Περί εκλογών και ελληνικής δημοσιογραφίας

Νομίζω ότι δεν περνά μέρα που να μην αναρωτηθούν οι δημοσιογράφοι μήπως κάποια κυβερνητική δήλωση, κάποια απόφαση ή χειρονομία «μυρίζει εκλογές». Όταν ακούω αυτό το κλισέ, νιώθω ότι είμαστε κομπάρσοι ξανά και ξανά στο ίδιο σενάριο: από τότε που θυμάμαι την ελληνική πολιτική, όποτε το κυβερνών κόμμα εκτιμούσε ότι ο χρόνος δεν ήταν με το μέρος του, προκήρυσσε εκλογές μέσα σε εκκωφαντικό θόρυβο από «ου», χειροκροτήματα και λάβαρα. Όσο για τους δημοσιογράφους, τους αρέσει να παριστάνουν τους οξυδερκείς που διαθέτουν «πηγές» από τις οποίες διαρρέουν οι σημαντικές ειδήσεις. Στην πραγματικότητα, αυτό που κάνουν είναι να πιέζουν τις κυβερνήσεις, να επιδεινώνουν την αστάθεια και να μας παγιδεύουν σε πολιτικά ήθη υπανάπτυκτης χώρας.

Αν ήμασταν συνεπείς στους θεσμούς θα είχαμε ραντεβού στις κάλπες τον Ιούλιο του 2023, αλλά δεν είμαστε συνεπείς, εκτός αν αυτή τη φορά επιδείξουμε πρωτοτυπία και κωφεύσουμε σε όσα επαναλαμβάνουν οι πολιτικοί παρατηρητές και όσοι καυχώνται ότι έχουν πρόσβαση στο μυαλό των κυβερνώντων. Μέχρι τώρα, φαινόμαστε προσκολλημένοι στις συνήθειες του 19ου αιώνα που συνεχίστηκαν σε όλη τη διάρκεια του 20ού: εκλογές κάθε δυόμισι χρόνια. Σε μερικές περιόδους της ιστορίας μας, ήταν τέτοιες η δημαγωγία, η φαγωμάρα και η πολιτική ανωμαλία, ώστε διενεργούνταν εκλογές κάθε χρόνο: το 1843 και το 1844, το 1861 και το 1862, το 1868 και το 1869, το 1872, το 1873, το 1874 και το 1875. Έναν αιώνα αργότερα, το 1989, ψηφίσαμε δύο φορές, και ξανά το 1990 και άντε πάλι το 1993. Ας μη συνεχίσω με τις χρονολογίες.

Το καταλαβαίνουμε όλοι: οι κυβερνήσεις δεν έχουν τον χρόνο να ασχοληθούν με όσα πρέπει να γίνουν, και οι πολίτες δεν έχουν τον χρόνο να αλλάξουν γνώμη για ένα κόμμα, μια παράταξη, μια ηγεσία. Άρα δεν έχουν τον χρόνο να κρίνουν μια κυβέρνηση· περιμένουν απλώς τη στιγμή που θα ξαναστηθούν στην ουρά για την κάλπη προκειμένου να τη μαυρίσουν. Από την πλευρά τους, οι εκλεγμένοι βρίσκονται διαρκώς σε προεκλογική διαδικασία, παραμερίζουν τις καθημερινές τους υποχρεώσεις και επιδίδονται σε προεκλογικά δημοκοπήματα: η διοίκηση ακινητοποιείται και λαμβάνονται λανθασμένες αποφάσεις που ίσως εξασφαλίζουν την επανεκλογή, ίσως όχι.

Επιστρέφω στο πρόβλημα της ελληνικής δημοσιογραφίας, η οποία ξέπεσε ακόμα περισσότερο από τότε που η ροή ειδήσεων έγινε συνεχής – έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε. Εμφανίζονται διάφοροι στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση που, εκτός του ότι μιλάνε ακατάπαυστα χωρίς να λένε τίποτα, βλέπουν εκλογές στην κρυστάλλινη σφαίρα: Γιατί το είπε αυτό ο πρωθυπουργός αν δεν ετοιμάζεται για εκλογές; Γιατί έκανε το άλλο; Αχά! Και τα λοιπά. Όταν στο μυαλό μας έχουμε σφυριά, βλέπουμε παντού καρφιά. Οι δημοσιογράφοι θα έπρεπε να αντιλαμβάνονται ότι έχουν ευθύνη γι’ αυτή την ολίσθηση: οι δήθεν πονηροί υπαινιγμοί και τα κλεισίματα ματιού περί εκλογών δεν βλάπτουν μια δεδομένη κυβέρνηση, μας βλάπτουν όλους· βλάπτουν την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Καθιστούν το κυβερνητικό έργο προσωρινό και σε συνεχή εκκρεμότητα, ενισχύουν τους λαϊκιστικούς πειρασμούς και δημιουργούν ατμόσφαιρα φαιδράς πορτοκαλέας. Η πολιτική αστάθεια και τα αλλεπάλληλα κυβερνητικά σχήματα σε χώρες που έχουν προβλήματα επιβίωσης του πληθυσμού τους –στη Ζιμπάμπουε, στο Τσαντ, στο Κονγκό, στο Σουδάν, στο Ιράκ, στην Αϊτή, στο Αφγανιστάν– ίσως είναι αναπόφευκτα· σε μια ευρωπαϊκή χώρα δείχνουν την πολιτική ανωριμότητα της αντιπολίτευσης, το ελλειμματικό επίπεδο πολιτοφροσύνης και την τυραννία των μέσων ενημέρωσης. Αν με κάθε ευκαιρία ζητάμε ή περιμένουμε εκλογές, σημαίνει ότι δεν έχουμε καμιά εκτίμηση στις εκλογές· ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται κάθε τέσσερα χρόνια και τα άτομα που αναδεικνύονται για να νομοθετούν και να ασκούν εξουσία τελούν υπό αδιάκοπη αίρεση. Όλες οι καρέκλες τρίζουν. Σ’ αυτό τον ενοχλητικό ήχο προστίθεται η οπαδική συμπεριφορά στον πολιτικό χώρο και η απουσία κοινωνικής αγωγής που καθιστά τις εκλογές σχεδόν περιττές: όποιον και να ψηφίσουμε, δεν θα μπορεί να προχωρήσει στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις· δεν θα του επιτραπεί· κι αν προχωρήσει, θα τον φάει το μαύρο φίδι σε κάποια πρόωρη και έκτακτη κάλπη. Η φιλολογία περί νωπών εντολών –μια απαίσια έκφραση: θυμίζει κρέας και λαχανικά– χαρακτηρίζει αδύναμους λαούς που άγονται και φέρονται από διαμορφωτές γνώμης χωρίς παιδεία και ευθυκρισία. Στην πίεση αυτή, που μοιάζει κάθε φορά με αυτοεκπληρούμενη προφητεία, πιστεύω ότι πρέπει να αντισταθεί όχι μόνο το κυβερνών κόμμα, αλλά όλοι εμείς· να πάμε ήρεμα, «κανονικά», στις κάλπες στο τέλος Ιουλίου του 2023. Δεν είναι εύκολο: συνήθως, τα άτομα και οι ομάδες υποκινούνται από τέτοιες προφητείες που προκύπτουν από εσφαλμένες εκτιμήσεις μιας κατάστασης – η απατηλή ισχύς της αυτοεκπληρούμενης προφητείας διαιωνίζει το λάθος, και η προφητεία μοιάζει με αναπόδραστη μοίρα.