Τι πιστεύουν οι επιστήμονες για το πώς και γιατί τα φύλλα των δέντρων αλλάζουν χρώμα
Θα πίστευε κανείς ότι μέχρι σήμερα θα είχαμε μια επιστημονική απάντηση για τους λόγους που σε κάθε αλλαγή εποχής τα φύλλα των δέντρων αλλάζουν χρώμα. Χρυσοκίτρινα, κόκκινα, πορτοκαλί, καφετιά – μια παλέτα που απλώνεται σε δάση, πάρκα και πόλεις. Κι όμως, όσο κι αν γνωρίζουμε τη χημεία πίσω από αυτές τις αποχρώσεις, οι επιστήμονες εξακολουθούν να συζητούν γιατί εξελίχθηκαν έτσι τα φύλλα.
Στις ΗΠΑ, από τους δρόμους της Νέας Υόρκης μέχρι τα δάση του Μέιν, το φθινόπωρο δημιουργεί εικόνες που μοιάζουν ζωγραφισμένες στο χέρι. Στη Βρετανία, το τοπίο είναι πιο ήρεμο, με δέντρα που κιτρινίζουν απαλά. Και στην Ιαπωνία, η άνοιξη φέρνει ένα υπερθέαμα με τις ανθισμένες κερασιές και το φθινόπωρο το show της φύσης συνεχίζεται με το κόκκινο και το χρυσοκίτρινο των σφενδαμιών νσ γίνεται αφορμή για το «leaf peeping», ένα ταξίδι μόνο και μόνο για να δεις τοπία που θυμίζουν καρτ ποστάλ.
Παρά τη μεγάλη προσοχή που έχει δοθεί στο φαινόμενο, ο λόγος αυτής της μεταμόρφωσης δεν έχει ξεκαθαριστεί πλήρως. Οι βιολόγοι γνωρίζουν καλά τις χημικές διεργασίες: πώς το πράσινο υποχωρεί και αποκαλύπτονται τα κίτρινα, τα κόκκινα και τα χρυσαφένια χρώματα. Ωστόσο, το γιατί τα δέντρα εξελίχθηκαν ώστε να αλλάζουν χρώματα κυρίως το φθινόπωρο παραμένει ένα μικρό μυστήριο της φύσης.
Τα κίτρινα φύλλα, για παράδειγμα, ήταν πάντα κίτρινα: τα καροτενοειδή υπήρχαν ήδη, απλώς φαίνονται όταν η χλωροφύλλη αρχίζει να αποδομείται και το δέντρο επαναρροφά τα θρεπτικά του συστατικά πριν τον χειμώνα. Τα κόκκινα και τα μοβ ακολουθούν διαφορετική πορεία: προκύπτουν από τον συνδυασμό απώλειας χλωροφύλλης και παραγωγής ανθοκυανινών, των ίδιων χρωστικών που βρίσκουμε στα μούρα και στα κόκκινα φρούτα. Κάποια είδη μάλιστα μπορούν να εμφανίσουν πολλά χρώματα στο ίδιο φύλλο πριν αυτό πέσει. Κι εκεί αρχίζει το μεγάλο «γιατί».
Οι βασικές θεωρίες πίσω από τα φθινοπωρινά χρώματα
Η θεωρία της φωτοπροστασίας – το «αντηλιακό» των φύλλων
Μια μεγάλη μερίδα επιστημόνων θεωρεί ότι τα φθινοπωρινά χρώματα προστατεύουν τα φύλλα από το έντονο φως, το οποίο μπορεί να προκαλέσει οξειδωτικό στρες όταν η χλωροφύλλη υποχωρεί. Οι χρωστικές λειτουργούν σαν ασπίδα μέχρι το δέντρο να «σώσει» όσα θρεπτικά συστατικά μπορεί πριν τα φύλλα πέσουν.
Σε περιοχές όπως η Ανατολική Βόρεια Αμερική και η Ανατολική Ασία – με έντονη ηλιοφάνεια και απότομες πτώσεις θερμοκρασίας – αυτή η εξήγηση φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα.
Η θεωρία της προστασίας από έντομα
Άλλη θεωρία προτείνει ότι τα κόκκινα φύλλα λειτουργούν ως προειδοποιητικό σήμα για τα έντομα, όπως οι αφίδες. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ένα πρόβλημα: οι αφίδες δεν βλέπουν το κόκκινο. Το αντιλαμβάνονται ως γκρι. Έτσι η θεωρία παραμένει αμφιλεγόμενη.
Ή μήπως υπάρχει περισσότερα από μία εξήγηση;
Ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι δύο θεωρίες δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Ίσως, τα φθινοπωρινά χρώματα να προσφέρουν τόσο φωτοπροστασία όσο και κάποιο είδος «σήματος» προς τα έντομα. Υπάρχει επίσης μια τρίτη, πιο ανθρώπινη ιδέα: ότι οι άνθρωποι, μέσα από το τι φυτεύουμε και τι επιλέγουμε να καλλιεργούμε, μπορεί άθελά μας να ενισχύσαμε τα πιο εντυπωσιακά χρώματα ανά τους αιώνες.
Το κρίσιμο ερώτημα από εδώ και πέρα είναι αν η πολεμική επιχείρηση μετατρέπεται σε ένα καθεστώς όπου η ταχύτητα υπολογισμού λειτουργεί αντιστρόφως ανάλογα με την ανθρώπινη ευθύνη και φρόνηση.
17°
