καθώς και τη θέση της Γυναίκας σε κρίσιμες ιστορικές περιόδου. Το εξαιρετικά δομημένο σενάριο, τονίζει αριστοτεχνικά τις βασικές ιδέες του με μια σειρά ευφυών ανατροπών αλλά και ειδικές διεξοδικές αναφορές στο έργο της Μαργκερίτ Ντιράς «Χιροσίμα αγάπη μου».

Το ήσυχο κορίτσι, του Κόλουμ Μπερέιντ
Μια ήρεμη και μελαγχολική ταινία που βασίζει πολλά στη γλυκιά –και ακαταμάχητη– πρωταγωνίστριά του αλλά και μια δυνατή ματιά πάνω στους περίπλοκους κι ενίοτε αδιέξοδους οικογενειακούς δεσμούς. Το καίριο ερώτημα πάνω στη σημασία της αγάπης ως βασικό προαπαιτούμενο στοιχείο για τη συναισθηματική ωρίμανση του ατόμου, κουμπώνει άψογα με τη διεξοδική μελέτη γύρω από τη φύση της καλοσύνης και του ανθρωπισμού. Το ανοιχτό φινάλε που επιλέγει για το κλείσιμο της ιστορίας του ο μεγαλωμένος στο Δουβλίνο σκηνοθέτης, είναι μια από τις πιο συνταρακτικές σκηνές που έχουμε δει τελευταία στο σινεμά.

Οπενχάιμερ, του Κρίστοφερ Νόλαν
Η ευφυΐα του Νόλαν είναι πως προέβλεψε σωστά ότι ένα θέαμα βασισμένο αποκλειστικά σε περίπλοκους και ακαταλαβίστικους για τους περισσότερους θεατές διαλόγους γύρω από την κβαντική μεταξύ φυσικών θα ήταν εκ προοιμίου καταδικασμένο. Έτσι έσπασε την αφήγηση σε τρία διαφορετικά χρονικά μέρη και προσέδωσε στο φιλμ διαστάσεις μιας ξεχωριστής βιογραφίας που μέσα από το δίλημμα που κατατρώει τον ήρωα (η καταστροφή του κόσμου μέσω μιας αλληγορίας με όχημα τον μύθο του Προμηθέα) διατυπώνει φιλοσοφικά και ψυχολογικά ερωτήματα γύρω από το μέλλον της ανθρωπότητας.

Ιερή αράχνη, του Αλί Αμπάσι
Βασισμένο στην πραγματική ιστορία ενός σίριαλ κίλερ στο Ιράν που το 2001 σκότωσε 16 γυναίκες σε διάστημα λίγων μηνών, το φιλμ του Iρανού Αλί Αμπάσι («Σύνορα») ξεκινά με τη φράση «Κάθε άνθρωπος πρέπει να συναντήσει αυτό που προσπαθεί να αποφύγει». Ένα περίτεχνο και συναρπαστικό κοινωνικό θρίλερ, δοσμένο με ανεπιτήδευτη τόλμη και ρεαλισμό, που χρησιμοποιεί το μοτίβο αναζήτησης του διπλού προσώπου του Κακού για να στηλιτεύσει το θρησκευτικό φανατισμό και την πατριαρχία. Η ταινία θα σας καθηλώσει, θα σας εξοργίσει και κυρίως θα σας ξαφνιάσει αφού δεν αφορά άλλη μια ταινία με «πρωταγωνιστή» έναν ακόμη σαλεμένο σίριαλ κίλερ, αλλά ένα αιχμηρό σχόλιο για μια σίριαλ κίλερ κοινωνία.

Άλλες 10 ταινίες που έμειναν για λίγο εκτός της πρώτης κατηγορίας:

1. Τα πνεύματα του Ινισέριν, του Μάρτιν ΜακΝτόνα
2. The Master gardener, του Πολ Σρέιντερ
3. Η Χώρα του Θεού, του Χλίνουρ Πάλμασον
4. Στη Φωτιά, του Τραν Αν Χουνγκ
5. Ο Εχθρός Δίπλα μου, του Ροντρίγκο Σορογκογιέν
6. Η Αδελφότητα της Καπνιστής Σάουνας, της Άννα Χιντς
7. Όλη η Ομορφιά και η Αιματοχυσία, της Λόρα Πόιτρας
8. Το μπλε καφτάνι, της Μαριάμ Τουζανί
9. Στο γραφείο των καθηγητών, του Ιλκέρ Τσατάκ
10. Επιστροφή στη Σεούλ, του Ντέιβι Τσου