The Square

Εικαστικός επιμελητής που αγωνιά για την τύχη της νέας έκθεσής του, βλέπει την τακτοποιημένη ζωή του να διαλύεται από τη στιγμή που αντιδρά με υπερβολή σε μια κλοπή –μοιράζει επιστολές στα διαμερίσματα εργατικής πολυκατοικίας ζητώντας από τον κλέφτη να του επιστρέψει το κινητό, το πορτοφόλι και τα μανικετόκουμπα του παππού του!– και προβαίνει σε μια σειρά άτυχων ή άστοχων επιλογών του τόσο στα επαγγελματικά όσο και στα προσωπικά του.  

Ο νικητής του φετινού Χρυσού Φοίνικα είναι ο Σουηδός Έστλουντ που πριν από τρία χρόνια μας εξέπληξε με τη διεισδυτική ματιά του πάνω στην πολιτισμένη δυτική κοινωνία με το απρόσμενα σαρκαστικό «Ανωτέρα βία». Όπως και σε εκείνη την ταινία, ο Σουηδός δείχνει να μην έχει ξεμπερδέψει τελείως με τα ζητήματα των κοινωνικών συμβάσεων και κυρίως την πολιτική ορθότητα που συνοδεύει τη ζωή των ηρώων του. Κι αν στη «Βία» το έδαφος χανόταν κάτω από τα πόδια των πρωταγωνιστών με αφορμή μια φονική χιονοστιβάδα, εδώ η ανατροπή ξεκινάει από τον κατεξοχήν χώρο πολιτισμού, ένα μουσείο. Ο Έστλουντ οδηγεί τον υπόγειο σαρκασμό και την κλινική μελέτη του (είναι σαν ο Μπέργκμαν να κουβεντιάζει με τον Άντερσον) στα άκρα, προβαίνοντας παράλληλα σε μια ολοκληρωτικά αφοριστική άποψη πάνω στη μοντέρνα τέχνη, με ορισμένα απολαυστικά παραδείγματα δηθενιάς και αμφισημίας. Οι σωροί από χαλίκια που λαμβάνονται ως ύψιστο έργο τέχνης το οποίο «καταστρέφεται» όταν ένας καθαριστής σκουπίζει κατά λάθος μερικά από δαύτα, η συνέντευξη με τον καλλιτέχνη που διακόπτεται κάθε φορά που ένας θεατής με νοητικά προβλήματα εκτοξεύει ατάκες όπως «μουνί» και «γαμιέσαι», το εικαστικό πείραμα με τον «άνθρωπο των σπηλαίων» που μετατρέπει ένα επίσημο δείπνο σε περφόμανς τρόμου και αποκάλυψης των βαθύτερων ανθρώπινων φόβων. Το αληθινό επίτευγμα όμως του «Τετραγώνου» δεν είναι η σάτιρα ή αποκαθήλωση της μοντέρνας τέχνης και των βαθυστόχαστων ερμηνειών της. Είναι η απογύμνωση των ανθρώπινων συμβάσεων, η απόπειρα να φανεί ο βασιλιάς γυμνός πίσω από την καμουφλαρισμένη εικόνα του (προσέξτε πόση σημασία δίνει ο σκηνοθέτης στα ρούχα των πρωταγωνιστών) ή τη μεγέθυνση του Εγώ του. «Νομίζεις πραγματικά ότι είσαι σπουδαίος έτσι; Μήπως έχεις μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σου;» ρωτάει η καταπληκτική Ελίζαμπεθ Μος σε ρόλο δημοσιογράφου τον ήρωα λίγο μετά από το σεξ. Ο διάλογος που ακολουθεί είναι μια ακραία κωμική (στα όρια του σουρεαλισμού).