Ρούμπεν Έστλουντ: «Η yachting culture είναι ένα εξαιρετικό πεδίο μελέτης»

Βρεθήκαµε µε τον θριαµβευτή των φετινών Καννών, τον σουηδό σκηνοθέτη Ρούµπεν Έστλουντ, ένα µεσηµέρι στο ξενοδοχείο City Plaza της Αθήνας λίγες ώρες πριν πραγµατοποιηθεί η πρεµιέρα της ταινίας του «Το τρίγωνο της θλίψης», µια συµπαραγωγή της εταιρείας διανοµής Feelgood Entertainment και του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηµατογράφου Αθήνας Νύχτες Πρεµιέρας, στη Χιλιαδού. Θυµίζουµε πως στο συγκεκριµένο µέρος της Εύβοιας, όπως και στο Κατάκολο της Πελοποννήσου, πραγµατοποιήθηκαν τα περισσότερα γυρίσµατα του φιλµ που είναι µια συµπαραγωγή µε την ελληνική εταιρεία Heretic του Κωνσταντίνου Κοντοβράκη και του Γιώργου Καρναβά. Ο 48χρονος δηµιουργός, φιλικός και εξωστρεφής, µας εξήγησε τα µυστικά του εκθαµβωτικού «Τριγώνου» του.

Πόσο δύσκολο είναι να παραµείνει ένας σκηνοθέτης προσγειωµένος µετά από την κατάκτηση ενός δεύτερου Χρυσού Φοίνικα, πράγµα που ελάχιστοι –µόνο εννιά– άνθρωποι έχουν καταφέρει στην ιστορία των Καννών;
Το πραγµατικό σοκ και ο κίνδυνος να συµβεί κάτι τέτοιο υπάρχει κυρίως στην πρώτη φορά. Τότε είναι που χάνεις την επαφή µε την πραγµατικότητα και νοµίζεις ότι έχεις γίνει… κάποιος! Τη δεύτερη φορά, επειδή έχεις πλέον ήδη ζήσει την εµπειρία, παίρνεις πιο οµαλά το όλο πράγµα.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα του «Τριγώνου»;
Η σύζυγός µου, που είναι φωτογράφος στον χώρο της µόδας, µου περιέγραφε κατά καιρούς διάφορα στιγµιότυπα από τον χώρο της εργασίας της. Μερικά από αυτά, όπως για παράδειγµα το γεγονός πως τα αρσενικά µοντέλα πληρώνονται µόλις το ένα τρίτο ή το ένα τέταρτο της αµοιβής που παίρνουν οι γυναίκες, το διαφορετικό στάτους που συνοδεύει κάποιες επώνυµες φίρµες ή διάφορα παρασκηνιακά παιχνίδια που παίζονται στη διάρκεια µιας συνέντευξης, µου προκάλεσαν την περιέργεια να το ψάξω περισσότερο. Και σταδιακά η έρευνα που έκανα µε οδήγησε στην απόφαση της δηµιουργίας του «Τριγώνου της θλίψης».

Σε µια σκηνή του έργου η πρωταγωνίστρια λέει στον φίλο της πως δεν είναι σέξι να µιλάς για χρήµατα, µε αφορµή ένα γερό τσακωµό που κάνουν για το ποιος θα έπρεπε να είχε πληρώσει τον λογαριασµό ενός δείπνου σε πολυτελές ρεστοράν.
Τα λεφτά δείχνουν ξεκάθαρα ποια είναι η θέση του ατόµου στην κοινωνία. Είναι ένα µέσο ταξινόµησης και ιεραρχίας, µέσω του οποίου ξεχωρίζει εύκολα το πού ανήκει ο καθένας µας. Και φυσικά δείχνει ξεκάθαρα τις ανισότητες που επικρατούν παντού. Η Κάγια ανήκει σε µια προνοµιούχα οµάδα καθώς αµοίβεται καλύτερα µε τον φίλο της – από τις σπάνιες εξαιρέσεις στις πατριαρχικές κοινωνίες που ζούµε κι όπου οι άντρες, σε γενικές γραµµές, έχουν καλύτερες οικονοµικές απολαβές από ό,τι οι γυναίκες. Δεν επιθυµεί να µιλά για τα χρήµατα επειδή προφανώς, ανοίγοντας την κουβέντα για αυτά, θίγεται αναπόφευκτα το ζήτηµα της ανισότητας –και της πλεονεκτικής θέσης της φυσικά– στη σχέση µε τον φίλο της.

Είναι ουτοπικό να µιλάµε σήµερα για επίτευξη κοινωνικής ισότητας;
Μου θυµίζετε κάτι που µου είχε πει παλιά η µητέρα µου. Ήταν δασκάλα και κάποια στιγµή οι συλλογικές συµβάσεις καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν µε τις ατοµικές συµβάσεις. Εκείνη, ως γνήσια αριστερή, το έβρισκε καταστροφικό επειδή θεωρούσε ότι θα καταργηθούν ουσιαστικά οι συλλογικοί κανόνες για το γενικό καλό και σταδιακά όλοι θα κοιτούν µόνο τον εαυτό τους και την προστασία του µισθού τους.

Η πλοκή της ιστορίας αφορά στη διάρκεια µιας κρουαζιέρας µε επιβάτες ορισµένους ζάµπλουτους, συν το ζευγάρι των µοντέλων. Το πρώτο που παρατηρούµε είναι η ακραία επίδειξη πλούτου των πρώτων απέναντι στο προσωπικό του σκάφους. Για µένα το ζήτηµα της συµπεριφοράς των πλουσίων στην κρουαζιέρα είναι από τα κεντρικά στοιχεία του σεναρίου.
Θέλαµε να δείξουµε πόσο άσχηµη είναι η επίδειξη του χρήµατος, αλλά ακόµη χειρότερη είναι η συµπεριφορά που γεννά η δύναµη του χρήµατος. Το πώς απευθύνονται ή το τι λένε οι επιβάτες στους σερβιτόρους και το πλήρωµα είναι ζήτηµα κοινωνιολογικής µελέτης. Η yachting culture είναι ένα εξαιρετικό πεδίο µελέτης. Η χυδαία επίδειξη του χρήµατος είναι σηµάδι του πώς λειτουργεί σε µεγάλο βαθµό η ανθρωπότητα σήµερα. Οι άνθρωποι στο γιοτ αποτελούν µια µικρογραφία της σηµερινής κοινωνίας.

Το «Τρίγωνο της θλίψης», που µιλά για την παρακµή της ανθρωπότητας, έχει στη µία πλευρά του τριγώνου την οµορφιά, στη δεύτερη το χρήµα και στην τρίτη… τι; Πραγµατικά δεν το είχα σκεφτεί αυτό. Υποθέτω ότι η επιβίωση είναι ένα βασικό ζητούµενο στην πυραµίδα της ζωής.

Παρότι το φιλµ είναι µια ταξική παραβολή στον πυρήνα του, εκείνο που το χαρακτηρίζει κυρίως είναι η σάτιρα. Είχατε κατά νου κάποια κλασικά φιλµ του είδους;
Όταν έγραφα το σενάριο είχα στο νου παλιά φηµισµένα έργα από τα 70s. Όπως την «Κρυφή γοητεία της µπουρζουαζίας» του Μπουνιουέλ, το «Μεγάλο φαγοπότι» του Φερέρι ή το «Νόηµα της ζωής» των Μόντι Πάιθονς.

Όχι την «Κυρία και ο ναύτης» της Λίνα Βερτµίλερ;
Δεν είχα δει την ταινία της Βερτµίλερ, ώσπου κάποιος µου την ανέφερε. Ενθουσιάστηκα από το κωµικό της εκτόπισµα και από το πόσο κοντά βρίσκεται στο πνεύµα του «Τριγώνου».

Μήπως κάνετε κάποια αντικαθεστωτική δήλωση βάζοντας το γιοτ, που ονοµάζεται Christina O, να εκρήγνυται;
Έχει σαφέστατο συµβολισµό η σκηνή αυτή. Κάποιοι βλέπουν σε αυτή το τέλος του δυτικού πολιτισµού καθώς µε το σκάφος του Ωνάση έχουν κάνει κρουαζιέρα ιστορικά πρόσωπα όπως ο Τσόρτσιλ, η Μονρόε, η Κάλλας, ο Κένεντι. Η αφρόκρεµα δηλαδή του δυτικού πολιτισµού σε όλα τα επίπεδα: πολιτικής, ποπ κουλτούρας, τέχνης, οικονοµίας. Ελπίζω να µη θίξω τα αισθήµατα των Ελλήνων.

Τροµερά κωµική είναι η σκηνή που ο καπετάνιος, ένας µαρξιστής αµερικανός, ανταλλάσσει ιστορικές ατάκες µε τον καπιταλιστή ρώσο ολιγάρχη.
Ξέρετε, όπως όλα τα πράγµατα στη ζωή έτσι και στο φιλµ το πολιτικό στοιχείο δεν είναι άσπρο-µαύρο. Θέλαµε να δείξουµε ότι αυτοί οι δύο ξένοι, και αντίθετοι µεταξύ τους τύποι, έχουν πολλά κοινά. Μάλιστα το καταλαβαίνουµε ότι συµπαθεί και εκτιµά πραγµατικά ο ένας τον άλλον. Ο µαρξισµός έχει δαιµονοποιηθεί από τους αντικοµµουνιστές, αλλά ξεχνούν ότι ο Μαρξ εκτός από θεµελιωτής του κοµµουνισµού ήταν ένας αξεπέραστος κοινωνιολόγος που έθεσε τις βάσεις της επιστηµονικής ανάλυσης της ανθρώπινης συµπεριφοράς. Και µάλιστα στις µελέτες του πάτησαν οι καπιταλιστές προκειµένου να πλουτίσουν.

Πιστεύετε πως ζούµε το τέλος του δυτικού πολιτισµού;
Όχι δεν το πιστεύω. Μπορεί µερικοί να εστιάζουν στα κακώς κείµενά του αλλά υπάρχουν και θετικά στοιχεία που αξίζει να σταθεί κάποιος.

Όπως;
Η υψηλή πνευµατική στάθµη, τα πολιτισµικά και τεχνολογικά επιτεύγµατα, ο πολιτισµός γενικότερα και το βιωτικό επίπεδο των περισσοτέρων πολιτών στις κοινωνίες των χωρών της Δύσης, η µείωση της παιδικής θνησιµότητας, το υψηλό ΑΕΠ των περισσοτέρων κρατών κ.λπ.

Κάνατε κάποια έρευνα για να αποδώσετε πειστικά το κλίµα στις πολυτελείς κρουαζιέρες αναψυχής;
Ναι, βέβαια, και διαπίστωσα ορισµένες εξωφρενικές καταστάσεις σε κάποιες περιγραφές που µου διηγήθηκαν.

Μπορείτε να µας πείτε µία;
Ένας ζάµπλουτος επιβάτης στη διάρκεια µιας τέτοιας κρουαζιέρας ζήτησε από το προσωπικό να γεµίσουν το τζακούζι της καµπίνας του µε σαµπάνια!

INFO «Το τρίγωνο της θλίψης» κυκλοφορεί στις αίθουσες από τις 18/9 σε διανοµή Feelgood