Ο αντίκτυπος της πανδημίας στον κινηματογράφο

Στα περισσότερα μέρη του κόσμου, η τηλεόραση και στη συνέχεια η εκλαΐκευση της τεχνολογίας του βίντεο άφησε πίσω της κινηματογραφικά ερείπια: στις ΗΠΑ, ήδη από τη δεκαετία του 1970, πολλές κινηματογραφικές αίθουσες έκλεισαν και πολλοί τρόποι ψυχαγωγίας -όπως τα drive-ins- έγιναν αναχρονιστικοί. Κλειστές και υπαίθριες αίθουσες, μερικές από τις οποίες ήταν ενδιαφέροντα αρχιτεκτονήματα, εγκαταλείφθηκαν. Το ίδιο συνέβη λίγο αργότερα και στον υπόλοιπο κόσμο, αν και ο κινηματογράφος άντεξε και μοιράστηκε το κοινό του με την τηλεόραση και γενικότερα με την οικιακή, ατομική ψυχαγωγία. Από πέρυσι όμως, η πανδημία υπήρξε ο καταλύτης που επιτάχυνε ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε κινηματογραφικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές.

To Gaumont Palace στην πλατεία Κλισύ στο Παρίσι που έγινε κατάστημα εργαλείων

Από τον Ιανουάριο του 2020, σε όλο τον κόσμο, κινηματογραφικές αίθουσες έκλεισαν, φεστιβάλ ακυρώθηκαν ή αναβλήθηκαν και οι πρώτες προβολές πολυαναμενόμενων ταινιών αναβλήθηκαν επ’ αόριστον. Λόγω του κλεισίματος πολλών κινηματογραφικών αιθουσών, το παγκόσμιο box office έχει μειωθεί κατά δισεκατομμύρια δολάρια και το streaming έχει σημειώσει σημαντική αύξηση δημιουργώντας συνήθειες που φαίνεται ότι θα παγιωθούν. Πολλά γυρίσματα αναβλήθηκαν (π.χ. αρκετές κινεζικές ταινίες και ταινίας από το Χονγκ Κονγκ σταμάτησαν τα γυρίσματά τους όπως το «Blossoms» του Wong Kar-wai που είχε προγραμματιστεί να γυριστεί στη Σαγκάη) ή ακυρώθηκαν - κυρίως blockbusters με πολυμελή, δυσκίνητα συνεργεία. Η πανδημία ίσως ευνόησε τις μικρές ανεξάρτητες κινηματογραφικές παραγωγές. Πάντως, για παράδειγμα, μέχρι τον Μάρτιο του 2020, η ανερχόμενη κινεζική κινηματογραφική βιομηχανία είχε χάσει 2 δισεκατομμύρια δολάρια: η Κίνα έκλεισε όλες τις αίθουσες που διατηρεί σε ολόκληρη την Ασία. Το Σαββατοκύριακο 13-15 Μαρτίου, στη Βόρεια Αμερική κόπηκε ο μικρότερος αριθμός εισιτηρίων από το 1998 και η προσέλευση των θεατών παρέμεινε χαμηλή ακόμα και μετά το άνοιγμα των κινηματογράφων στη διάρκεια του 2021 όχι όλων των κινηματογράφων· πολλές αίθουσες δεν θα ξανανοίξουν ποτέ: είτε θα φιλοξενούν διαφορετικές επιχειρήσεις και δραστηριότητες, είτε θα αφεθούν στην τύχη τους. Παραλλήλως, παραδοσιακές αίθουσες που περίμεναν να ανακαινιστούν -ορισμένες είναι αριστουργήματα Art Deco- θα χάσουν αυτή την ευκαιρία και θα ρημάξουν.

Λόγω της πανδημίας στη Γαλλία και στην Ιρλανδία, οι κινηματογράφοι λειτουργούν ακόμα με τη μισή χωρητικότητα, αφήνοντας κενά καθίσματα για να μειώσουν την εγγύτητα των θεατών, και παρότι σε πολλές χώρες -Ιταλία, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, ΗΠΑ- οι κινηματογραφικές αίθουσες είναι σήμερα θεωρητικά ανοιχτές, το κοινό δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται. Ταινίες που προσδοκούσαν τεράστια κέρδη όπως το «Captain Marvel» και το «Onward» της Pixar είχαν σχετικά χαμηλές εισπράξεις: η Walt Disney Studios και η Universal Pictures ανακοίνωσαν ότι δεν θα δημοσιεύουν στοιχεία εισπράξεων ώσπου να τελειώσει η υγειονομική κρίση. Στο μεταξύ, στη διάρκεια αυτών των 18 μηνών οι τελετές απονομής κινηματογραφικών βραβείων είτε πραγματοποιήθηκαν χωρίς θεατές, είτε αναβλήθηκαν με αποτέλεσμα να χαθεί ο αντίκτυπος της διαφήμισης των ταινιών: η λύση που βρέθηκε ήταν φυσικά η ενίσχυση του streaming, η ενοικίαση και πώληση ταινιών on line και η virtual παρακολούθηση των κινηματογραφικών φεστιβάλ από το Τορόντο μέχρι την Ντόχα. Και παρά την πρόοδο στον εμβολιασμό, η εξάπλωση της παραλλαγής Delta τον Ιούλιο του 2021 ανάγκασε πολλά στούντιο να καθυστερήσουν και πάλι τις προγραμματισμένες ταινίες και να επιδιώξουν την πριμοδότηση βίντεο κατά παραγγελία (PVOD) και τις κυκλοφορίες streaming. Blockbusters όπως το «Top Gun: Maverick» και το «Mission: Impossible 7» μετατέθηκαν για μετά τον Φεβρουάριο του 2022, ενώ ταινίες που θεωρούνται κατάλληλες για μικρές, οικειακές οθόνες διοχετεύτηκαν στο premium βίντεο.

Εγκαταλελειμμένη αίθουσα της Κολούμπια

Στις 9 Φεβρουαρίου 2021, ανακοινώθηκε ότι το Blue Sky Studios, ένα στούντιο κινουμένων σχεδίων το οποίο είχε αποκτήσει η Disney όταν αγόρασε την 21st Century Fox, έκλεισε, ενώ οι μετοχές των κινηματογραφικών επιχειρήσεων σημείωσαν πτώση κατά μέσον όρο 24% (μερικές υπέστησαν πτώση μέχρι 35%). Αλλά το ισχυρότερο πλήγμα δέχτηκαν οι αιθουσάρχες και οι επιχειρηματίες που κινούνται γύρω από τις αίθουσες, όπως είναι, για παράδειγμα, οι κινηματογραφικές καντίνες. Οι ανεξάρτητες αίθουσες, όσες δεν ανήκουν σε μεγάλα στούντιο και εταιρείες διανομής, κινδυνεύουν να κλείσουν για πάντα, παρότι στις ΗΠΑ τον Απρίλιο του 2021 επιτράπηκε η αύξηση της χωρικότητας μέχρι το 75% με τη χρήση του πιστοποιητικού πλήρους εμβολιασμού ή πρόσφατου αρνητικού τεστ COVID-19. Η Decurion Corporation, μητρική εταιρεία των κινηματογράφων Arclight, του Cinerama Dome και του Pacific Theater, ανακοίνωσε ότι θα κλείσει όλες τις αίθουσές της, εξαιτίας των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας· δύο μήνες αργότερα, τα Pacific Theaters υπέβαλαν αίτηση για πτώχευση.

Στιγμιότυπο από την ταινία «Contagion» © Claudette Barius/Warner Bros

Το streaming έφερε ωστόσο έσοδα από παλιές ταινίες, όπως το «Contagion» του 2011 που έκανε ρεκόρ προβολών το 2020 και μπήκε στα κορυφαία 10 των ενοικιάσεων ταινιών στην πλατφόρμα iTunes λόγω των ομοιοτήτων που παρουσιάζει το σενάριό της με την πανδημία του Covid-19. Όσο για τις συνδρομές στο Netflix εκτοξεύτηκαν στα 209 εκατομμύρια. Μένει να δούμε αν το κοινό θα βαρεθεί να βλέπει ταινίες στο δωμάτιό του και αν θα αναζητήσει το περιβάλλον της κινηματογραφικής αίθουσας. Προς το παρόν, η κατάσταση θυμίζει τις χειρότερες μέρες της δεκαετίας του 1980: η ταινία «Respect» με θέμα τη ζωή της Aretha Franklin που προσδοκούσε την ανταπόκριση μεγάλου κοινού, δεν κατάφερε να βρει διανομέα σε πολλές χώρες και στο Παρίσι προβάλλεται σε δύο μικρές αίθουσες στα προάστια. Εξάλλου, μια μεγάλη παρισινή αίθουσα στην πλατεία Κλισύ του Παρισιού έκλεισε για πάντα, υπενθυμίζοντας στους κατοίκους της συνοικίας το πώς στο τέλος της δεκαετίας του 1970 η ωραιότερη κινηματογραφική αίθουσα της Ευρώπης στην απέναντι γωνία της πλατείας κατεδαφίστηκε και έγινε ένα άχαρο κτίσμα που φιλοξενεί πολυκατάστημα οικιακών ειδών.

Στιγμιότυπο από την ταινία «Respect» © Quantrell D. Colbert

© Zac Bishop/Unsplash