The Gruen Effect: Μια έκθεση που αιχμαλωτίζει

Στον κόσμο της κατανάλωσης το Φαινόμενο Γκρουέν μπορεί να ταυτιστεί με την «τέχνη» των εμπορικών καταστημάτων. Τι είναι; Η ικανότητα να έχει στήσει τα καταναλωτικά προϊόντα με έναν τέτοιον τρόπο στον χώρο, ώστε να τραβάνε την προσοχή του εκάστοτε καταναλωτή από τον αρχικό του σκοπό και να τον οδηγούν σε περισσότερες και συχνά επιπόλαιες αγορές. Με λίγα λόγια, το Φαινόμενο Γκρουέν είναι η χειραγώγηση με σκοπό το κέρδος.

Μπορεί να επιτευχθεί μία ανάλογη αιχμαλώτιση της προσοχής εντός του καλλιτεχνικού κόσμου. Η Μυρτώ Σταμπούλου μάς λέει πως ναι γίνεται και το αποδεικνύει με τα ίδια της τα έργα. Στην ατομική της έκθεση με τίτλο «The Gruen Effect», που θα βρίσκεται στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου, καταφέρνει και «αιχμαλωτίζει τον θεατή με μεγεθυμένες φανταστικές πραγματικότητες στις οποίες κανείς εμβυθίζεται και από κει οδηγείται σε νέες διερωτήσεις», σχολιάζει η σκηνοθέτης και συγγραφέας Ευγενία Τζιρτζιλάκη των Libby Sacer Daughters. Πώς; Μέσα από ασπρόμαυρες κυρίως εικόνες με διαφορετικές μεταξύ τους θεματικές που περιλαμβάνουν από σκηνές ταινιών πορνό και ζόμπι, έως τον ίδιο τον Γκρουέν, «πατέρα» του ομώνυμου φαινομένου.

Μιλώντας στην ATHENS VOICE η Μυρτώ Σταμπούλου αναφέρθηκε στη δημιουργική διαδικασία προς την έκθεσή της, αλλά και τα συναισθήματα και τις σκέψεις της για αυτήν: «Η πρώτη ύλη για την κατασκευή των έργων της έκθεσης είναι φωτογραφίες αρχείου. Διασταύρωσα υλικό που έχω βρεί κυρίως από διαδικτυακές αναζητήσεις, και υλικό που έχω φωτογραφίσει εγώ στο παρελθόν. Είναι φωτογραφίες που αντικατοπτρίζουν σκέψεις και συναισθήματά μου που έπρεπε με κάποιον τρόπο να διαχειριστώ. Οι θεματολογίες τους είναι σχετικές με τους έμφυλους ρόλους, την κατασκευή και επιτέλεσή τους, τον εξουσιασμό ανθρώπων και φύσης, και μέσα σε αυτά την αισθαντικότητα, την ανάγκη για επιβίωση και για ανθρώπινη επαφή.

Κοντά στην λογική του κολάζ, πετσόκοψα κομμάτια πραγματικότητας που δεν μπορώ να προσπεράσω ή με τα οποία δεν μπορώ να συμφιλιωθώ για να τα ξανακολλήσω με τρόπους που με βοηθούν να σκεφτώ γύρω από αυτά και να τα διαχειριστώ με έναν υλικό τρόπο. Έτσι έχω την αίσθηση ή την ψευδαίσθηση ότι τα αλλοιώνω, τα σαμποτάρω, τα αποκαλύπτω κάτω από άλλο φώς.

Από τις νέες εικόνες που παρήχθησαν με το κολάζ διάλεξα κάποιες για να τις μεγεθύνω σαν σχέδια. Τα σχέδια σε αυτό το μέγεθος απαιτούν ένταση και σωματικότητα. Τα ίχνη του μολυβιού αντικατοπτρίζουν την ένταση και την κίνηση του σώματός μου και δημιουργούν ρυθμούς. Τα ίχνη και οι ρυθμοί είναι εξίσου σημαντικοί με την ίδια την εικόνα, αν όχι περισσότερο. Ήξερα όταν άρχισα ότι αυτά τα έργα έπρεπε να γίνουν μεγάλα, κάποια ίσως και μεγαλύτερα από ότι έγιναν. Έπρεπε να προκαλέσουν κι εμένα και θεατές σωματικά, να μπαίνεις μέσα όταν τα πλησιάζεις.

Παρά τις πηγές τους που είναι φορτωμένες με πληροφορίες, ο σκοπός μου ήταν τα έργα καταφέρνουν να επικοινωνήσουν ή να μεταδώσουν κάτι στις αισθήσεις βαθύτερο κι ανεξάρτητο από τις σκέψεις κι ερμηνείες που οι αρχικές εικόνες θα επιδέχονταν.  

Το τελικό παιχνίδι έγινε με τους επιμέρους τίτλους και τον γενικό τίτλο της έκθεσης. Ήθελα να προσθέσω με αυτούς ένα επιπλέον επίπεδο ανάγνωσης.

Ο γενικός τίτλος Gruen Effect βάζει τα υβριδικά τοπία και πλάσματα των σχεδίων σε σχέση με την χειραγώγηση της επιθυμίας και της ανάγκης με σκοπό το κέρδος. Επίσης τα τοποθετεί στο γοητευτικό περιβάλλον του εμπορικού κέντρου, ένα περιβάλλον ελεγχόμενο, φαινομενικής ασφάλειας, αποπροσανατολισμού και αποχαύνωσης.

Είμαι πολύ χαρούμενη για το έντυπο που έγινε για την έκθεση, το οποίο αποτελεί ένα συλλογικό έργο από μόνο του. Είναι σχεδιασμένο από τις εκδόσεις futura και περιλαμβάνει τα λαμπρά κείμενα και ποιήματα που έγραψαν σαν ανταπόκριση στα έργα της έκθεσης δύο φίλες, συνεργάτιδες και συνοδοιπόροι στη ζωή: η Ευγενία Τζιρτζιλάκη (σκηνοθέτης και συγγραφέας) και η Μαρία Φακίνου (συγγραφέας και μεταφράστρια)».

Συγκεκριμένα, η Ευγενία Τζιρτζιλάκη έγραψε για την έκθεση: «To 1938, o εβραϊκής καταγωγής αρχιτέκτονας Victor Gruen, σοσιαλιστής ιδιοκτήτης πολιτικού καμπαρέ στην Βιέννη, φτάνει στη Νέα Υόρκη κυνηγημένος από τον ναζισμό. Συνδυάζοντας την αρχιτεκτονική και την εμπειρία του από τον κόσμο του θεάματος ξεκινά να σχεδιάζει βιτρίνες καταστημάτων. Χρησιμοποιεί τον χώρο, το φως και τον ήχο τόσο θελκτικά που δελεάζονται να ψωνίσουν ακόμα και οι περαστικοί. Λίγα χρόνια αργότερα, είναι ο άνθρωπος που εισάγει την ιδέα του εμπορικού κέντρου.

Το Φαινόμενο Γκρούεν αναφέρεται στη στιγμή που κανείς αποπροσανατολίζεται μέσα στην εξιδανικευμένη πραγματικότητα ενός εμπορικού χώρου, ξεχνά την αρχική του πρόθεση και ψωνίζει παρορμητικά. Σ’ ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, χωρίς παράθυρα και ρολόγια, χάνει κανείς την αίσθηση του χρόνου και, μέσω της χειραγώγησης της φαντασίας του, συνδέει συνειρμικά οτιδήποτε δει με ό,τι στ’ αλήθεια επιθυμεί.

Το Gruen effect είναι η αιχμαλώτιση της προσοχής και η χειραγώγηση της επιθυμίας προς όφελος του κέρδους.

Μετά από χρόνια έρευνας πάνω στα εμπορικά κέντρα και την ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου, την εικονική παρουσία, το sci-fi και την έμφυλη διάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, η Μυρτώ Σταμπούλου ασκεί μια παρόμοια επίδραση στην προσοχή μας: Αιχμαλωτίζει τον θεατή με μεγεθυμένες φανταστικές πραγματικότητες στις οποίες κανείς εμβυθίζεται και από κει οδηγείται σε νέες διερωτήσεις.

Στην έκθεση, η Σταμπούλου παρουσιάζει κυρίως ασπρόμαυρα σχέδια μεγάλων διαστάσεων, όπου συνυπάρχουν διαφορετικές εικόνες. Ένα αδαμαντωρυχείο, μια έρημος, σκηνές από ταινίες πορνό, ρομπότ, ζόμπι, ο ίδιος ο Γκρούεν, μια βραβευμένη μπόντιμπίλντερ, φρούτα, λουλούδια, οι εξορύξεις στις Σκουριές Χαλκιδικής, τυφλές οθόνες και άλλα, συναντιούνται σε συνθέσεις σχεδόν υπνωτιστικής ομορφιάς. Αυτά τα κολάζ σκέψεων, που σχεδιάζονται εκ νέου ως ενιαίες πραγματικότητες, δημιουργούν πεδία έντασης. Πρόκειται για αντιπαραβολές που όμως μοιάζουν οργανικές, για αλλεπάλληλα δίπτυχα που μας εμφανίζονται ήδη χωνεμένα από το βλέμμα της Σταμπούλου ως ενιαία, ηλεκτρισμένα εσωτερικά τοπία, ιδέες ή αισθήσεις. Όπως η λέξη Στοργή συνδυάστηκε με την Οργή από το νέο φεμινιστικό-κουήρ κίνημα των Αθηνών στα χρόνια της κρίσης, φτιάχνοντας την στΟΡΓΗ που δεν είναι μόνο λεκτικό παιχνίδι αλλά και έννοια, έτσι και οι αντιπαραβολές εικόνων της Σταμπούλου περνούν από την αισθητική μας αντίληψη και γεννούν συλλογισμό κάπου ακόμα βαθύτερα».

Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση στο Guide της Athens Voice

Ποια είναι η καλλιτέχνης Μυρτώ Σταμπούλου
Γεννήθηκε το 1975 στην Αθήνα. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και δημοσιογραφία στο Εργαστήρι Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας. Το 2007 ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της (Master of Fine Art) στο Glasgow School of Art με την υποτροφία του ΙΚΥ. Έχει πραγματοποιήσει 3 ατομικές εκθέσεις (σε Αθήνα και Γλασκώβη) κι έχει συμμετάσχει και συνεπιμεληθεί ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ήταν μέλος της καλλιτεχνικής ομάδας Libby Sacer Foundation, και είναι μέλος της μετεξέλιξής της σε Libby Sacer’s Daughters. Έχει κάνει σκηνογραφία και καλλιτεχνική διεύθυνση σε κινηματογραφικές και θεατρικές παραγωγές.