Έρευνες δείχνουν γιατί λίγοι άνθρωποι μεταδίδουν δυσανάλογα τη γρίπη και πώς μειώνεται ο κίνδυνος μετάδοσης
Ορισμένοι άνθρωποι έχουν έως και 10 εκατομμύρια φορές περισσότερο ιικό φορτίο από άλλους. Αυτό είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της σύγχρονης ιολογικής έρευνας και εξηγεί γιατί ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού ευθύνεται για τη μεγάλη πλειονότητα των μολύνσεων σε κάθε επιδημία αναπνευστικού ιού – από τη γρίπη και τον RSV έως την Covid-19, τη φυματίωση και την ιλαρά.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι περίπου το 20% των ανθρώπων προκαλεί το 80% των λοιμώξεων. Η ποσότητα του ιού στα αναπνευστικά υγρά διαφέρει δραματικά από άτομο σε άτομο: στα υψηλότερα επίπεδα μπορεί να φτάσει έως και το ένα δισεκατομμύριο αντίγραφα ιού ανά χιλιοστόλιτρο. Ωστόσο, το υψηλό ιικό φορτίο από μόνο του δεν αρκεί για να καταστήσει κάποιον «υπερμεταδότη» γρίπης. Ρόλο παίζουν πολλοί παράγοντες – από το στάδιο της νόσησης και τον τρόπο ομιλίας, μέχρι το μέγεθος των πνευμόνων, τις ιδιότητες της βλέννας και τις συνθήκες του περιβάλλοντος.
Όσο πιο άρρωστος, τόσο περισσότερα σωματίδια με ιο της γρίπης
Το στάδιο της λοίμωξης είναι καθοριστικό. Όταν κάποιος βρίσκεται στο αποκορύφωμα της ασθένειας, εκπέμπει πολύ περισσότερα μολυσματικά σωματίδια με κάθε αναπνοή ή λέξη.
Σε πειραματική μελέτη του 2021, ερευνητές μόλυναν μακάκους και πράσινους αφρικανικούς πιθήκους με κορωνοϊό και ανέλυσαν την εκπνοή τους. Τα ζώα πέρασαν από 3.000–5.000 σωματίδια υγρασίας ανά λίτρο εκπνεόμενου αέρα σε 50.000–70.000 μετά τη μόλυνση. Κάθε τέτοιο σωματίδιο μπορεί να μεταφέρει 200–300 ιικά σωματίδια.
Παράλληλα, όταν κάποιος είναι άρρωστος παράγει περισσότερα πολύ μικρά αερολύματα (κάτω των πέντε μικρονίων) σε σχέση με μεγαλύτερα σταγονίδια. Τα αερολύματα παραμένουν αιωρούμενα περισσότερο και εισχωρούν βαθύτερα στους πνεύμονες όσων τα εισπνέουν, αυξάνοντας την πιθανότητα μόλυνσης.
Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι ιοί, καθώς πολλαπλασιάζονται, προκαλούν μεγαλύτερη βλάβη στα κύτταρα του αναπνευστικού, δημιουργώντας μικρότερα σωματίδια που διευκολύνουν τη μετάδοση.
Η ομιλία, το βάρος και το μέγεθος των πνευμόνων
Οι φυσιολογικοί παράγοντες έχουν επίσης σημασία. Μελέτες από γεγονότα υπερμετάδοσης δείχνουν ότι οι υπερμεταδότες είναι συχνότερα άνδρες άνω των 40, αν και αυτό μπορεί να σχετίζεται περισσότερο με κοινωνικούς ρόλους υψηλής επαφής παρά με καθαρή βιολογία.
Έρευνες σε ανθρώπους με Covid-19 έδειξαν ότι τα υπέρβαρα άτομα τείνουν να παράγουν περισσότερα αναπνευστικά σταγονίδια όταν αναπνέουν ή βήχουν. Το επιπλέον λίπος στο στήθος και την κοιλιά περιορίζει την πλήρη έκπτυξη των πνευμόνων, οδηγώντας σε ταχύτερη και ρηχότερη αναπνοή, άρα και σε περισσότερα σωματίδια.
Η ένταση και ο τρόπος ομιλίας παίζουν επίσης ρόλο. Πειράματα σε τέσσερις γλώσσες (αγγλικά, ισπανικά, μανδαρινικά και αραβικά) έδειξαν ότι η δυνατή ομιλία μπορεί να παράγει έως και 50 φορές περισσότερα αερολύματα από τη χαμηλόφωνη. Οι ήχοι «Τ», «Κ» και «Π» δημιουργούν περισσότερα σταγονίδια, ενώ συγκεκριμένα φωνήεντα –όπως στα αγγλικά “need” και “sea”– συνδέονται με αυξημένη εκπομπή σωματιδίων.
Ακόμη και το μέγεθος των πνευμόνων έχει σημασία. Τα παιδιά πριν την εφηβεία είναι λιγότερο πιθανό να γίνουν υπερμεταδότες, επειδή εκπνέουν μικρότερους όγκους αέρα. Στους ενήλικες, γενετικοί παράγοντες, η φυσική δραστηριότητα στην παιδική ηλικία, αλλά και προβλήματα όπως το άσθμα ή η χρόνια έκθεση σε ρύπανση, επηρεάζουν την πνευμονική χωρητικότητα – και κατ’ επέκταση την ποσότητα ιού που μπορεί να διασπαρεί.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η βλέννα του αναπνευστικού. Η σύσταση και το ιξώδες της διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε κάποιους παγιδεύει και αδρανοποιεί πιο αποτελεσματικά τους ιούς, ενώ σε άλλους επιτρέπει σε περισσότερα σωματίδια να παραμένουν μολυσματικά.
Περιβάλλον, συμπεριφορά και «εστίες» υπερμετάδοσης
Ακόμη κι αν κάποιος έχει όλα τα βιολογικά χαρακτηριστικά ενός υπερμεταδότη, μπορεί να μη μεταδώσει τον ιό σε πολλούς, αν δεν βρεθεί στις κατάλληλες –ή μάλλον ακατάλληλες– συνθήκες.
Οι κλειστοί και ανεπαρκώς αεριζόμενοι χώροι, οι πολλές στενές επαφές και οι δραστηριότητες με έντονη αναπνοή αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο. Τα ομαδικά μαθήματα γυμναστικής, για παράδειγμα, θεωρούνται υψηλού κινδύνου, καθώς κατά την έντονη άσκηση παράγουμε πάνω από 130 φορές περισσότερα αερολύματα σε σχέση με την ηρεμία.
Η υγρασία του αέρα είναι επίσης κρίσιμη. Σε ξηρά περιβάλλοντα, τα σταγονίδια εξατμίζονται γρήγορα, γίνονται μικρότερα και πιο συμπυκνωμένα σε ιό, παραμένοντας αιωρούμενα για μεγαλύτερο διάστημα.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, το γεγονός ότι οι υπερμεταδότες φαίνεται συχνότερα να είναι μεσήλικες άνδρες μπορεί να αντανακλά κοινωνικά πρότυπα: πρόκειται για ηλικιακή ομάδα που συχνά κατέχει θέσεις με πολλές επαφές, τόσο επαγγελματικά όσο και κοινωνικά.
Παρότι η επιστήμη δεν μπορεί ακόμη να «προβλέψει» με ακρίβεια ποιος θα γίνει υπερμεταδότης, η έρευνα ανοίγει τον δρόμο για μελλοντικές μεθόδους εντοπισμού, όπως η ανάλυση της βλέννας ή των προτύπων ομιλίας. Μέχρι τότε, οι ειδικοί συνιστούν απλά μέτρα: καλό αερισμό, αποφυγή συνωστισμού όταν είμαστε άρρωστοι, χαμηλότερους τόνους στη συζήτηση και ιδιαίτερη προσοχή σε χώρους όπως γυμναστήρια και μπαρ καραόκε κατά την περίοδο της γρίπης.
Με άλλα λόγια, αυτή τη σεζόν ίσως αξίζει να κρατάμε λίγη απόσταση από τους πολύ θορυβώδεις συνομιλητές – και να θυμόμαστε ότι η πρόληψη παραμένει το ισχυρότερο εργαλείο απέναντι στη μετάδοση της γρίπης και των αναπνευστικών ιών.
17°
