Σερ Ντον Μακάλιν: Ο θρύλος του φωτορεπορτάζ έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα

Πρόκειται για έναν θρύλο του πολεμικού φωτορεπορτάζ, έναν καλλιτέχνη που αφιέρωσε τη ζωή του στο να κοιτά τον κόσμο κατάματα, ακόμη κι όταν ο ίδιος δεν άντεχε να «δει» τον εαυτό του. Το Athens Photo World, σε συνεργασία με το Xposure International Photography Festival, παρουσιάζουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον Σερ Ντον Μακάλιν, στο πλαίσιο της έκθεσης «Life, Death and Everything in Between». Τα εγκαίνια της θα πραγματοποιηθούν το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, στις 20:30, στους Παλιούς Φούρνους της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων, παρουσία του ίδιου του καλλιτέχνη. Η βραδιά σηματοδοτεί όχι μόνο το άνοιγμα μιας έκθεσης, αλλά και τη συνάντηση με έναν από τους σημαντικότερους φωτογράφους στην ιστορία, έναν ζωντανό μάρτυρά της ο οποίος κατέγραψε με απαράμιλλη ευαισθησία τη ζωή, το θάνατο και όλα όσα απλώνονται σιωπηλά ανάμεσά τους.

Την ίδια ημέρα και λίγη ώρα νωρίτερα, στις 19:00, στο Αεριοφυλάκιο 1 – Αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ», ο Σερ Ντον Μακάλιν θα παρουσιάσει το έργο του και θα συνομιλήσει για αυτό και τη διαδρομή του με τη Γενική Συντονίστρια του Athens Photo World, κα Χριστίνα Καλλιγιάννη. Η συνομιλία τους αναμένεται να λειτουργήσει ως εισαγωγή στο καλλιτεχνικό πνεύμα του Μακάλιν και στο βαθύτερο νόημα της έκθεσης, με τον φωτογράφο να θέτει το πλαίσιο των εικόνων, πριν αυτές υποδεχθούν το κοινό στον εκθεσιακό χώρο.

Από την Αγγλία του ΒΠΠ στην Κύπρο και από εκεί στο Βιετνάμ

Πολλοί λίγοι εν ζωή φωτογράφοι έχουν καταφέρει να αποτυπώσουν μέσα από τον φακό τους τα σπουδαία γεγονότα του 20ου αιώνα, σε τόσο μεγάλο βαθμό όσο ο Ντον Μακάλιν. Ξεκινώντας από μια φτωχική παιδική ηλικία, ο γεννημένος το 1935 φωτογράφος μεγάλωσε σε ένα Λονδίνο που προσπαθούσε να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις του Χίτλερ, ενώ την ίδια στιγμή, ο πρόωρος θάνατος του πατέρα του τον οδήγησε στη Βασιλική Αεροπορία. Γυρνώντας στην πατρίδα του ύστερα από αποστολές σε Ευρώπη και Αφρική, ο Μακάλιν ξεκίνησε το μακρύ φωτογραφικό του ταξίδι από τα πορτραίτα των μελών της τοπικής συμμορίας «The Guv'nors», με τα οποία πήγαινε σχολείο. Όπως έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο ίδιος στο AnOther Magazine:

«Ήταν μια Κυριακή του 1958. Το αρνητικό αυτής της φωτογραφίας είναι υπέροχο ακόμα και σήμερα. Στη συνέχεια η συμμορία είχε εμπλακεί στη δολοφονία ενός αστυνομικού. Τότε η εφημερίδα The Observer ζήτησε να δημοσιεύσει τη φωτογραφία. Ξαφνικά είχα γίνει φωτογράφος. Αυτό το καρέ των Guv'nors ήταν η πρώτη σελίδα της επαγγελματικής μου ζωής, αν και πάντα ένιωθα ότι η φωτογραφία με επέλεξε».

Για τον Μακάλιν η φωτογραφία δεν ήταν ποτέ θέμα απλά οπτικής αλλά συναισθήματος το οποίο προσπαθεί κάποιος να μεταδώσει σε αυτούς που κοιτάνε τις εικόνες που έχει τραβήξει. Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος του δεν νιώθει ιδιαίτερα άνετα με τον χαρακτηρισμό του «πολεμικού φωτορεπόρτερ», εντούτοις το έργο του σχεδόν ταυτίστηκε με τα πολεμικά μέτωπα του περασμένου αιώνα και σε όλο τον κόσμο, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που η υγεία και η ίδια του η ζωή κινδύνευσε κατά τη διάρκεια των αποστολών του. Όλα ξεκίνησαν δε από την Κύπρο το 1964, όταν και ο Μακάλιν βρέθηκε στη Μεγαλόνησο για λογαριασμό του Observer ώστε να αποθανατίσει τις συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Τρία χρόνια νωρίτερα, το 1961, ο φωτογράφος είχε τιμηθεί με το British Press Award, για την εργασία του σε σχέση με την ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου.

Ο Σερ Ντον Μακάλιν έχει τραυματιστεί καλύπτοντας τις βίαιες συγκρούσεις στην Καμπότζη και στις αρχές της δεκαετίας του 1970, έπαθε ελονοσία στη Δυτική Αφρική, είχε επικυρηχθεί στον Λίβανο, ενώ έφτασε στο σημείο μέχρι και να φυλακιστεί από το καθεστώς του Ιντί Αμίν Νταντά στην Ουγκάντα. Μεταξύ άλλων κατέγραψε επίσης τον εμφύλιο πόλεμο της Νιγηρίας και τη φρίκη του Βιετνάμ, ενώ ιστορικές έχουν μείνει οι φωτογραφίες του από τη Βόρεια Ιρλανδία και την περίοδο των Troubles, στο πλαίσιο του φωτορεπορτάζ «Πόλεμος στο Εσωτερικό Μέτωπο» του «The Sunday Times Magazine».

Στα μεταγενέστερα χρόνια, το ενδιαφέρον του στράφηκε σε πιο ειρηνικά θέματα. Σε ταξίδια όπως στην Αφρική, την Ινδία και την Ινδονησία, αναζήτησε τον καθημερινό παλμό των ανθρώπων, ενώ όταν επέστρεφε αποτύπωνε το διαμορφωθέν τοπίο της Αγγλίας, με την ίδια φυσικά εσωτερική ένταση που τον χαρακτήριζε. Με το έργο του να αναγνωρίζεται εξίσου από κοινό και κριτικούς, ταυτίστηκε εν πολλοίς με το θάρρος που επέδειξε ώστε να αποθανατίσει προς όφελος όλης της ανθρωπότητας, ιστορικές στιγμές του 20ου αιώνα οι οποίες μένουν ως ανεξίτηλα στιγμιότυπα στη μνήμη μας μέχρι και σήμερα. Το 1993, ο Σερ Ντον Μακάλιν ήταν ο πρώτος φωτορεπόρτερ στον οποίο αποδόθηκε ο τίτλος του Διοικητή του Άριστου Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (CBE).

Η ζωή, ο θάνατος και τα πάντα ανάμεσά τους

Η έκθεση «Life, Death and Everything in Between» παρουσιάζει 47 ειδικά επιλεγμένες φωτογραφίες του Σερ Ντον Μακάλιν από το ομώνυμο βιβλίο. Οι εικόνες συνομιλούν άμεσα και με την Αθήνα, ως μια πόλη διαμορφωμένη από την ιστορία, τη μνήμη, την αντοχή και το διαρκές αποτύπωμα της σύγκρουσης και της κοινωνικής αλλαγής.

Με σημείο αναφοράς το εμβληματικό πορτρέτο του σοκαρισμένου στρατιώτη - μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες του εικοστού αιώνα - η έκθεση ιχνηλατεί, με αδιάλλακτη ειλικρίνεια, θεματικές του πολέμου, της εργασίας, του μόχθου και της καθημερινής επιμονής. Δεν πρόκειται απλώς για ιστορικά ντοκουμέντα, αλλά για εικόνες που συνεχίζουν να μας κοιτούν, ζητώντας θέση στο παρόν. Πλάι σε αυτήν την καθοριστική εικόνα, το έργο του Μακάλιν αναδεικνύει την αξιοπρέπεια των εργαζομένων κάθε κλάδου, τη σιωπηλή δύναμη των γυναικών και των οικογενειών, καθώς και το ανθρώπινο κόστος που φέρει ενίοτε η βιομηχανική και πολιτική εξουσία.

Ο Ντον Μακάλιν καθίσταται κάτι παραπάνω από απλός μάρτυρας των συγκρούσεων, ένας χρονικογράφος των πιο σκληρών εμπειριών, βιωμάτων και αφηγήσεων.

Αρκετά από τα έργα του εκτίθενται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και την Ευρώπη, μετά την παρουσίασή τους στο Xposure 2025 στη Σάρτζα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Η συλλογή προσφέρει μια προσωπική ματιά στην εξελισσόμενη οπτική του Ντον Μακάλιν, καθώς επανεξετάζει και επαναξιολογεί τα αρχεία του. Δεν πρόκειται για παραδοσιακή αναδρομική έκθεση ούτε για οριστική ανθολογία, αντιθέτως αντικατοπτρίζει τη διορατικότητα, τη δουλειά και την εμπειρία ζωής του Ντον Μακάλιν, μέσα από το εργαλείο με το οποίο αποθανάτισε την περιπλοκότητα της ανθρώπινης φυσης, τη φωτογραφική του μηχανή. Κάθε εικόνα πραγματεύεται τις βαθιές τομές ανάμεσα στη ζωή, το θάνατο, καθώς και όλα όσα παρεμβάλλονται ανάμεσά τους. Εκεί δηλαδή το φως και σκοτάδι συγκρούονται και συνυπάρχουν.

Η Έκθεση θα διαρκέσει από το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου έως την Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026. Οι ώρες για το κοινό είναι καθημερινά από τις 10:00 έως τις 22:00, εκτός της τελευταίας ημέρας (12/3) που η έκθεση θα είναι ανοιχτή από τις 10:00 έως τις15:00. Η είσοδος είναι δωρεάν.

Η έκθεση «Life, Death and Everything in Between» τελεί υπό την Αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής και πραγματοποιείται με τη συνδιοργάνωση του ΟΠΑΝΔΑ και της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων.