Το ντοκιμαντέρ του Φώτου Λαμπρινού για την Ουκρανία

Με πλούσιο υλικό τεκμηρίωσης, το ντοκιμαντέρ του βετεράνου σκηνοθέτη Φώτου Λαμπρινού είναι σίγουρα έργο ενός κομμουνιστή που θαυμάζει τη μεγάλη περιπέτεια του κομμουνιστικού ονείρου. Στόχος του σε αυτή την ταινία που έρχεται αυτές τις μέρες στο προσκήνιο είναι να αποθεώσει τα επιτεύγματα της Οκτωβριανής Επανάστασης και να σχολιάσει ειρωνικά την εποχή μας όπου η πίστη στις ουτοπίες φαίνεται ότι έχει υποχωρήσει.

Το ντοκιμαντέρ είναι αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας όπως συμβαίνει και με τις προηγούμενες ταινίες τεκμηρίωσης του βετεράνου κινηματογραφιστή («Το πανόραμα του αιώνα», «Ρωσική ορθοδοξία» κτλ). Έτσι, για το ελληνικό κοινό, «Η Μεγάλη Ουτοπία» μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο για καλύτερη πληροφόρηση - ιδιαίτερα σήμερα όπου καλούμαστε να πάρουμε θέση μπροστά σε μια καινούργια τραγωδία. «Η Μεγάλη Ουτοπία», αν και η αφήγησή της είναι ξερή σαν μάθημα ιστορίας, δεν μπορεί να θεωρηθεί «αντικειμενική» - παρέχει ωστόσο πολλές πληροφορίες και ειόνες που ο θεατής μπορεί να επεξεργαστεί και να επεκτείνει. Με καθαρό voice-over ο Φώτος Λαμπρινός δίνει μια γραμμική περιγραφή των γεγονότων από το 1917 μέχρι 1934: την πτώση του τσάρου, την επικράτηση των μπολσεβίκων, τα πρωτοποριακά ρεύματα στην τέχνη, τη λεγόμενη Νέα Οικονομική Πολιτική του Λένιν, τον οργασμό των ιδεών στη δεκαετία του 1920 και τέλος την αναγκαστική κολεκτιβοποίηση που προκάλεσε τον μεγάλο λιμό στην Ουκρανία.

«Η Μεγάλη Ουτοπία» είναι ενθουσιώδης σαν την Τρίτη Διεθνή. Μέσα σε μιάμιση ώρα προσφέρει μια συμπύκνωση γεγονότων, ιδεών, εκ των υστέρων διαπιστώσεων, ονείρων και διαψεύσεων: το πώς κατέρρευσε το σοσιαλιστικό όνειρο και ξεκίνησαν τις φρικαλεότητες του Στάλιν - ίσως η πρώτη από αυτές να ήταν η γενοκτονία των Ουκρανών, μια τραγωδία που σημάδεψε την ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και των ρωσο-ουκρανικών σχέσεων. Ο Φώτος Λαμπρινός, αν και προσπαθεί να μην κρίνει και να μην πάρει θέση, υπαινίσσεται κάτι ευρύτερο από την κομμουνιστική ουτοπία: το πρόβλημα της ιστορικής αλήθειας και της συγκάλυψής της από τις εξουσίες. Να σημειωθεί πως όταν πρωτοπροβλήθηκε η ταινία, ο «Ριζοσπάστης» επέκρινε τον σκηνοθέτη ότι «έχει πάρει τον κατήφορο και έχει φτάσει στον πάτο.»