Μανόλης και Δημήτρης Κορρές: Οι απίστευτες ιστορίες δύο αντισυμβατικών αδελφών

Είχα τη μεγάλη τύχη να γνωρίσω τους αδελφούς Κορρέ. Τον Μανόλη Κορρέ, υπεύθυνο της αναστήλωσης του Παρθενώνα και άλλων πολύ σημαντικών μνημείων σε όλη την Ελλάδα, με πολυετή έρευνα σε αποκαταστάσεις και αναστηλώσεις και με πλούσιο εκδοτικό και ακαδημαϊκό έργο, και τον Δημήτρη, που έχει μετακινήσει γύρω στα 100 κτίρια σε όλο τον κόσμο, βρίσκοντας λύση σε κάθε τεχνικό πρόβλημα μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών, και είναι ο δημιουργός ενός φοβερά πρωτοποριακού αυτοκινήτου, του Korres 4, με επιδόσεις supercar, αλλά, παράλληλα, με δυνατότητα να σκαρφαλώνει σε απίστευτα εμπόδια χωρίς να καταλαβαίνουν οι επιβάτες τους κραδασμούς. Η ανάρτηση, το σασμάν και όλα τα μέρη του αυτοκινήτου ήταν σχεδιασμένα και πατενταρισμένα από τον ίδιο.

Δημήτρης και Μανόλης Κορρές: Ιστορίες, αναμνήσεις και απίθανα περιστατικά από τη γνωριμία με δύο από τις πιο αντισυμβατικές μορφές της σύγχρονης Ελλάδας

Τον Δημήτρη τον συνάντησα το ’71, στο πρώτο έτος της σχολής, να αναρριχάται στη γωνία του αιθρίου του κτιρίου Αβέρωφ, μπροστά στα έκπληκτα μάτια φοιτητών, καθηγητών και των φυλάκων της χουντικής ασφάλειας. Αυτός με γνώρισε στον μεγάλο αδερφό του, τον Μανόλη, που τότε τελείωνε τη σχολή. Τον θυμάμαι, περιτριγυρισμένο από βιβλία, σε ένα μικρό υπόγειο στην πολυκατοικία όπου έμεναν, στην Άνω Κυψέλη. Μας περίμενε με συρραμμένες φωτοτυπίες άρθρων που είχε μαζέψει για εμάς. Με ύφος αυστηρού πατέρα μάς προέτρεπε να σοβαρευτούμε. Αρκετά χρόνια αργότερα, τον είδα στα Μελίσσια, σκαρφαλωμένο στην οροφή του πράσινου Mini, που οδηγούσε αργά και σταθερά η γυναίκα του, να πλησιάζει όρθιος και σε πόζα αρχαίου αγάλματος, για να ευχηθεί χρόνια πολλά στον μικρό του αδελφό! Αναγκαστικά, θα περιοριστώ σε λίγα επεισόδια στην προσπάθειά μου να φωτίσω αναπάντεχες πτυχές αυτής της γνωριμίας.

Ο Δημήτρης Κορρές, τα μηχανουργεία και μια Χάρλεϊ στα Λιόσια

Με τον Δημήτρη δεν ήμασταν απλώς συμφοιτητές. Γίναμε αμέσως αυτοκόλλητοι. Γρήγορα έγινε ο γνωστός σε όλους «βάλε μου δύσκολα». Από το δεύτερο έτος, άρχισε να βρίσκει δουλειές σε τεχνικές εταιρείες, πιτσιρικάς τότε, αλλά πραγματικός δαίμονας. Τον ανακάλυψαν και τον έβαζαν να τους λύνει τα δύσκολα τεχνικά θέματα. Ήταν τσάμπιον της αναρρίχησης –άγνωστο σπορ τότε στην Ελλάδα– και ο πρώτος, παγκοσμίως, που έφτιαξε τοίχο αναρρίχησης εσωτερικού χώρου. Πήρε δυο πόρτες, άνοιξε τρύπες και, μ’ έναν κουβά μέσα απ’ τον οποίο διάλεγε εξαρτήματα, έκανε προπόνηση στο δωμάτιο.

Μας ένωνε, μεταξύ άλλων, το πάθος μας για την ταχύτητα και τα μηχανάκια. Ο Δημήτρης ήταν βαθύς γνώστης της αγοράς μηχανών και των συνεργείων. Με είχε πάει κάπου στα Λιόσια, στις γραμμές του τρένου. Εκεί βρήκαμε μια παλιά, παρατημένη Χάρλεϊ. Ταυτόχρονα, μου ανακοίνωσε ότι θα έφτιαχνε μόνος του ένα μηχανάκι. Είχε βγάλει, θυμάμαι, ένα μπλοκάκι κι ένα στιλό Bic και μου έδειχνε τα σχέδια. Έμεινα κάγκελο όταν συνειδητοποίησα πως αυτό το μηχανάκι θα κατασκευαζόταν από έναν πρωτοετή φοιτητή στην Κυψέλη. Με πήρε μαζί του για ψάξιμο εξαρτημάτων –ζάντες, ακτίνες, μανέτες, καρμπιρατέρ– και με μύησε στον μαγικό και άγνωστο κόσμο των μηχανουργείων και των συνεργείων. Μ’ αυτά και μ’ αυτά, το ενδιαφέρον του για τη σχολή άρχισε σταδιακά να ατονεί.

Με καθυστέρηση δύο χρόνων, το πήρε απόφαση και μου ανακοίνωσε ότι άρχιζε διπλωματική για τους καταυλισμούς Ρομά. Με το αυτοσχέδιο μηχανάκι εξαφανίστηκε σφαίρα προς την Πελοπόννησο. Σε μια βδομάδα επέστρεψε με την εξής περιγραφή: Φτάνει βράδυ, μπαίνει σ’ ένα τσαντίρι όπου έβλεπαν ποδόσφαιρο, Μουντιάλ. Κάθεται και δεν του δίνει κανείς σημασία. Μιλούσαν μια γλώσσα παντελώς ακατάληπτη, με μόνες αναγνωρίσιμες λέξεις τις ποδοσφαιρικές: γκολ, φάουλ, μπάλα. Κοιμάται εκεί, χωρίς να τον ενοχλήσει κανείς, και το πρωί τα παιδιά αρχίζουν να παίζουν μαζί του. Τους οργανώνει αγώνες, παιχνίδια, τρέξιμο, σημάδι κι αμέσως γίνεται ο αρχηγός τους. Όταν αποφασίζει να φύγει, τον συνοδεύουν τρέχοντας δίπλα απ’ το μηχανάκι του και του δίνουν έναν σκαντζόχοιρο σε μια νάιλον σακούλα. Τα τσιγγανάκια το βράδυ κυνηγούσαν σκαντζόχοιρους, τους φούσκωναν σαν μπαλόνια, τους έβγαζαν τα αγκάθια και τους έβραζαν για μεζέ. Του χάρισαν, λοιπόν, έναν για τον δρόμο...

Στη Σίνα, όπου όλα έμοιαζαν τεχνικά ακατόρθωτα

Τη δεκαετία του ’80 φεύγουμε με τη Μαρία στο Λονδίνο. Τον Μανόλη τον συναντάμε όταν έρχεται για διάλεξη στο Βρετανικό Μουσείο. Είναι ήδη ο υπεύθυνος της αναστήλωσης του Παρθενώνα. Ο Δημήτρης μάς επισκέπτεται αραιά και πού, όταν κάνει αναρριχήσεις στην Αγγλία. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, αρχίζουμε μια στενή συνεργασία και παρέα καθημερινή. Το μικρό γραφείο μας στη Σίνα παίρνει κυριολεκτικά φωτιά. Διαγωνισμοί ο ένας πίσω απ’ τον άλλο, με τον Δημήτρη σε ρόλο κασκαντέρ. Με το γνωστό Bic και μια σελίδα Α4, σχεδίαζε λύσεις αδιανόητες για οποιοδήποτε θέμα του θέταμε. Υπερμεγέθεις πόρτες στο Μπενάκη, ράμπες που αναρτώνται σαν μαριονέτες, μοχλικά συστήματα που περιστρέφονται στον χώρο, καλώδια σε προένταση για το περίπτερο στην 6η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας...

Μαγεμένοι τον παρακολουθούμε και μαθαίνουμε τα μυστικά των υλικών και το παιχνίδι της μεταφοράς των δυνάμεων. Μας απελευθερώνει από τις τετριμμένες συμβάσεις. Στο γραφείο έρχεται με την καινούργια του μηχανή. Μια χιλιάρα Honda μεταμορφωμένη σε γυναίκα. Για να πάρει μπροστά, τη φιλάει στο «στόμα» και ο εκκωφαντικός ήχος του μοτέρ προκαλεί δέος.

Η μέρα που ένα εκκλησάκι… μετακόμισε στην Κηφισίας

Πηγαίνοντας για δουλειά στην Κηφισιά, ο Δημήτρης ακούει από τον κόσμο για το πρόβλημα της διάνοιξης της Λεωφόρου Κηφισίας στο ύψος του τροχονόμου και του γίνεται εμμονή. Ένα μικρό εκκλησάκι εμποδίζει τη διάνοιξη και όλοι έχουν παραλύσει. «Μπορώ να το μεταφέρω», λέει στον δήμαρχο, ο οποίος τον διώχνει απαξιωτικά. Δεν το βάζει κάτω, πηγαίνει σε κατασκευαστικές εταιρείες που τον ξέρουν πια και τους ζητά να μιλήσουν στον δήμαρχο. Ξεπερνιούνται τα εμπόδια, κερδίζει τον διαγωνισμό, μεταφέρει το εκκλησάκι και κάνει εκεί τον τρίτο του γάμο!

Σημαντική παρένθεση: Τα δύο παιδιά μεγάλωσαν παίζοντας στις διακοπές τους στην Πεντέλη. Το παιχνίδι τους ήταν να μεταφέρουν βράχια. Το στοίχημα ήταν πώς μπορούσαν να μεταφέρουν μεγάλους όγκους με τη βοήθεια ξύλων, με τον Μανόλη σε ρόλο Αιγύπτιου ιερέα και τον Δημήτρη σε ρόλο σκλάβου. Ο ανταγωνισμός τους ήταν ποιος θα καταφέρει να μετακινήσει τον μεγαλύτερο βράχο. Ο Μανόλης σήμερα δίνει διαλέξεις για τρόπους μεταφοράς ογκωδών λίθων, ενώ ο Δημήτρης έχει μετακινήσει γύρω στα 100 κτίρια και πολλά αρχαιολογικά ευρήματα.

Μας καλεί, λοιπόν, την ημέρα της μεταφοράς να παρακολουθήσουμε το εγχείρημα. Έχει σηκώσει την εκκλησία και είναι έτοιμος να τη βάλει σε ράγες. Παρών ο Μανόλης κι άλλοι δυο τρεις. Ο Μανόλης, στον ρόλο του, ελέγχει γρήγορα την κάθε λεπτομέρεια. Πώς έχει «πακετάρει» την εκκλησία, πώς εδράζεται στις ράγες, πώς έχει ασφαλίσει όλες τις κολλήσεις, τα δεσίματα. Με μεγάλη αυστηρότητα και προσοχή κι αφού τελειώνει τον έλεγχο –με μόνη παρατήρηση να μην καπνίζουν όταν θα τους τραβάνε βίντεο για την τηλεόραση–, δίνει το οκέι στον Δημήτρη: «Μπράβο, πολύ καλά, προχώρα».

Το μάρμαρο που προοριζόταν για την Ακρόπολη

Επιβλέποντας μια διπλωματική μαζί με την Μπούκη Μπαμπάλου, για τα Λατομεία Διονύσου, ζητήσαμε την παρέμβαση του Μανόλη, που τον ήξεραν καλά, για να μας επιτραπεί η επιτόπου επίσκεψη. Εκεί, λοιπόν, μας υποδέχονται και μας ξεναγούν σε χώρους μοναδικούς. Περιπλανώμενοι, πέφτουμε πάνω σ’ ένα κατάλευκο, παραλληλεπίπεδο μάρμαρο μυθικών διαστάσεων. «Είναι παραγγελία του κυρίου Κορρέ», μας λένε. «Το βρήκαμε μετά από πολύ ψάξιμο. Πρόκειται να αντικαταστήσει ένα μεγάλο υπέρθυρο μέσα στην Ακρόπολη, που ο Ορλάνδος, μην μπορώντας να βρει τέτοιο μάρμαρο, το είχε φτιάξει από μπετόν».

Η πιο επική φάρσα που έκανε ποτέ ο Δημήτρης Κορρές στον αδελφό του

Προσθέτοντας έναν χώρο γραφείου στο ήδη κατασκευασμένο από τον ίδιο σπίτι του στα Μελίσσια, ο Δημήτρης αποφασίζει να κάνει πλάκα στον μεγάλο του αδελφό. Μετατρέπει ένα 2CV βάζοντάς του καρότσα ανατρεπόμενη και μεταφέρει μεγάλους όγκους μαρμάρων από εγκαταλειμμένα νταμάρια της Πεντέλης. Μ’ αυτά φτιάχνει ένα «κυκλώπειο τείχος» αντιστήριξης, που αποτελεί τον βασικό τοίχο του γραφείου. Αρμολογεί τους μαρμάρινους όγκους έτσι ώστε να δίνουν την εντύπωση μεγάλου βάθους, με στόχο να παραπλανήσει τον αδελφό του. Τον καλεί και του λέει πως σκάβοντας έπεσε σε αρχαία. Φτάνει ο Μανόλης και, σε κλάσμα δευτερολέπτου, κάνει επιτόπου στροφή και απομακρύνεται περιγελώντας τον μικρό που διανοήθηκε να τον κοροϊδέψει.

Η αφήγηση του Μανόλη Κορρέ που άφησε όλους άφωνους

Μεγάλο τραπέζι, Κυριακή μεσημέρι, στον κήπο στα Μελίσσια. Παρών και ο Μανόλης, μακράν ο καλύτερος αφηγητής, που μαγεύει και μονοπωλεί την κουβέντα. Βιαστικά παίρνω τον λόγο. Απευθυνόμενος στον Μανόλη, του μεταφέρω ένα μήνυμα του γιου μας, του Νικόλα, που σπουδάζει Ιατρική στο Λονδίνο: Ποιος νίκησε στη μάχη του Μαραθώνα;

Του περιγράφω το περιστατικό, όπου ένας Ιρανός καθηγητής του στο Imperial απευθύνεται στον Έλληνα φοιτητή αμφισβητώντας ευθέως τη νίκη των Αθηναίων: «Σας λένε ότι νικήσατε, αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι...». Του εξηγώ ότι, με μεγάλη μου έκπληξη, ανακάλυψα στο διαδίκτυο πως, ακόμη και σήμερα, η έκβαση της μάχης του Μαραθώνα αποτελεί θέμα αμφισβήτησης από μια σημαντική μερίδα της ιρανικής κοινωνίας.

Ο Μανόλης τότε ξεκινά μια συγκλονιστικά λεπτομερή αφήγηση της μάχης. Για περισσότερο από μία ώρα, άφωνοι όλοι οι συνδαιτυμόνες παρακολουθούμε μια κινηματογραφική αναπαράσταση: Η κατάσταση του εδάφους, τα μεγέθη των πλοίων, ο αριθμός των αλόγων και η δυσκολία κίνησής τους στο λασπώδες έδαφος, η παράταξη των μαχητών, το βάρος των εξαρτύσεων, των ασπίδων, τα ονόματα των επιφανών Αθηναίων, η ηλικία και η θέση τους στη μάχη κ.λπ.

Από το πρώτο τέταρτο της αφήγησης ο Δημήτρης προσπαθεί να παρέμβει και αποπέμπεται απ’ τον Μανόλη με απότομο τρόπο. Επιμένει ξανά και ξανά, ώσπου ο Μανόλης, εκνευρισμένος, του λέει: «Πες τι θες». «Παιδιά», λέει τότε ο Δημήτρης, «ο αδελφός μου είναι ο μόνος εν ζωή αρχαίος Έλληνας». Όλοι τρελαίνονται στα γέλια. Ακόμη τα βάζω με τον εαυτό μου που δεν βιντεοσκόπησα αυτή τη μαγική παράσταση.

Θα μπορούσα, πραγματικά, να μιλάω μέρες ολόκληρες γι’ αυτούς τους δύο ξεχωριστούς ανθρώπους που ευτύχησα να γνωρίσω. Κοιτώντας προς τα πίσω, συνειδητοποιώ ότι οι αδελφοί Κορρέ συγκέντρωσαν όλη τους την ενέργεια στους δύο, κατά τον Λε Κορμπιζιέ, πυλώνες της νεωτερικότητας: τον Παρθενώνα και το αυτοκίνητο. Ο ένας πραγματοποιώντας, επί είκοσι χρόνια, τη μεγαλύτερη αναστήλωση του μνημείου των μνημείων του δυτικού πολιτισμού κι ο άλλος σχεδιάζοντας και υλοποιώντας, επί δέκα χρόνια, ένα καινοτόμο αυτοκίνητο, το Korres 4, που έχει προκαλέσει το διεθνές ενδιαφέρον.

Δύο αντισυμβατικοί, απίστευτα ευφυείς και ταλαντούχοι άνθρωποι, που μου πρόσφεραν απλόχερα μια άλλη όψη της ζωής, του χώρου και του χρόνου.

→ Vidcast ATHENS VOICE Συναντήσεις | Μανόλης Κορρές: Ο Παρθενώνας είναι τέλειος, δεν έχει καμία ατέλεια

→ Ανδρέας Κούρκουλας: Αρχιτέκτων, Ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ Ph.D UCL. Αντιπρόεδρος του ΔΣ. Δίδαξε Αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και συνεργάστηκε με διάφορες σχολές του κόσμου (Μενδρίσιο, EPFL, Architectural Association, Bartlett – U.C.L., Καθολικό Πανεπιστήμιο της Χιλής, Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, Georgia Tech κ.τ.λ.). Μαζί με την Μαρία Κοκκίνου ίδρυσαν το αρχιτεκτονικό γραφείο Kokkinou Kourkoulas Architects and Associates, το 1989. Το έργο του γραφείου εχει τύχει σημαντικών διακρίσεων όπως και δημοσιεύσεων διεθνώς και έχει δύο φορές προταθεί για τα βραβεία Mies Van der Rohe της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έχοντας δώσει προτεραιότητα σε θέματα οικολογίας έχει κερδίσει το πρώτο βραβείο LEED Gold για συγκρότημα γραφείων στην Ελλάδα. Το έργο του κυμαίνεται σε όλες τις κλίμακες, από κατοικίες, καταστήματα, εστιατόρια, ξενοδοχεία, μουσεία και μεγάλα γραφειακά συμπλέγματα.