Κριτική ταινίας: Ο Ιρλανδός

Τις μεγαλειώδεις ταινίες δεν τις ερμηνεύεις ή τις κατανοείς. Απλώς τις απολαμβάνεις. Κάπως έτσι είδαμε τον «Ιρλανδό» που κρατά σχεδόν τρεισήμισι ώρες. Τρεισήμισι ώρες σοκ και δέους. Το τελευταίο φιλμ του Σκορσέζε είναι ένα κράμα ανατριχίλας και πικρής μελαγχολίας. Κι όπως θα έλεγε και κάποιος από τους διαχρονικούς και εμβληματικούς χαρακτήρες του, «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» με το παρελθόν. Ένα έπος ζωής που όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλο δημιουργό είναι μια αυστηρά προσωπική υπόθεση.

Ο Σκορσέζε στα 77 του αγγίζει το ταβάνι της τέχνης του με ένα φιλμ που εμπεριέχει όλες τις εμμονές, τις αρετές και τις αδυναμίες του (με τη θετική έννοια η λέξη) που τις παρουσιάζει από τη δική του αυστηρά προσωπική ματιά. Ο Μπέργκμαν το έπραξε θαυμάσια βουτώντας στα ενδότερα της οικογένειας, ο Κιούμπρικ χάθηκε δημιουργικά στις δαιδαλώδεις διαδρομές του μυαλού, ο Χίτσκοκ χρησιμοποίησε τον φόβο για να μιλήσει για τα πιο νοσηρά ένστικτα του ανθρώπου. Το magnum opus του Σκορσέζε είναι φτιαγμένο από τα υλικά της θρησκείας και της Μαφίας. Στη «Σιωπή» έκλεισε τις εκκρεμότητές του με τον Θεό. Τώρα ήρθε η στιγμή να μοιραστεί τη δική του αλήθεια γύρω από το οργανωμένο έγκλημα στις ΗΠΑ. Καμιά ηρωοποίηση, καμιά γοητεία, καμιά συγχώρεση. Μόνο σκοτάδι, βία και φιγούρες βαπτισμένες στο κόκκινο του αίματος από τα ίδια τους τα χέρια - μαθήματα υποδειγματικού μοντάζ ξανά από τη Θέλμα Σκουνμέικερ.

Για να οδηγηθεί στην πλήρη απομυθοποίηση των μαφιόζων ο Μάρτι επιστρατεύει την αληθινή ιστορία του Τζίμι Χόφα, διορισμένου από τη Μαφία προέδρου της ένωσης των φορτηγατζήδων, μέσω του βιβλίου του Τσαρλς Μπραντ «I Heard You Paint Houses». Ο τίτλος είναι ένας κωδικός επικοινωνίας για τους εκτελεστές της Μαφίας που ακούγεται συχνά στο φιλμ, ενώ το στόρι βασίζεται μεν στις αναμνήσεις του Φρανκ Σίραν (αρχιεκτελεστή τον οποίο υποδύεται με αφοσίωση στην αποστολή του ο Ρόμπερτ ντε Νίρο ο οποίος υποδύεται χάρη στα ειδικά εφέ όλες τις ηλικίες του χαρακτήρα του) αλλά φωτογραφίζει τον Χόφα, ενώ ανατρέχει τη σύγχρονη αμερικανική ιστορία και κυρίως στον εναγκαλισμό οργανωμένου εγκλήματος και πολιτικής. Η εκλογή του JFK με τις ευλογίες της Μαφίας, το στρατιωτικό φιάσκο των Αμερικάνων στην Κούβα, η δολοφονία Κένεντι, η σύγκρουση του Χόφα με τον Ρόμπερτ Κένεντι, η δολοφονία του δεύτερου και η ακόμη ανεξιχνίαστη εξαφάνιση του πρώτου.

Η πραγματική αξία του «Ιρλανδού» είναι ότι ξεπερνάει τις σπάνιες καλλιτεχνικές αρετές ενός πραγματικά σπουδαίου φιλμ προκειμένου να αναδειχτεί η ιδεολογία και ο πολιτικός σχολιασμός του σκηνοθέτη πάνω στη γιγάντωση της Αμερικής στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Αρχίζει με την επιστροφή του πρωταγωνιστή από ένα πόλεμο που τον έφερε για πρώτη φορά σε επαφή με την κτηνωδία – το περιστατικό με τους Ιάπωνες αιχμαλώτους που σκάβουν τον λάκκο τους είναι ένα εφιαλτικό στιγμιότυπο που θα ακολουθεί πιστά τον Φρανκ Σίραν σε όλη την αιματοβαμμένη διαδρομή του – και τελειώνει με το απλανές βλέμμα του απέναντι στην κάμερα και την ίδια την Ιστορία. Ο Σίραν είναι ο φορτηγατζής που από ένα τυχαίο συμβάν θα βρεθεί στο πλευρό ενός ισχυρού capo της Μαφίας, του Ράσελ Μπαφαλίνο (η πιο αλησμόνητη ερμηνεία του έργου δεν ανήκει ούτε στον Ντε Νίρο ούτε στον Πατσίνο αλλά στον τρομακτικά ανέκφραστο Τζο Πέσι) κι έκτοτε θα αναλάβει τις πιο βρώμικες δουλειές. Ο «Ιρλανδός» είναι η επιτομή όλων των αντιηρώων του σκορσεζικού γκανγκστερικού σύμπαντος. Μια αριστοτεχνικά μελετημένη παραβολή πάνω στη βαρβαρότητα της ζωής, τα βρώμικα πολιτικά παιχνίδια και τη συγχώρεση που δεν έρχεται ποτέ. Ένα έργο ζωής από όπου κι αν το δει κανείς.